Saga sálfræðinnar - 26.ágúst

1. Hvað er persóna?

Persóna er einstaklingur sem á sér sögu um að breyta af ásettu ráði eftir félagslegum leiðum.

2. Hvað er viðfangsefni sálfræðinnar samkvæmt þessum glærum?

Að skilja hegðun manneskju sem persónu, en ekki aðeins sem lífveru.

3. Hvað stendur PS fyrir í PS-K-líkaninu?

Persónusérkenni (Person Characteristics) – eiginleika eða sérkenni persónunnar sem skipta máli fyrir hegðun hennar.

4. Hvað stendur K fyrir í PS-K-líkaninu?

Kringumstæður (Circumstances) – þær aðstæður sem persónan er í.

5. Hver er meginhugmynd PS-K-líkansins?

Til að skilja hegðun þurfum við að horfa bæði á persónusérkenni (PS) og kringumstæður (K). Hvorugt eitt og sér nægir til að útskýra hegðun.

6. Af hverju geta kringumstæður einar og sér ekki útskýrt hegðun?

Vegna þess að ólíkir einstaklingar geta gert ólíka hluti undir sömu kringumstæðum. Þess vegna þarf líka að taka persónusérkenni þeirra með í reikninginn.

7. Af hverju geta persónusérkenni ein og sér ekki útskýrt hegðun?

Vegna þess að sami einstaklingurinn getur hegðað sér á ólíkan hátt við ólíkar kringumstæður.

8. Í hvaða þrjá hluta skiptir PS-K-líkanið heiminum?

Persónusérkenni (PS) + kringumstæður (K) + hegðun (H).

9. Hvernig tengjast PS, K og H?

Ef við þekkjum tvennt af þessu þrennu getum við nær alltaf ályktað um hið þriðja.

10. Hvað er dæmi um tengsl PS, K og H?

PS = manneskja er fróðleiksfús.
K = hún situr í fyrirlestrasal og kennari heldur fyrirlestur.
H = hún hlustar af athygli.

11. Hvað var „person vs. situation debate“?

Deila um hvort hegðun skýrist frekar af persónusérkennum eða kringumstæðum. Gengið var út frá því að þetta væru tvenns konar orsakir sem kepptust um að hafa áhrif á hegðun.

12. Hvað er vandamálið við að líta á persónusérkenni og kringumstæður sem samkeppnisorsakir?

Glærurnar leggja áherslu á að þetta séu ólíkar tegundir skýringa, ekki endilega tvær orsakir sem keppa hvor við aðra.

13. Hvernig útskýrir krítardæmið muninn?

Ef krít rúllar þegar henni er ýtt má bæði vísa í að henni var ýtt og að hún sé kringlótt. Þetta eru ólíkar skýringar á sama atburði.

14. Hvað á dómaskemað að útskýra?

Hvernig persónusérkenni (PS) og kringumstæður (K) tengjast þannig að úr verður hegðun (H).

15. Hvað stendur K fyrir í dómaskemanu?

Heildarkringumstæður.

16. Hvað stendur k fyrir í dómaskemanu?

Þær kringumstæður sem máli skipta.

17. Hvað stendur Á fyrir í dómaskemanu?

Ástæður.

18. Hvað stendur v fyrir í dómaskemanu?

Vægi.

19. Hvað stendur D fyrir í dómaskemanu?

Dómur, þ.e. mat eða ákvörðun.

20. Hver eru fjögur sjónarhorn ástæðna?

Ástæður taka mið af fjórum sjónarhornum:

ánægju, hagsmunum, siðferði og fegurð.

21. Hver er grunnhugmynd tengslaformúlunnar (Relationship Formula)?

Ef A tengist B með ákveðnum hætti, þá mun hegðun A gagnvart B almennt tjá þessi tengsl.

22. Þarf hegðun alltaf að endurspegla tengsl A við B?

Nei. Undantekningar geta meðal annars orðið ef önnur tengsl ganga fyrir, A gerir sér ekki grein fyrir tengslunum, getur ekki tjáð þau, telur ranglega að hegðunin tjái þau eða mistekst ætlunarverk sitt.

23. Hvað eru möguleg tengsl?

Við getum komið fram við einhvern samkvæmt tengslum sem gætu myndast, jafnvel þótt þau séu ekki til staðar enn. Glærurnar nota dæmi um að koma fram við einhvern sem mögulegan vin og þannig geti vinátta myndast.

24. Hvað segir tengslabreytingaformúlan (Relationship Change Formula)?

Ef A tengist B samkvæmt tengslum T, en kemur fram við B samkvæmt öðrum tengslum T1, munu tengslin breytast úr T í átt að T1.

25. Hvað er staða samkvæmt T/S-líkaninu?

Staða jafngildir tengslamengi. Hún samanstendur af tengslum einstaklings við aðra innan ákveðins samhengis.

26. Hvernig tengist staða hegðunarmöguleikum (behavior potential)?

Tengslamengi einstaklings í hópi jafngildir stöðu hans og jafnframt hegðunarmöguleikum hans í hópnum.

27. Hvað segir meginregla C2?

Manneskja kýs ekki minni hegðunarmöguleika fram yfir meiri.

28. Hvert er tilbrigðið við C2?

Ef manneskja hefur ástæðu til að gera eitthvað, mun hún gera það nema hún hafi ríkari ástæðu til að gera eitthvað annað í staðinn.

29. Hvernig tengjast staða og sjálfsmynd?

Sjálfsmynd einstaklings er sett saman úr þeim stöðum í lífi hans sem hann hefur gengist við að séu hans.

30. Hvaða þrjú hlutverk eru í G-A-G líkaninu?

Gerandi (Actor)
Athugandi (Observer)
Gagnrýnandi (Critic).

31. Gegnir manneskja bara einu G-A-G hlutverki í einu?

Nei. Samkvæmt glærunum gegnir manneskjan öllum þremur hlutverkum samtímis.

32. Af hverju er sjálfstjórnarlykkjan mikilvæg?

Sjálfseftirlitið sem hún lýsir er forsenda þess að hafa stjórn á eigin hegðun og bera ábyrgð á henni.

33. Hvað sýnir námslykkjan?

Hún sýnir þann stuðning sem önnur manneskja veitir þegar við tileinkum okkur nýja færni.

34. Hver er meginmunurinn á sjálfstjórnarlykkjunni og námslykkjunni?

Í sjálfstjórnarlykkjunni gegnir manneskjan sjálf hlutverkum geranda, athuganda og gagnrýnanda.
Námslykkjan sýnir hvernig önnur manneskja getur veitt stuðning þegar við lærum nýja færni.

35. Hvaða þættir koma saman í persónuhugtakinu samkvæmt glærunum?

• Hegðunarformúlan

• PS-K-líkanið

• T/S-líkanið

• Dómaskemað

  • Gerandi–Athugandi–Gagnrýnandi.

36. Hvernig er persóna skilgreind í lok glærupakkans?

Einstaklingur sem á sér sögu um að breyta af ásettu ráði eftir félagslegum leiðum.