historiografie van de kunstwetenschappen - begrippenlijst

alois riegl

kunsthistoricus, literatuur: stilfragen, die spatromische kunstindustrie, nach den funden in orsterreich

stilfragen: grundlegungen zu einer geschichte der ornamentik 1893

Alois riegl zijn eerste studie over vorm in de kunst: beschrijving van ornamenten in de kunst, evolutie van ornamenten,

die spatromische kunstindustrie, nach den funden in orsterreich-ungarn, 1901

alois riegl, boek

haptische visualiteit

visualiteit door het object aan te raken

optische visualiteit

visualiteit door het object te bekijken

das kunstwollen

de wil van de kunst > vormgeving als scheppende functie van de kunstenaar. kunstenaar streeft naar artistieke ordening van de waarneembare wereld. door de aangeboren neiging om de wereld te ordenen in patronen leidt dit tot een evolutie van patronen in de vormgeving.

das hollandische gruppenportrat, 1902

studie over hollandse genre van de 17de eeuw: groepsportretten, onderwerping en coordinatie. hij gaat in deze studie niet verder in op de sociale verhouding van de afgebeelde personen. riegl

onderwerping

in een groepsportret (riegl) laat dit het ordenend principe van de groep zien

coordinatie

in een groepsportret (riegl) laat de coordinatie de relaties tussen de afgebeelde personen zien

het gebruik van de blik

externe relate tussen de toeschouwer en het kunstwerk creeeren door middel van de blik

Heinricht wolfflin

kunsthistoricus die vanuit de neokantiaanse filosofische psychologie werkt. gebruikt in het begin de empathie theorie om kunst te interpreteren. wil algemene regels opstellen voor de kunst om dichter bij de doel van de kunstenaar te komen en richting te geven aan interpretatie. hij stelde dat je in de kunst zelf redenen moet zoeken voor hoe mooi en hoe groot kunst is.

empathie theorie

mensen projecteren lichamelijke reacties op levensloze objecten

interpreterend kijken

empathie theorie + menselijke zin voor fictie projecteren

menselijke zin voor fictie

naast lichamelijke reacties ook geestelijke reacties projecteren op levensloze objecten

renaissance und barock 1888

theorie van interpreterend kijken

die klassische kunst 1889

culturele analyse gepaard met een stijlevolutie. met als onderwerp de vroege en late renaissance, wolflinn

kunstgeschichtlichte grundbegriffe 1915

de theorie van de 5 categorische tegenstelling, wolfflin

5 categorische tegenstellingen (wolflin)

1. lineair vs schilderkunstig 2. vlakte vs diepte 3. gesloten vorm vs open vorm 4. veelheid vs eenheid 5. absolute helderheid vs relatieve helderheid

orientalism

boek van edward said over de blik van het westen op het oosten, orientalisme,

de orient

de ander

global art history

discipline van de wereldkunstgeschiedenis, neemt principes van antropologie, archeologie en neurowetenschappen, moet de criteria van westerse kunstgeschiedenis loslaten, cultuur specifieke historische condities van verschillende kunstuitingen,

postkolonialisme

belangrijk element in de perspectiefvorming van wereldkunstgeschiedenis

hoogculturen

“hoogculturen” voorbeelden

indie en china

the story of art

E.H. Gombrich, 1950

geschiedenis van de schoonheid

umberto eco, 2004

song dynastie

voorbeeld waar kalligrafie en schilderkunst dichter bij elkaar staan,

waardensysteem

Wu Zhen

kunstenaar, yuan dynastie, voorbeeld van mix van kalligrafie en schilderskunst, visser, ca 1350

gay and lesbian art history

seksuele identiteiten van kunstenaars herleiden via kunst

kritiek op gay and lesbian art history

geen universeel criterium van homoseksualiteit

a new history of italian renaissance art

standpunt: kunstwerken laten een maatschappelijk ideaal zien > donatello's david niet per se een uiting van seksualiteit,

queer theory

onderscheidt zich van gay and lesbian art, seksualiteit en gender een constructie, niet gefocust op de seksualiteit van kunstenaars, maar op de weergave van gender en seksualiteit,

sociologie, communicatiewetenschap en cultural studies,

susan mclary

feminine endings, 1991, toepassing van feministische kunstwetenschap,

feminine endings

susan mclary, 1991,

marxistische kunstgeschiedenis

kunstgeschiedenis met een specifieke politieke visie:

feministische kunsgeschiedenis

eerste feministische golf

1850-1940

tweede feministisch golf

1960

derde feministische golf

vanaf de jaren 1990

le deuxieme sexe

simone de beauvoir, 1949

theorie van het feminisme

patriarchiaat, seksisme

essentialisme

alle vrouwen hebben gemeenschappelijke kwaliteiten,

anti essentialisme

onderscheid in gender is niet te herleiden tot biologie of essentie, gender is een constructie

feministische hoofdwerken

why have there been no great women artists, linda nochlin, 1971, old mistresses: women art and ideologie, 1981, griselda pollock, rozsika parker, feminine endings, susan mclary, 1991,

why have there been no great women artists

linda nochlin, 1971

old mistresses: women, art and ideologie

griselda pollock, rozsika parker, 1981, antwoord op linda nochlin, helen frankethaler > abstract expressionisme,

michel foucault invloed

seksualiteit als een sociale constructie, discours,

discours

term van foucault:

Lynda nead

paste de theorie van foucault toe op de representatie van seksualiteit in de victoriaanse periode, woman's mission van george hicks,

feministische kritiek op muziek toegepast

susan mclary, hoe worden gender en seksualiteit muzikaal geconstrueerd, de genderconstructie in de traditionele muzikale analyse,

gender stereotypering in theoretische concepten

willi, edward cone, Adolph bernhard Marx, arnold shonberg,

Adolph bernhard Marx

mannelijke en vrouwelijke thema's met een hierarchi > mannelijke is hoofdgedachte, vrouwelijke is een contrast of een afgeleide idee,

edward cone

het probleem van de vrouwelijke cadensen bij Chopin

willi apel

vrouwelijke eindes zijn die waarin de slotnoot uitgesneld is na de sterkste eerste tijd

Harmonielehre

arnold schonberg, grote terts is mannelijk kleine terts is vrouwelijk,

gender constructie van de musicerende vrouw

feminisme en de doorbreking van muzikale categorien

like a prayer

madonna, theorie:

vraagstellingen kritische kunstgeschiedenis

1: wat zijn de kunsthistorische feiten en wat is hun chronologische volgorde, 2: welke doelen streeft kunst na, naast en boven de onmiddelijke traceerbare functies die kunst in haar tijd van ontstaan vervulde?

kritische kunsthistorici

podro, hatt en klonk,

filosofische bronnen kritische kunstgeschiedenis

kant, hegel, schiller,

aesthetica

gottlieb, 1750, eerste keer esthetica als term gebruikt

scientia cognitonis sensitivae

zintuigelijke wetenschappelijke kennis

smaakoordeel

baumgarten: het inbreng dat kunst en schoonheid in het leerproces

kritieken der urteilschaft

kant, gebruikte baumgarten voor zijn esthetica

de zuivere rede

hoe kennen we de werkelijkheid: door a priori vormen die verschijnselen ordenen.

de praktische rede

categorisch imperatief: 1. behandel een ander zoals jij behandelt wil worden, 2. behandel een ander nooit als een middel, maar als het doel van zichzelf.

vrije spel van het kenvermogen

1. smaak is het vermogen om een object of een representatiewijze met genot of afkeer los van enige interesse te beoordelen. het voorwerp van zon genot noemen we schoon. 2. het schone is dat wat universeel genot verschaft los van enig concept. 3. schoonheid is de vorm van doelmatigheid in een object, in zoverre dat ze erin wordt waargenomen los van de weergave van een doel. 4. het schone is wat, los van enig concept, wordt erkend als een voorwerp van noodzakelijk plezier.

ervaring van het aangename (kant)

op basis van subjectieve ervaringen, niet algemeen geldig

ervaring van het goede (kant)

steunt op het morele en is wel algemeen geldig

kant > ervaring van schoonheid

hangt af van subjectieve gevoel, maar ook soort van algemeen geldig,

invloed van kant op kunstgeschiedenis

kunsthistoricus zal zoeken naar wat het functionele van een kunstwerk overstijgt.

schiller > ervaring van schoonheid

iets wat met alle vrije menselijke vermogens gedaan wordt.

krachtlijnen van hegel's theorie

1. een poging om de schoonheid van kunst te definieren, in tegenstelling tot de esthetica van Kant die schoonheid in de eerste plaats in de natuur terugvindt. 2. een indeling van de kunsten die gebaseerd is op een geschiedenis van westerse kunst, vanaf het oude egypte tot heden, met uitweidingen over indische en chinese kunst. 3. een systeem van de afzonderlijke kunsten en hun rangorde in de doelstelling om kennis te verwerven over de wereld: architectuur, beeldhouwkunst, schilderkunst, muziek en poezie,

enten/eller

soren kierkegaard, 1843, definitie van het wezen van muziek aan de hand van opera, don juan van mozart,

abstracte kunstvormen (kierkegaard)

vormen zonder woord

strict muzikale inhoud (kierkegaard)

muzikale zinnelijkheid

muzikale zinnelijkheid

de zintuigelijke aanleg van de mens zoals die losstaat van de geest,

italienische forschungen

rumohr, 1827

karl schnaasse

directe toepassing van hegels kunstfilofosie, niederlandsche briefe, geschichte der bildenden kunste, 1834, doelgerichtheid, houdt geen rekening met de directe functie, kunst als paralelle ontwikkeling aan de geest,

herman von helmholtz

geen directe toegang tot de werkelijkheid (kant), perceptie is een representatie van de werkelijkheid, mensen maken rationele oordelen > herkenbaar voor alle rationele wezens, taak filo: verklaren hoe oordelen tot stand zijn gekomen,

johann friedrich herbart

geest concentreert op vormelijke aspecten van de werkelijkheid,

theodor lipps

voorstander van empathie theorie/einfulung,

wilhelm wundt

pionier van experimentele psychologie, zijn systeem als vorm van voluntarisme, vrije wil, zelfsbewustzijn, etnopsychologie,

fiedler

De moderniteit van de kunst bestaat in het mentale proces dat de realiteit vorm geeft, taak van de moderne kunst is om een visie te ontwikkelen, tegen het realisme van zijn tijd,

hildebrandt

benaderingswijzen van kunst

rondom een 3d object lopen of vast standpunt, hildebrand,

idealisme

formalisme

klemtoon op vorm als belangrijkste aspect van kunst, centrale criterium van het modernisme,

vie des formes

1934, focillon, formalisme, kunst kan worden ontdaan van het sociale leven van de tijd waar het in is ontstaan,

wiener secession

paste theorien van Riegl toe in hun werk,

iconografie

proces van identificatie,

iconologie

verdere interpretatie van de inhoud, algemene betekenissen, antropologie en psychologie,

a new history of italian renaissance art

2017, standaardwerk over de renaissance recent,

anton springer

kritiek op hegel, individuele als standpunt, echo van schiller, kunst is een beeld van emoties en mensen in sociale hun sociale context,

novissima iconologia

cesare ripa, 1593, term iconologie,

iconografische studien

1860, springer,

aby warburg

individuele motieven, studie van de primavera, fascinatie voor occulte, bijgeloof en astrologie, ziet ren. nog niet als toppunt van de beschaving, psychiatrische problemen, richtte zijn visie op de mensen voor wie het kunstwerk wat betekende,