Sociologie en Recht voor Verpleegkundigen

Deze flashcards behandelen de belangrijkste sociologische begrippen, demografische processen, juridische kaders en cultuursensitieve zorgmodellen relevant voor de verpleegkundige praktijk.

Sociologie

De wetenschap die de interactie en het gedrag tussen mensen en sociale eenheden bestudeert door middel van contextuele factoren en interactievormen.

Medische sociologie

De wetenschappelijke studie van sociale aspecten van ziekte, gezondheid en gezondheidszorg, en hoe deze door de samenleving worden beïnvloed.

Demografie

De studie van bevolkingsvraagstukken met betrekking tot omvang, structuur en samenstelling, inclusief oorzaken zoals geboorte en migratie.

Demografische basisformule

$$\text{Populatie } 2026 = \text{populatie } 2025 + \text{geboorte } 2025 - \text{sterfte } 2025 \pm \text{migratie } 2025$$

Nataliteit

Een demografisch basisproces waarbij de bevolking stijgt omdat het aantal geboortes groter is dan het aantal sterfgevallen.

Mortaliteit

Een demografisch basisproces waarbij de bevolking daalt omdat het aantal sterfgevallen groter is dan het aantal geboortes.

Standaardiseren

Het vergelijkbaar maken van gegevens binnen wetenschappelijk onderzoek.

Medicalisering

Het proces waarbij het menselijk bestaan steeds meer wordt geplaatst in het perspectief van gezond en ziek, waardoor het onder de bevoegdheid van de medische professie komt.

Proto-professionalisering

Een gevolg van medicalisering waarbij de gewone leek zich steeds vaker uitdrukt in professionele medische terminologie.

Socialisatie

Het proces van cultuuroverdracht waarin mensen tot lid van de maatschappij en hun specifiek milieu worden gemaakt.

Conformisme

Een vorm van aanpassing aan regels en normen van een groep, uitsluitend om straffen te vermijden.

Identificatie

Ook wel verinnerlijking genoemd; het proces waarbij iemand de normen van de samenleving echt overneemt.

Individuatie

Het proces van persoonlijke identiteitsvorming door aansluiting bij peergroups en (on)bewuste afzetting tegen de samenleving.

Primaire socialisatie

Levensnoodzakelijke socialisatie die meestal plaatsvindt tijdens de kinderjaren binnen het gezin via het play-stadium en game-stadium.

Secundaire socialisatie

Het aanleren van specifieke sociale posities en rollen, zoals de voorbereiding op de arbeidsmarkt of een stage.

Tertiaire socialisatie

Socialisatie door beïnvloeding van massamedia waarbij geen directe interactie plaatsvindt.

Anticiperende socialisatie

Het proces waarbij een individu zich spiegelt aan een hogere sociale klasse en de normen en waarden van die groep aanneemt.

Acculturatie

Cultuuroverdracht van groep naar groep waarbij cultuurkenmerken van een vreemde cultuur worden aangeleerd.

Enculturatie

Cultuuroverdracht van groep naar individu waarbij cultuurkenmerken worden aangeleerd in de samenleving waarin men geboren is.

Primaire groep

Een sociale groepering waarbij het gevoelsmatige centraal staat, er geen duidelijk doel is en deelname gebeurt door de totale persoonlijkheid (bv. gezin).

Secundaire groep

Een groepering met een duidelijk doel waarbij deelname slechts een deel van de persoonlijkheid betreft (bv. een sportclub).

Collectiviteit

Een grote secundaire groep waarbij de directe interactie tussen alle leden wegvalt (bv. een politieke partij).

Sociale categorie

Grote groeperingen op basis van één gemeenschappelijk kenmerk zonder duidelijk lidmaatschap (bv. treinreizigers).

Professionalisering

Het streven naar een hogere status van een beroep via autonomie, eigen classificatiesystemen en een ethische beroepscode.

Cultural lag

Een botsing of sociaal probleem dat ontstaat doordat de materiële component van cultuur sneller evolueert dan de normatieve component.

Endogene factoren

Culturele veranderingen die binnen de samenleving zelf ontstaan, zoals technologische innovaties of demografische verschuivingen.

Exogene factoren

Invloeden van buiten de samenleving die cultuur veranderen, zoals migratie of globalisering.

Etnocentrisme

Het beoordelen van andere culturen met de eigen cultuur als superieure maatstaf.

Cultureel relativisme

Het beoordelen van culturen vanuit hun eigen waarden en normen in plaats van vanuit de eigen cultuur; begrijpen staat centraal.

Cultureel pluralisme

Een samenlevingsvorm waarbij meerdere culturen naast elkaar bestaan en gelijkwaardig worden erkend.

Verzuim delict

Het juridisch strafbaar stellen van passief handelen (intentioneel niks doen) in een noodsituatie waar actie vereist was.

Rechtsbekwaamheid

De combinatie van rechtsbevoegdheid (het hebben van rechten vanaf de geboorte) en handelingsbekwaamheid (het uitoefenen van rechten vanaf $18$ jaar).

Sociale stratificatie

Een vorm van maatschappelijke ongelijkheid waarbij het groepsproces centraal staat.

Horizontale mobiliteit

Een verandering van positie waarbij de sociaal-economische status gelijk blijft (bv. een overstap tussen functies op hetzelfde bachelorniveau).

Verticale mobiliteit

Het stijgen of dalen op de sociale ladder, bijvoorbeeld door promotie.

Mattheüs effect

Het sociologische verschijnsel waarbij de rijken rijker worden en de armen armer; wie al voordeel heeft, krijgt er meer bij.

Gezinsindividualisering

De tendens waarbij gezinnen steeds onafhankelijker worden ten opzichte van elkaar en de maatschappij.

Gezinsverdunning

Het proces waarbij gezinnen gemiddeld steeds kleiner worden.

Verzorgingsstaat

Een staat die sociale bescherming organiseert via uitkeringen voor werkloosheid, pensioen, ziekte en kinderbijslag.

Armoederisicodrempel

In België vastgesteld op $60\%$ van het mediaan inkomen; voor een alleenstaande in 2024 is dit $\text{18.268 euro}$ per jaar.

Gini-coëfficiënt

Een statistische maatstaf voor inkomensongelijkheid, waarbij $0\%$ staat voor volledige gelijkheid en $100\%$ voor volledige ongelijkheid.

Kansarmoede

Generatiearmoede waarbij kansen worden ontnomen op basis van inkomen, opleiding van ouders, huisvesting en gezondheid.

Hof van Cassatie

De hoogste rechtbank die vonnissen vernietigt als de procedure onjuist was; het onderzoekt de zaak in rechte, niet in feite.

RSZ

Rijksdienst voor Sociale Zekerheid; de overkoepelende instelling voor het werknemersstelsel in België.

RSVZ

Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen; beheert sectoren zoals pensioen en gezinsbijslag voor zelfstandigen.

Vergrijzing

Het demografische proces waarbij de gemiddelde leeftijd van de bevolking toeneemt; in België is dit gemiddeld $42\text{ jaar}$.

VPL

Verloren Potentiële Levensjaren; een sterftemaat die uitgaat van een productieve deelname aan de maatschappij tot het $74\text{ste}$ levensjaar.

Interne attributie

Het toeschrijven van gebeurtenissen of resultaten aan factoren binnen jezelf, zoals hard werken of talent.

Externe attributie

Het toeschrijven van succes of falen aan omgevingsfactoren buiten jezelf, zoals de moeilijkheidsgraad van een toets.

Sunrise model

Een model van Leininger dat helpt begrijpen hoe technologische, religieuze en sociale factoren de cultuursensitieve zorg beïnvloeden.

Folksysteem

Het culturele systeem van de patiënt in het Sunrise model, gebaseerd op tradities, geloof en familie.

Professioneel systeem

Het formele gezondheidszorgsysteem in het Sunrise model, gebaseerd op medische kennis en ziekenhuisregels.

Cultureel zorgbehoud

Een manier van zorgverlening waarbij de verpleegkundige de culturele gewoonten van de patiënt, zoals bidden, ondersteunt.

Out reach hulpverlening

Een actieve vorm van hulpverlening waarbij de zorgverlener zelf problemen opzoekt in plaats van te wachten tot de patiënt deze vertelt.