Anatomia układy

Wymień 4 warstwy ściany przewodu pokarmowego i wskaż sploty nerwowe.

Od wewnątrz: błona śluzowa, podśluzowa (zawiera splot Meissnera), mięśniowa (zawiera splot Auerbacha – odpowiada za perystaltykę) oraz zewnętrzna/surowicza.

Jakie są wyjątki w budowie błony mięśniowej i zewnętrznej przewodu pokarmowego?

Mięśniówka: przełyk ma częściowo mięśnie poprzecznie prążkowane, a żołądek ma aż 3 warstwy (skośną, okrężną, podłużną).<br>Błona zewnętrzna: odcinki wewnątrzotrzewnowe mają błonę surowiczą (otrzewną), a pozaotrzewnowe/nad przeponą (przełyk) mają przydankę.

Gdzie uchodzą przewody 3 głównych ślinianek?

Przyuszna: w przedsionku jamy ustnej na wysokości 2. górnego zęba trzonowego.<br>Podżuchwowa i podjęzykowa: na mięsku podjęzykowym pod językiem.

Wymień części gardła i wskaż, gdzie najczęściej kleszczą się ciała obce.

Część nosowa, ustna i krtaniowa. Ciała obce grzęzną w zachyłkach gruszkowatych w części krtaniowej gardła.

Wymień 3 części przełyku i jego 3 kliniczne zwężenia.

Części: szyjna, piersiowa, brzuszna (kończy się na wysokości Th11).<br>Zwężenia: górne (gardłowe/pierścienne – najwęższe), środkowe (oskrzelowo-aortalne), dolne (przeponowe – działa jak zwieracz antyrefluksowy).

Wymień części żołądka i określ cechy szczególne jego ściany.

Wpust, dno (gromadzi gaz), trzon, część odźwiernikowa (kończy się zwieraczem odźwiernika). Ściana ma wysokie fałdy żołądkowe oraz 3 warstwy mięśniówki do rozcierania pokarmu.

Jakie są części jelita cienkiego i gdzie uchodzą soki z trzustki i wątroby?

Dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte. Soki uchodzą w części zstępującej dwunastnicy na brodawce większej dwunastnicy (Vatera).

Wymień części jelita grubego i cechy odróżniające je makroskopowo od jelita cienkiego.

Jelito ślepe (kątnica) z wyrostkiem robaczkowym, okrężnica (wstępująca, poprzeczna, zstępująca, esowata) i odbytnica. Cehcy: taśmy okrężnicy (3 pasma mięśni), wypuklenia (haustra) oraz przyczepki sieciowe.

Co tworzy triadę wątrobową we wrotach wątroby?

Żyła wrotna, tętnica wątrobowa właściwa oraz przewód żółciowy wspólny.

Jak powstaje żyła wrotna i jaka jest jej funkcja?

Powstaje za szyjką trzustki z połączenia żyły krezkowej górnej i żyły śledzionowej. Doprowadza do wątroby krew odtlenowaną, ale bogatą w składniki odżywcze wchłonięte z przewodu pokarmowego (krążenie wrotne).

Opisz podwójną czynność trzustki i wskaż jej główny przewód.

Zewnątrzwydzielnicza: produkcja soku trzustkowego z enzymami (trypsynogen, amylaza, lipaza), uchodzi przewodem Wirsunga.<br>Wewnątrzwydzielnicza (wyspy Langerhansa): komórki alfa – glukagon, komórki beta – insulina.

Co to jest zawał krezki, jak dzielimy narządy pod kątem otrzewnej i co to zatoka Douglasa?

Zawał krezki: zablokowanie naczyń krezki -> szybka martwica jelita (zagrożenie życia).<br>Wewnątrzotrzewnowe (ruchome, np. żołądek, wątroba, jelito czcze) vs pozaotrzewnowe (nieruchome, np. nerki, trzustka, duża część dwunastnicy).<br>Zatoka Douglasa: najniższy punkt jamy brzusznej u kobiet (między odbytnicą a macicą), gdzie zbiera się płyn/krew.

Podaj podział dróg oddechowych i opisz podział czynnościowy jamy nosowej.

Część przewodząca (od nosa do oskrzelików końcowych) i część oddechowa (oskrzeliki oddechowe, pęcherzyki płucne). Jama nosowa dzieli się na okolicę oddechową (dolne 2/3, unaczyniona, ogrzewa powietrze) i węchową (górna 1/3, strop jamy).

Wymień zatoki przynosowe i określ ich funkcje.

Zatoki: szczękowe, czołowe, klinowe i komórki sitowe. Funkcje: pneumatyzacja (zmniejszenie masy) czaszki, ogrzewanie powietrza oraz działanie jako rezonator głosu.

Wymień chrząstki krtani i opisz jej funkcja ochronną.

Nieparzyste: tarczowata ("jabłko Adama"), pierścieniowata, nagłośnia. Parzyste: nalewkowate. Podczas połykania krtań unosi się, a nagłośnia opada, zamykając drogi oddechowe.

Jak zbudowana jest ściana tchawicy i czym różnią się oskrzela główne?

Szkielet tworzą podkowiaste chrząstki (litera "C"), otwarte od tyłu (tam jest mięsień tchawiczny, co pozwala przełykowi rozszerzać się przy połykaniu). Oskrzele prawe jest krótsze, szersze i biegnie bardziej pionowo – ciała obce wpadają tam częściej!

Porównaj płuco prawe i lewe pod kątem anatomii.

Płuco prawe: większe, ma 3 płaty i 2 szczeliny (skośną i poziomą).<br>Płuco lewe: mniejsze, ma 2 płaty, 1 szczelinę (skośną) oraz wcięcie sercowe z języczkiem. Wnęka płuca leży na powierzchni śródpiersiowej.

Jak zbudowana jest opłucna i dlaczego w jej jamie panuje ciśnienie ujemne?

Składa się z opłucnej ściennej i płucnej (trzewnej). W jamie opłucnej panuje ciśnienie ujemne, co sprawia, że płuca rozszerzają się wraz z ruchami klatki piersiowej i nie zapadają się (zapobiega to odmie). Najniższy punkt to zachyłek żebrowo-przeponowy.

Co to jest osklepek opłucnej i jakie objawy daje guz Pancoasta?

Osklepek to opłucna pokrywająca szczyt płuca, wystająca na szyję. Guz Pancoasta (rak szczytu płuca) nacieka splot ramienny i pień współczulny, powodując potężny ból ramienia oraz zespół Hornera.

Jakie są hormonalne funkcje nerek i jak układa się szypuła nerkowa?

Hormony: renina (ciśnienie krwi), erytropoetyna (EPO) (produkcja krwinek), aktywna witamina D3 (kalcytriol). Szypuła nerkowa od przodu do tyłu: żyła nerkowa, tętnica nerkowa, miedniczka nerkowa.

Opisz budowę wewnętrzną nerki i wskaż drogę moczu.

Zewnętrzna kora (wnika jako słupy Bertina) i wewnętrzny rdzeń (piramidy nerkowe). Mocz z brodawek nerkowych płynie do kielichów mniejszych -> większych -> miedniczki nerkowej -> moczowodu.

Z czego składa się nefron i gdzie zachodzi filtracja, a gdzie resorpcja?

Składa się z ciałka nerkowego (kłębuszek + torebka Bowmana) – tu zachodzi filtracja kłębuszkowa (powstaje mocz pierwotny). Dalej jest układ kanalików (kręty I rzędu, pętla Henlego, kręty II rzędu) – tu zachodzi resorpcja wody i związków, dając mocz ostateczny.

Co to jest trójkąt pęcherzowy i jaki mięsień buduje ścianę pęcherza moczowego?

Trójkąt pęcherzowy to gładki obszar na dnie pęcherza (ujścia 2 moczowodów i cewki), pozbawiony podśluzówki. Ścianę pęcherza buduje potężny mięsień opróżniający – detrusor.

Porównaj cewkę moczową żeńską i męską pod kątem klinicznym.

Żeńska: krótka (3–5 cm), co sprzyja częstym infekcjom pęcherza. Męska: długa (15–20 cm), wspólna dla moczu i nasienia, ma 3 części: sterczową (przebija prostatę), błoniastą (ze zwieraczem zewnętrznym) i gąbczastą.

Podaj dwie funkcje jądra i wskaż rolę najądrza.

Jądro: produkcja plemników (spermatogeneza w cewkach krętych) oraz produkcja testosteronu przez komórki Leydiga. Najądrze: miejsce magazynowania i dojrzewania plemników.

Porównaj funkcję wydzieliny prostaty i gruczołów Cowpera.

Prostata (stercz): wydzielina zasadowa, neutralizuje kwas pochwy i aktywuje plemniki. Gruczoły Cowpera: wydzielają jasny śluz (prejakulat) oczyszczający cewkę z moczu przed wytryskiem.

Z jakich ciał zbudowane jest prącie i które odpowiada za mechaniczną sztywność?

Z 2 ciał jamistych po stronie grzbietowej (wypełniają się krwią i dają erekcję) oraz 1 ciała gąbczastego po stronie brzusznej (biegnie w nim cewka moczowa, nie osiąga pełnej sztywności, by umożliwić wytrysk).

Jakie funkcje pełni jajnik?

Egzokrynna: uwalnianie komórki jajowej (owulacja). Endokrynna: produkcja estrogenów (przez pęcherzyki) i progesteronu (przez ciałko żółte).

Wymień części macicy, warstwy jej ściany i prawidłowe ułożenie.

Części: dno, trzon, cieśń, szyjka. Ściana od wewnątrz: endometrium (śluzówka podlegająca cyklowi), myometrium (gruba mięśniówka gładka), perimetrium (otrzewna). Położenie: przodopochylenie i przodozgięcie.

Wymień pokrótce 4 fazy cyklu menstruacyjnego.

1. Faza złuszczania (menstruacja – spadek progesteronu), 2. Faza wzrostu (proliferacyjna – pod wpływem estrogenów), 3. Faza wydzielnicza (lutealna – sterowana progesteronem, przygotowanie pod zarodek), 4. Faza niedokrwienna.

Co to jest wnętrostwo, jaki jest główny mięsień dna miednicy i jak hormony wpływają na krtań kobiet?

Wnętrostwo: niezstąpienie jąder do moszny -> przegrzanie i bezpłodność.<br>Dno miednicy: kluczowy jest mięsień dźwigacz odbytu (przepona miednicy).<br>Głos: spadek estrogenów wywołuje rozrost krtani i obniżenie głosu (wirylizacja)

Porównaj działanie hormonów tarczycy i przytarczyc na gospodarkę wapniową.

Tarczyca produkuje kalcytoninę, która obniża poziom wapnia we krwi (pcha go do kości). Przytarczyce produkują paratormon (PTH), który bezwzględnie podwyższa poziom wapnia we krwi (aktywuje niszczenie kości, zatrzymuje wapń w nerkach i jelitach). Tarczyca produkuje też metabolizm-hormony: T3 i T4.

Porównaj korę i rdzeń nadnerczy.

Kora: produkuje kortykosteroidy (aldosteron – gospodarka sodowo-potasowa, kortyzol – hormon stresu podnoszący glukozę, androgeny). Rdzeń: wydziela katecholaminy (adrenalinę i noradrenalinę) do reakcji "walcz lub uciekaj".

Czym różni się przedni płat przysadki od tylnego i jak podwzgórze nimi steruje?

Przedni płat sam produkuje hormony tropowe (TSH, ACTH, FSH, LH, GH, PRL). Tylny płat tylko magazynuje i uwalnia hormony z podwzgórza: oksytocynę i wazopresynę (ADH). Podwzgórze steruje płatem przednim przez krążenie wrotne za pomocą liberyn i statyn.

Opisz budowę wewnętrzną serca pod kątem grubości ścian i uchodzących naczyń.

Prawy przedsionek (żż. główne, zatoka wieńcowa) -> Prawa komora (pień płucny

Wymień elementy układu przewodzącego serca i wskaż nadrzędny rozrusznik.

Węzeł zatokowo-przedsionkowy (Keitha-Flacka – nadrzędny rozrusznik, nadaje rytm 60-80/min) -> Węzeł przedsionkowo-komorowy -> Pęczek Hisa (odnogi prawa i lewa) -> Włókna Purkinjego.

Wymień zastawki serca i wyjaśnij akustykę tonów serca.

Przedsionkowo-komorowe: trójdzielna (prawa), dwudzielna/mitralna (lewa). Półksiężycowate: pnia płucnego, aorty. I ton (skurczowy, "lub"): zamknięcie zastawek mitralnej i trójdzielnej na początku skurczu komór. II ton (rozkurczowy, "dup"): zamknięcie zastawek półksiężycowatych na początku rozkurczu komór.

Prześledź krwioobieg duży i mały pod kątem rodzaju transportowanej krwi.

Duży (ustrojowy): L komora -> aorta -> ciało (oddaje O₂, zbiera CO₂) -> żż. główne -> P przedsionek. Wypływa krew utlenowana, wraca odtlenowana. Mały (płucny): P komora -> pień płucny -> płuca (wymiana gazowa) -> żyły płucne -> L przedsionek. Tętnicami płynie krew odtlenowana, żyłami wraca utlenowana!

Wymień kluczowe naczynia kończyn istotne w praktyce klinicznej.

Tętnica udowa (przedłużenie biodrowej zewnętrznej), tętnica podkolanowa, tętnica promieniowa (miejsce badania tętna na nadgarstku). Żyły powierzchowne: odpromieniowa i odłokciowa, połączone żyłą pośrodkową łokcia (główne miejsce wkłuć do pobierania krwi), oraz żyła odpiszczelowa w nodze (najdłuższa żyła ciała).

Jak poise taje żyła główna górna i dolna oraz jaki jest asymetryczny wyjątek anatomiczny?

Górna powstaje z połączenia dwóch żył ramienno-głowowych. Dolna z połączenia żył biodrowych wspólnych. Asymetryczny wyjątek: żyła jądrowa/jajnikowa prawa uchodzi bezpośrednio do żyły głównej dolnej, a lewa żyła gonadalna uchodzi pod kątem prostym do żyły nerkowej lewej.

Gdzie uchodzi przewód piersiowy i jakie funkcje pełni śledziona?

Przewód piersiowy zbiera 3/4 limfy z ciała i uchodzi do lewego kąta żylnego. Śledziona to obwodowy narząd limfatyczny: filtruje krew, produkuje przeciwciała w miazdze białej, a w miazdze czerwonej niszczy stare erytrocyty ("cmentarzysko erytrocytów") i magazynuje krew.

Wymień warstwy skóry i porównaj gruczoły potowe.

Naskórek (wielowarstwowy płaski rogowaciejący, melanocyty są w warstwie podstawnej), skóra właściwa (warstwa brodawkowata odpowiada za linie papilarne) i tkanka podskórna. Potowe ekrynowe: na całym ciele, termoregulacja. Apokrynowe: pod pachami/pachwinami, aktywne od pokwitania, dają zapach. Gruczoły łojowe wydzielają sebum natłuszczające skórę.

Wymień warstwy gałki ocznej i opisz elementy istotne optycznie.

Zewnętrzna (twardówka i przezroczysta rogówka), środkowa (naczyniówka, ciało rzęskowe z m. rzęskowym do akomodacji, tęczówka regulująca źrenicę) i wewnętrzna (siatkówka). W siatkówce: czopki (kolor i ostrość w dzień

Jakie receptory skóry odpowiadają za konkretne czucia oraz czym jest anosmia?

Dotyk/ucisk: Merkel, Meissner, Pacini (silny ucisk/wibracje). Temperatura: Krause (zimno), Ruffini (ciepło). Ból: wolne zakończenia (nocyceptory). Anosmia: to całkowita utrata węchu wywołana np. złamaniem podstawy czaszki w rejonie blaszki sitowej, co powoduje zerwanie nici nerwu węchowego (I).

Opisz mechanizm działania ucha środkowego i wewnętrznego.

Środkowe: błona bębenkowa -> młoteczek, kowadełko, strzemiączko (wzmacniają drgania 20-krotnie). Ciśnienie wyrównuje trąbka Eustachiusza. Ucho wewnętrzne: ślimak zawiera właściwy narząd słuchu (Cortiego), a przedsionek (woreczek, łagiewka z otolitami) i kanały półkoliste odpowiadają za zmysł równowagi.