hoofdstuk 14 - waarnemen

aambeeld

het tweede van de drie gehoorbeentjes

accommoderen

vormverandering van de ooglens bij het scherpstellen

adaptatie

gewenning aan een langdurige prikkel

adequate prikkel

het type prikkel waarvoor een bepaald type zintuigcel gevoelig is.

amacriene cellen

neuronen die dwarsverbindingen in het netvlies leggen.

basiliar membraan

membraan tussen trommelholtetrap en slakkenhuisgang, waarop het orgaan van Corti ligt, trilt mee met de frequentie van de trillingen in de vloeistof van het slakkenhuis.

bijziend

dichtbij wel scherp kunnen zien, in de verte niet. Het beeld valt voor het netvlies.

binnenoor

deel van het oor dat het slakkenhuis bevat.

bipolaire cellen

neuronen in het netvlies die zowel staafjes als kegeltjes met ganglioncellen verbinden.

blinde vlek

plaats in het netvlies waar de oogzenuw en bloedvaten door het netvlies gaan, bevat geen staafjes of kegeltjes.

buis van Eustachius

nauwe buis va het middenoor naar de keelholte, heft drukverschillen tussen buitenoor en middenoor op.

buitenoor

onderdeel van het oor, bestaat uit oorschelp en gehoorgang.

chemoreceptor

zintuigcel gevoelig voor een bepaalde stof.

chiasma opticum

de kruising van de (helft) van beide oogzenuwen aan de neuskant. Door het combineren van de informatie uit de netvliezen van beide ogen maakt dit het mogelijk diepte te zien.

ciliën

(zintuigharen) uitlopers van haarcellen in de cupulae en maculae; bij verbuiging ontstaan er impulsen in de haarcel.

cupula

geleiachtige massa n het halfcirkelvormig kanaal waarin de ciliën (zintuigharen) van zintuigcellen steken.

decibel

eenheid van geluidssterkte.

endolymfe

vloeistof in het evenwichtsorgaan.

evenwichtscentrum

onderdeel in de hersenstam dat het evenwicht regelt op grond van informatie van verschillende zintuigen over de stand van het lichaam.

evenwichtszintuig

zintuig dat de stand en bewegingen van je hoofd registreert

fotopsine

fotopigment in kegeltjes, er zijn drie typen: vooral gevoelig voor rood, groen en blauw licht; valt door belichting uiteen, wat leidt tot hyperpolarisatie en een verminderde afgifte van een neurotransmitter.

fotoreceptor

zintuigcel gevoelig voor licht.

ganglioncellen

neuronen in het netvlies, voeren impulsen van bipolaire cellen in het netvlies af naar de hersenen: krijgt via bipolaire cellen impulsen van het bijbehorende receptieve veld: een groep staafjes of kegeltjes.

gehoorbeentjes

drie beentjes in het middenoor (hamer, aambeeld, stijgbeugel), versterken de trillingen van het trommelvlies en geven ze door naar het binnenoor.

gehoorgang

onderdeel van het buitenoor

gele vlek

centrale deel van het netvlies recht achter de pupil, waarmee je het scherpst kunst zien, bevat alleen kegeltjes.

glasachtig lichaam

geleiachtige stof tussen lens en netvlies

Golgi-peeslichaampje

uiteinden van sensorische neuronen die reageren bij uitrekking van een pees.

haarcellen

zintuigcellen (mechanoreceptoren) met lange ciliën in o.a. het orgaan van Corti.

halfcirkelvormige kanalen

onderdelen van de evenwichtszintuigen, die ten opzichte van elkaar in drie vlakken loodrecht op elkaar staan.

hamer

het eerste van de drie gehoorbeentjes, verbonden met het trommelvlies.

harde oogvlies

buitenste vlies van het oog

hoornvlies

het doorzichtige deel van het harde oogvlies aan de voorkant van je ogen.

horizontale cellen

het doorzichtige deel van het harde oogvlies aan de voorkant van je ogen.

inwendige chemoreceptoren

receptoren die de pH en de concentraties O2 en CO2 in je bloed meten.

iris

het gekleurde deel van het oog rond de pupil

kamervocht

oogvocht in de voorste oogkamer, tussen hoornvlies en de ooglens

kegeltjes

fotoreceptoren in het netvlies, geschikt om kleuren mee waar te nemen, drie typen, vooral gevoelig voor rood, groen of blauw licht.

maculae

zintuigorgaantjes in het vestibulum, nemen versnellingen waar.

mechanoreceptor

zintuigcel gevoelig voor mechanische prikkeling

middenoor

ruimte achter het trommelvlies, bevat de gehoorbeentjes

nachtblind

problemen met het terugvormen van rodopsine in de staafjes leiden tot verminderd zicht in zwak licht.

netvlies

binnenste vlies in het oog met fotoreceptoren: staafjes en kegeltjes

oogspieren

spieren voor de bewegingen van de ogen, verbonden aan het harde oogvlies.

oogzenuw

sensorische (hersen)zenuw, bevat de axonen die vanaf het netvlies naar de hersenen gaan.

oorschelp

onderdeel van het buitenoor, vangt geluid op.

orgaan van Corti

een langgerekte strook mechanoreceptoren met zintuigharen op het basilair membraan in het slakkenhuis, neemt geluidstrillingen waar.

oudziend

doordat bij toenemende leeftijd de elasticiteit van de ooglens afneemt, is de lichtbreking voor dichtbij zien onvoldoende.

ovale venster

elastisch membraan in het slakkenhuis, verbonden met de stijgbeugel, brengt de perilymfe in de kanalen in beweging.

peesreflex

reflex bij een te grote uitrekking van een pees, de spier waar de pees aan vat zit verslapt.

perilymfe

vloeistof in de grote kanalen van het slakkenhuis, in beweging gebracht door de stijgbeugel.

pigmentcellen

cellen achter in het netvlies met veel pigmentkorrels, die zich bij fel licht in de uitlopers van de cellen verspreiden.

pijnreceptor

zenuwceluiteinde dat reageert op prikkels die schade kunnen geven, zoals een te hoge temperatuur.

prikkeldrempel

De hoogte van het membraanpotentiaal waarbij volledige depolarisatie optreedt.

primaire gezichtscentrum

deel van de visuele schors waarin een eerste verwerking van de informatie uit de ogen plaatsvindt.

pupil

opening in de iris waardoor het licht in het oog valt.

pupilreflex

regeling van de hoeveelheid licht die door de pupil de ogen binnenkomt.

receptief veld

een groep zintuigcellen in het netvlies, die samen geschakeld zijn op dezelfde ganglioncel.

receptorcel

zintuigcel.

rodopsine

fotopigment in staafjes, valt door licht uiteen, wat leidt tot hyperpolarisatie en een verminderde afgifte van een neurotransmitter.

ronde venster

elastisch membraan in het slakkenhuis, beweegt mee met de perilymfe, zodat trillingen zich verplaatsen van het ovale naar het ronde venster.

scheidend vermogen

vermogen om details te onderscheiden.

secundaire gezichtscentrum

deel van de visuele schors dat o.a. informatie levert waarmee je waargenomen beelden herkent.

slakkenhuis

orgaan in het middenoor, bevat gehoorzintuigcellen.

spierspoeltje

zintuigje dat de mate van rek in je spieren registreert.

staafjes

fotoreceptoren in het netvlies, geschikt om grijstinten mee waar te nemen

stijgbeugel

het derde van de drie gehoorbeentjes, verbonden met het ovale venster.

straalvormig lichaam

kringspier rond de ooglens, via lensbandjes verbonden met de ooglens; speelt een rol bij de vormverandering van de ooglens.

thermoreceptor

zintuigcel gevoelig voor temperatuurveranderingen.

trommelvlies

vlies aan het einde van de gehoorgang, trilt mee met de frequentie van het geluid dat het buitenoor opvangt.

vaatvlies

middelste vlies in het oog met veel bloedvaten, tussen het netvlies en het harde oogvlies.

verziend

veraf wel scherp kunnen zien maar dichtbij niet, beeld valt achter het netvlies.

vestibulum

centraal deel van het evenwichtszintuig

visuele schors

sensorisch centrum voor 'zien' achterin de grote hersenen

zintuigcel

gespecialiseerde cel die reageert op een specifieke prikkel.