het lezende brein

zijn onze hersenen voorgeprogrammeerd?

nee: lezen is een late ontwikkeling

er is sprake van functionele reorganisatie van de hersengebieden

interactieve specialisatie: er ontstaat een netwerk door dat er interactie is met de omgeving. Twee gebieden die origineel niets te maken hebben met lezen zullen door de interactie met omgeving herorganiseren (recycling):

• herkennen van spraakklanken: gebied van Broca: herorganisatie door leren lezen (auditief)

• objectherkenning: occipitaal-temporale cortex, ventrale stroom): specialisatie in herkennen van letters (visueel)

wat is lezen en spellen?

lezen is het verbinden van 3 soorten representaties

• fonologie: klanken

• orthografie: tekens

• semantiek: betekenis woorden

hoe leren kinderen lezen?

3 fases:

• logografische fase: visuele herkenning van woorden, niet herkennen als samengesteld uit verschillende letters maar als een “tekening” of object

• alfabetische fase: woorden bestaan uit verschillende klanken. klanken worden aan tekens gekoppeld. op deze manier kunnen woorden gemaakt worden door letters te combineren

• orthografische fase: directe herkenning van woorden

ventrale stroom zal later ontwikkelen wanneer kinderen het lezen leren automatiseren

2 strategieën

• fonologische strategie: woorden in stukken verdelen en klank per klank omzetten

• orthografische strategie: directe herkenning door fonologische strategie vaak te oefenen

2 belangrijke bouwstenen voor lezen

• fonologisch bewustzijn (auditief): beseffen dat woorden uit klanken bestaan en we met deze klanken kunnen spelen (rijmen, foneemdeletie, spoonerisme)

• letterkennis (visueel): letters herkennen, belangrijk om goed te leren wat het verschil is tussen letters

3 netwerken die actief zijn bij het lezen van woorden

1. inferieure frontale gyrus (cf het gebied van Broca)

   1. fonologische route/ decoderen (omzetten van tekens in klanken)

   2. geheugen: bijhouden van klanken (fonologische info) in KTG, worden samengevoegd tot 1 woord

   3. articulatie/ verwerking van spraak

2. temporo-pariëtale cortex

   1. fonologische route/decoderen

   2. koppeling van letters naar klanken

   3. temporale gebied: begrijpen van woorden (semantiek)

3. occipito-temporale cortex (gyrus fusiformis)

   1. onmiddellijke herkenning van woorden

twee netwerken

• dorsale stroom: arcuate fasciculus

  • van belang voor fonologische strategie

  • moet eerst ontwikkelen bij beginnende lezers

• ventrale stroom: inferieure occipoto-frontale fasciculus

  • van belang voor directe herkenning van woorden

  • meer ontwikkeld bij geavanceerde lezers

dyslexie

een specifiek probleem met de fonologische verwerking van taal door de hersenen, dat doorgaans leidt tot lees en spellingsproblemen en vaak ook tot meer of minder duidelijke taken rond taal. Het wordt omschreven als een neurodevelopmental disorder. men gaat ervanuit dat de oorzaak ligt in de structuur of functie van de hersenen.

neurodevelopment disorders

Neurodevelopmental disorders of neuro-ontwikkelingsstoornissen zijn stoornissen die ontstaan tijdens de ontwikkeling van het zenuwstelsel en de hersenen, meestal al in de kindertijd. Ze beïnvloeden functies zoals leren, aandacht, communicatie, gedrag en sociale interacties

neuro: de oorzaak ligt in de verwerking of structuur van hersenen. er is een atypische of afwijkende ontwikkeling van de hersenen.

structurele afwijkingen

• planum temporale: geen asymmetrie bij personen met dyslexie

• witte stofbanen: minder witte stof in de dorsale stroom (arcuate fasciculus)