nieuwe tijd kaartjes hc deel 1

TIJDSAFBAKENING nieuwe tijd

Algemeen: ​

• ca. 1450 ( revolutionaire ontwikkelingen ) – 1789 (franse revolutie)​

Sinds Petrarca: ​

• Oudheid, Post-klassiek= Middeleeuwen, Nieuwe Tijd​

Georg Horn​

• in een boek in 1666 gepubliceerd, verdeelt kerkgeschiedenis in Oudheid, Middeleeuwen en Nieuwe Tijd, die start met Thesenanschlag van Luther in 1517​

Christop Cellarius​

• prof Halle, populariseert deze driedeling in zijn Historia universalis (1685-1702)​

In Nieuwe Tijd: ​ hoe is staat opgebouwd

• staat opgebouwd volgens feodale piramide met vorst aan top = Ancien Régime​

• Soevereiniteit is de wil van allen in het algemeen belang (bonum commune, ‘het gemeen’, commonwealth) en staat centraal in de politiek in de nieuwe tijd​

• In nieuwe tijd staat dan de vraag centraal: wat betekent de wil van het volk?

• Grosso modo twee modellen:​

  • Absolute vorst = staatsgezag door 1 vorst, met steun van kerk en adel en burgers​

  • Republiek = bestuur door burgers​

Vorstelijk absolutisme: ​

is in deze tijd het dominante model​

Dynastie

= vorstendom van vader op zoon/ dochter

• Als belangrijkste principe van de nieuwe tijd​

  • Eerste mechanisme: Dynastiën​

    • Is een ketting van vorsten die elkaar opvolgen, die overdracht is constitutioneel vastgelegd.​

    • In Fr is dat enkel beperkt tot mannen: Salische Wet (Lex Salica) van mannelijke troonopvolging​

  • Tweede mechanisme: Grondgebied samenbrengen​

    • Er komt een concentratie van gronden dmv huwelijken, erfenis, veroveringen, opkopen​

    • Vb frankrijk, habsburgers, engeland​​

Personele unie

= conglomeraat van territoria​

Polycentrische monarchie ​

= in conglomeraat van territoria geregeerd door 1 vorst heeft decentrale impact​

Absoluut bestuur ​

= centralisatie macht bij vorst​

Goddelijk absolutisme​

= vorst bestuurt in naam v. God​

Verlicht bestuur ​

= vorst wil onderdanen dienen​

Republiek:​

minderheid of korte periode in bv Engeland in de nieuwe tijd​

Standenvertegenwoordiging ​

= door politieke evoluties ook hoogste beslissingsorgaan, voorbeelden:​

respublica

= theorievorming over bestuur door burgers als essentie van de staat ​

hoe heeft het volk een politieke stem?

1. Standenvertegenwoordiging ​

• = adel, geestelijkheid, derde stand​

• Bekendst: Engels parlement; elders vaak discontinu​

2. Via petities invloed op politieke besluitvorming​

3. Voedselrellen​

• = in tijden van schaarste & hoge prijzen impact op stemmen over financiën in standenvertegenw.​

4. Feodale orde ​

• = lokaal bestuur op gronden van adel, vorst en Kerk, bestaat over heel Europa tot 1789​

​

HOBBES: LEVIANTHAN​

Nog steeds een democratisch uitgangspunt om na te denken wat vertegenwoordiging van een volk is en wat machtsuitoefening hoort te zijn​

​

Lichaam van de vorst is het lichaam van de staat, als het goed gaat met de staat gaat het goed met de vorst en als het slecht gaat met de staat, gaat t slecht met de vorst​

​

Probleem: wat met vrouwelijke vorsten?​

• Elisaneth 1 zegt, we hebben enkel een ander lijf maar uiteindelijk ben ik koning net zoals een man

1. ZUID-EUROPA IN BEWEGING​ portugal

• Sinds 1385 huis van Aviz​

• 1415 onder koning Johan I verovering van Ceuta in Noord-Afrika begin van Atlantische en Aziatische expansie van het koninkrijk en internationale handel​

• 1578 koning Sebastiaan I sneuvelt in slag bij Ksar-el-Kebir in noord-Marokko, mislukt​

  • Filips II van Spanje wordt zijn troonopvolger in portugal in 1580 als Filips I​

    • Want karel V was gehuwd met portugese prinses​

    • Personele unie​

    • Gevolg: Unie Spaanse en Portugese kronen 1580-1640​

• ​

1. ZUID-EUROPA IN BEWEGING; B. IBERISCHE SCHIEREILAND​

huis Trastámara (verbonden met Bourgondiërs) sinds 1369​

• Christelijke koninkrijken door reconquista:​

  • Reconquista een poging van de christelijke vorsten om grondgebied terug te nemen van moslims op het iberische schiereiland​

  • ‘Kroon van Castilië’: Castilië, León​

  • ‘Kroon van Aragon’: Aragon, Catalonië, Valencia (met Balearen) + Malta, Sardinië, Sicilië, Napels​

  • Navarra​

  • Portugal​

• Moors Granada: laatste islamitische emiraat​

---

1469: ​

• Ferdinand van Aragon (1479-1516) x Isabella van Castilië (1474-1504): blijvende dynastieke band tussen Aragon en Castilië​

1478 ​

• Inquisitie in Castilië én Aragon​

1492: ​

• ronden Reconquista af met verovering Granada, krijgen van paus titel ‘Katholieke Koningen’​

1512: ​

• Navarra veroverd en ingelijfd​

• Integratie tot ‘Spaans’ koninkrijk​

1478 ​

• verovering Canarische eilanden en begin van patronato real: controle staat in kerkelijke aangelegenheden in veroverde gebieden overzee​

1492-1504 ​

• Expedities Columbus in Caraïben en Midden-Amerika begin Spaanse aanspraak op gebieden in Amerika; verhoogt prestige van de kroon​

1494 ​

• mislukte Franse invasie in Italië om beslag te leggen op Lombardije (Milaan) en Spaanse Napels​

• Reactie op Franse agressie is dubbelhuwelijk tussen Spanje en Habsburg (1496); doel was geen fusie van gebieden, maar hechte samenwerking ​

​

1. ZUID-EUROPA IN BEWEGING; C. ITALIAANSE STADSTATEN: STADSREPUBLIEKEN​

Genua​

• handelsrepubliek naar oost en west​

Milaan ​

• onder huis Sforza 1450 tot 1540, dan Habsburg​

Ferrara ​

• onder huis Este 1264 tot 1598, dan pauselijke staten; Renaissance patronage Isabella Este in Mantua​

Firenze ​

• republiek en Medici, onder toezicht Habsburg; magneet voor Renaissance kunsten​

Pauselijke staten​

• in centraal en noordoost-Italië, moet iedereen rekening meehouden​

​venetie

• Venetië grootmacht door internationale handel, heel machtige staat​

  • Oorlogen tegen Frankrijk en tegen Ottomanen​

  • Gebiedsverlies in Middellandse Zee​

    Venetiaanse ambassade in Ottomaans Constantinopel, introduceerden idee van diplomatieke ontschendbaarheid​

    De stad is een doorgeefluik voor Oosterse cultuur en bewaring van de oude Griekse cultuur, zodat stimulans voor de Renaissance over heel Europa​

    Autocratisch bestuur door een doge en de Raad van 10​

    Katholieke stad, maar ook contactpunt voor islamitische en orthodox-christelijke religies​

    18e eeuw grote bloei als meest verfijnde stad van het continent​

1. ZUID-EUROPA IN BEWEGING'; D. DE OTTOMANEN​

• islamitische dynastie uit Turkse migranten in Anatolië sinds ca. 1299 en tot 1922​

• 14e en 15e eeuw: uitbreiding op de Balkan​

• 1453 verovering Constantinopel door Mehmed II​

• Selim I (r.1512-1520) verovert Levant en Egypte​

• Grootste bloei onder Suleiman I (r.1520-1566):​

  • 1526 slag bij Mohacs: breekt macht Hongarije​

    • Hongarije in 3 gedeeld: habsburgse, ottomaans, ottomaanse gezantstaat (bufferzone)​

  • 1529 belegering Wenen afgewend door Habsburg​

Waar?​

• Zwarte zee en hele oostelijke bekken van de middenlandse zee​

• Controle over alle routes naar azië​

• Grote nederlaag is voor venetië, verliest dat door machtsovername van de ottomanen worden zij in een defensief gedwongen​

2 WEST-EUROPA CONSOLIDEERT​; frankrijk

• sinds 1328 Valois dynastie, uit huis Capet​

• Hertogdom Bourgondië was er een leen van​

• Onder Lodewijk XI (r.1461-1483)voerde centralisatiepolitiek​

• Onder Karel VIII (r. 1483-1498) en Lodewijk XII (r.1498-1515) voerden oorlogen in Italië, zonder resultaat als gevolg​

• Demografische grootmacht: bevolking stijgt van 12 miljoen in 1400 naar 15 miljoen in 1500 en 19 miljoen in 1550​

---

frans 1

• (r.1515-1547)​

  Centralisatiepolitiek: uitvoerende macht bij staatssecretarissen​

  Controle op de kerkelijke benoemingen​

  1515 controle over Lombardije​

  1525 slag bij Pavia nederlaag en 1 jaar gevangene van Karel V​

  Zijn hele verdere leven oorlogen in Italië, zonder resultaat​

• 1526 oorlogen met Habsburg in Italië en Nederlanden hervat​

  • Om karel V te instabiliseren​

  Damesvrede van Kamerijk (1529)​

  • Margaretha van Oostenrijk (tante Karel V) en Louise van Savoye (moeder Frans I)​

    • Frans I verzaakt aan soevereiniteit over Kroon-Vlaanderen en Artesië en geen claim meer op Napels​

    • Karel V doet definitief afstand van het hertogdom Bourgondië​

      • maar oorlog in Italië duurt voort​

• Bouwt Chambord aan Loire als jachtkasteel​

  Kasteel Blois aan Loire​

  Fontainebleau in île-de-France als vorstelijke residentie met geleerden en kunstenaars​

  Patroneert Leonardo da Vinci als geleerde en schilder (Mona Lisa)​

  Zus Margaretha van Navarra stimuleert Italiaanse Renaissance

2 WEST-EUROPA CONSOLIDEERT​ ; engeland

• 1485: troonsbestijging Hendrik VII Tudor (r.1485-1509)​

  • als ‘compro-mis’-koning na Honderjarige Oor-log en Rozenoorlog (1455-1485)​

  • Grote verdeeldheid onder de adel​

  • Verlies Engelse bezittingen in Frankrijk (enkel Calais nog)​

  • Daarna internationaal vaak neutraal​

  • Creëert stabiliteit, consolideert de troon​

  • Samenwerking met parlement (drie standen vertegenwoordiging)​

  • Privy Council: ​

    • beperkt aantal adel als raadgevers aangevuld met juristen, gekozen door de vorst​

  • Saneert overheidsfinanciën en economische heropleving​

  • Oprichting koninklijke Star Chamber (1487) ​

    • als opperste gerechtshof, versterkt vorstelijke controle over rechtspraak​

  • Sterke monarchie​

  • Internationale huwelijkspolitiek​

---

• Hendrik VIII (r.1509-1547)​

  • Zet staatkundige politiek vader verder, door combinatie van skills, persoonlijkheid en repressie​

  • Schakelt Kerk als politieke macht uit, als uitkomst van de zgn. Great Matter​

  • In beginjaren regering echte warrior king, persoonlijke deelname aan oorlogen

  • Great Matter: kerk en dynastie onder Hendrik VIII​

    • 1509: Hendrik VIII x Catharina van Aragon, maar geboorte mannelijke opvolger blijft uit​

    • Paus, onder druk Karel V, weigert huwelijk te annuleren​

    • 1533: Hendrik VIII laat huwelijk ontbinden door aartsbisschop van Canterbury, en hertrouwt met hofdame Anna Boleyn​

    • Excommunicatie Hendrik VIII door Rome waarna anti-roomse stemming in Engelse samenleving toeneemt​

    • Hendrik VIII gebruikt Parlement om zich los te maken van kerkelijke hindernissen en versneld anti-roomse hervor-mingen door te voeren​​

frans 1

frans 1

• rennaissance vorst frankrijk(r.1515-1547)​

  Centralisatiepolitiek: uitvoerende macht bij staatssecretarissen​

  Controle op de kerkelijke benoemingen​

  1515 controle over Lombardije​

  1525 slag bij Pavia nederlaag en 1 jaar gevangene van Karel V​

  Zijn hele verdere leven oorlogen in Italië, zonder resultaat​

• 1526 oorlogen met Habsburg in Italië en Nederlanden hervat​

  • Om karel V te instabiliseren​

  Damesvrede van Kamerijk (1529)​

  • Margaretha van Oostenrijk (tante Karel V) en Louise van Savoye (moeder Frans I)​

    • Frans I verzaakt aan soevereiniteit over Kroon-Vlaanderen en Artesië en geen claim meer op Napels​

    • Karel V doet definitief afstand van het hertogdom Bourgondië​

      • maar oorlog in Italië duurt voort​

• Bouwt Chambord aan Loire als jachtkasteel​

  Kasteel Blois aan Loire​

  Fontainebleau in île-de-France als vorstelijke residentie met geleerden en kunstenaars​

  Patroneert Leonardo da Vinci als geleerde en schilder (Mona Lisa)​

  Zus Margaretha van Navarra stimuleert Italiaanse Renaissance

hendrik vll tudor

• 1485: troonsbestijging Hendrik VII Tudor (r.1485-1509)​

  • als ‘compro-mis’-koning na Honderjarige Oor-log en Rozenoorlog (1455-1485)​

  • Grote verdeeldheid onder de adel​

  • Verlies Engelse bezittingen in Frankrijk (enkel Calais nog)​

  • Daarna internationaal vaak neutraal

  • Creëert stabiliteit, consolideert de troon​

  • Samenwerking met parlement (drie standen vertegenwoordiging)​

  • Privy Council: ​

    • beperkt aantal adel als raadgevers aangevuld met juristen, gekozen door de vorst​

  • Saneert overheidsfinanciën en economische heropleving​

  • Oprichting koninklijke Star Chamber (1487) ​

    • als opperste gerechtshof, versterkt vorstelijke controle over rechtspraak​

  • Sterke monarchie​

  • Internationale huwelijkspolitiek​

hendrik vlll

• Zet staatkundige politiek vader verder, door combinatie van skills, persoonlijkheid en repressie​

• Schakelt Kerk als politieke macht uit, als uitkomst van de zgn. Great Matter​

• In beginjaren regering echte warrior king, persoonlijke deelname aan oorlogen

• Great Matter: kerk en dynastie onder Hendrik VIII​

  • 1509: Hendrik VIII x Catharina van Aragon, maar geboorte mannelijke opvolger blijft uit​

  • Paus, onder druk Karel V, weigert huwelijk te annuleren​

  • 1533: Hendrik VIII laat huwelijk ontbinden door aartsbisschop van Canterbury, en hertrouwt met hofdame Anna Boleyn​

  • Excommunicatie Hendrik VIII door Rome waarna anti-roomse stemming in Engelse samenleving toeneemt​

  • Hendrik VIII gebruikt Parlement om zich los te maken van kerkelijke hindernissen en versneld anti-roomse hervor-mingen door te voeren​​

slide 48