te kennen getallen voedingsleer

de BMI voor ondergewicht, streefgewicht, overgewicht en obesitas

• ondergewicht: <18,5

• streefgewicht: 18,5-24,9

• overgewicht: 25-29,9

• obesitas: groter of gelijk aan 30

PALs: inactief, sedentair, matig actief, actief, erg actief

• inactief: <1,4

• sedentair: 1,4

• matig actief: 1,6

• actief: 1,8

• erg actief= groter of gelijk aan 2

adwater factoren: eiwit, vet, KH, alcohol, polyolen, organische zuren, voedingsvezel

• eiwit en KH: 4

• vet: 9

• alcohol: 7

• polyolen: 2,4

• organische zuren: 3

• voedingsvezel: 2

aanbevolen ω-6/ω-3 verhouding

5:1 (in westerse voeding meestal 10:1 :()

uitkomst PREDIMED TRIAL

Een mediteraans dieet gaf 30% minder kans op een ernstige CVA

E-nummers antioxidanten

E300-E399

Hoeveel g cholesterol bevat het Westerse dieet per dag?

0,5-1 g

hoeveel g cholesterol per dag synthetiseren we (endogeen)?

1 g/dag

Voedingsaanbevelingen vetinname volwassenen

• totaal vet: <30-35%

• verzadigde VZ, MUFA en PUFA: <10%

• ω-6 VZ: 4%

• ω-3 VZ: 1%

• transVZ (industriële oorpr.): zo laag mogelijk

• cholesterol: <300 mg

lactosegehalte in mensenmelk en koemelk

• mens: 7,1 %

• koe: 4,6 %

E-waarden verdikkingsmiddelen

E400-E499

Hoeveel % van onze dagelijkse energiebehoefte mogen KH uitmaken?

50-55% (waarvan max. 10 % toegevoegde suikers)

E-reeks intensieve of niet-calorische zoetstoffen

E900-E999

maximaal aanbevolen baktemperatuur voor frietjes

<180 °C

eiwitbehoefte (advies HGR)

0,6 g/ kg lichaamsgewicht/dag

obligaat stikstofverlies (ONL)

54-70 mg/kg/dag

ADH eiwit, volwassenen

0,8 g/kg/dag

de 8 essentiële AZ

Leu, Ile, Val, Phe, Trp, Met, Lys, Thr en His

De verhouding caseïne: wei voor moedermelk en koemelk

koemelk: 80:20

moedermelk: 30:70

ADI HGR vitamine B1 = thiamine = aneurine

• vrouw: 1,1 mg

• man: 1,5 mg

behandeling thiamine-deffciëntie

10-30 mg/dag tot 100-600 mg/dag (geen toxiciteit bekend)

ADI HGR vitamine B2 = riboflavine

• vrouw: 1,2 mg

• man: 1,5 mg

behandeling riboflavine-defficiëntie

10-30 mg/dag (geen toxiciteit bekend)

ADI HGR niacine = vitamine B3 = nicotinezuur + nicotinamide = vitamine PP

• vrouw: 14 mg

• man: 16 mg

behandeling niacine-defficiëntie

<10 mg/dag nicotinezuur en <900 mg/dag nicotinamide

let op voor levertoxiciteit bij overdosis!

ADI HGR vitamine B5 = panthoteenzuur

5 mg/dag

makkelijk te onthouden want het is ook vitamine B5 ;)

behandeling panthoteenzuur-defficiëntie

300-500 mg/dag (geen toxiciteit bekend)

ADI HGR vitamine B6 = pyridoxine, pyridoxaal en pyridoxamine

• vrouw: 2 mg

• man: 3 mg

MTI vitamine B6

25 mg/dag (anders perifere neuritis)

ADI HGR biotine

40 µg/dag

ADI HGR foliumzuur

• normaal: 200-300 µg/dag

• zwangerschap: 400 µg/dag (best al 8 weken voor de bevruchting beginnen tot de 2de/3de maand van de zwangerschap)

behandeling foliumzuurdefficiëntie

0,5-2 mg/dag

preventie neuronale buiseffecten bij de zwangerschap

0,4 - 4 mg/dag

MTI (foliumzuur)

1 mg/dag (want hoge dosissen foliumzuur kunnen een tekort aan vitamine B12 maskeren, wat tot serieuze, onherstelbare zenuwschade kan leiden

ADI HGR (vitamine B12 = cobolamine)

4 µg/dag

behandeling cobolamine-defficiëntie

verschillende behandelingsschema’s mogelijk:

a) IM

• cyanocobolamine: eerst 1 week 1 mg/dag dan 1 mg/week gedurende 4 maanden en tenslotte 1 mg/maand

• hydroxycobolamine: 1 mg/dag om de 2-3 dagen tot 6 à 10 mg is toegedient, daarna om de 2 maand

b) oraal: 1 mg/dag

totale lichaamsvoorraad vitamine C

1500 mg

vanaf welke concentratie aan vitamine C geraken de vitamine C transporters verzadigd?

vanaf 0,7 mg/dL

ADI HGR vitamine C (ascorbinezuur)

110 mg/dag

UIL vitamine C-defficiëntie

upper intake level: 2 g/dag

toxische effecten bij inname van zeer hoge dosissen (tot 10 g/dag), nl. osmotische diarree en nierstenen (omdat vit C wordt omgezet tot oxaalzuur)

ADI HGR (vitamine A of retinol)

• vrouw: 650 µg/dag

• man: 750 µg/dag

retinol equivalenten

1RE = 1µg retinol, 6 µg bèta-caroteen, 12 µg andere caretinoïnden met provitamine A actie

internationale eenheden retinol

1IE = 0,3 µg retinol

behandeling retinol-defficiëntie

let op! nauwe therapeutische marge!

1 mg (3500 IE)-9 mg (30 000 IE)

MTI= 3 mg

dagelijkse vitamine D-suppletie

10-25 µg/dag = 400-1000 IE

ADI HGR (vitamine D)

• normaal: 10-15 µg/dag

• ouderen 70+ en zwangeren/borstvoeding (20µg/dag)

IE vitamine D

40 IE = 1 µg vitamine D

behandeling vitamine D defficiëntie

75-125 µg/dag

preventie vitamine D-tekort bij bejaarden en borstgevoede zuigelingen

• bejaarden: 20 µg/dag + Ca-suppletie

• borstgevoede zuigelingen: 10 µg/dag (400 IE)

MTI (vitamine D) onder en boven 10 jaar

25 µg (zuigelingen, tot 10 jaar) en 50 µg/dag >11 j en volwassen

ADI HGR (vitamine E)

11-13 mg/dag

maximale bovengrens vitamine E-suppletie

150 mg/dag (sinds de HOPE-trials)

ADI HGR (vitamine K): zuigelingen en volwassenen

• jonger dan 1 jaar: 10 µg/dag

• volwassenen: 50-70 µg/dag (1µg/kg)

vitamine K-toediening bij de geboorte

2 mg vit K1 tot 3 maanden (oraal) of 1 × 1mg (IM)

ADH (natrium)

600-2000 mg/dag

ADH (kalium)

3-4 g/dag

ADH (magnesium)

• vrouw: 300 mg

• man: 350 mg

• opm: vanaf 3-5 g krijg je diarree owv het laxerende effect

ADH (fosfor)

800 mg/dag

let op: de Ca/P-verhouding moet > 1 zijn!

ADH (calcium)

1g/dag

ADH (ijzer)

• vrouw: 15 mg (menstruatie) vs. 9 mg (post-menopausaal)

• man: 9 mg

vanaf welke dosis ijzer krijg je toxiciteitsverschijnselen?

45 mg/dag

ADH zink

• vrouw: 8 mg

• man: 11 mg

NOAEL en MTI zink

• NOAEL: >50 mg/dag

• MTI: 25 mg/dag

ADH (koper)

• vrouw: 1,2 mg

• man: 1,7 mg

zink-koper verhouding in supplementen

10:1

MTI jodium

600 µg/dag (volwassen)

ADH (jood)

150 µg/dag

ADH (seleen)

70 µg

NOAEL en MTI seleen

• NOAEL: <850 µg/dag

• MTI: 200 µg/dag

maximale buikomtrek voor vrouwen vs. mannen

• vrouwen: 88 cm

• mannen: 102 cm

• indien daarboven is er risico op diabetes mellitus en hart-en vaatziekten

zeer mager vlees

<5g vet per 100 g

gevogelte, kalf, varkenshaasje, paard en schaap

mager vlees

<10 g vet per 100 g

konijn, kip met vel, orgaanvlees, entrecote

vet vlees

spek, soepkip en lam

magere vleeswaren

<15 g vet per 100 g

gehakt, gerookte ham, filet d’Anvers, gebakken rosbief

vette vleeswaren

>25 g vet per 100 g

worst, paté, varkensgehakt, salami

E100-E199

E-reeks kleurstoffen

E200-299

E-reeks bewaarmiddelen

E300-399

E-reeks antioxidanten

E-400-reeks

stabiliseer-; emulgeer-, verdikkings- en geleermiddelen

E500-reeks

antiklonter- en rijsmiddelen, zuren, basen en zouten

E-600 reeks

smaakversterkers

E950-E969

zoetstoffen

glansmiddelen, gassen

andere E900-nummers

aanbevolen aantal gram voedingsvezel per dag volgens de HGR

25-30 g per dag

hoeveel % mogen eiwitten van de dagelijkse energiebehoefte uitmaken?

25% (note, dit is de helft van de KH)

eiwitgehaltein koemelk vs. moedermelk

• koemelk: 3,5%

• moedermelk: 1,5%

behandeling vitamine B6 defficiëntie

10-20 mg per dag gedurende enkele weken (MTI = 25 mg per dag, anders perifere neuritis)

Ca-suppletie

supplementen met CaCO3 (afh van hoeveel calcium er in de voeding zit)

• 0,625 g of 1,250 g of 2,500 g CaCO3, waarvan telkens 40 % elementair Ca2+

• combinatiepreparaten: CaCO3 (0,5-1 g) + vit D3 (400 of 800 IE)

hoeveel gram ijzer zit er in ons lichaam en waar?

4-5 g, waarvan 60% gebonden aan eiwitten (hemoglobine, myoglobine, transferrine, ferritine en hemosiderine)

de rest zit in de weefsels, gebonden aan ferritine

immers: vrij ijzer is toxische want zorgt via de fentonreactie voor de generatie van ROS

hoeveel g zink zit er in ons lichaam en waar

1,5-2,5 g, waarvan 85% in de skeletspieren en botten

hoeveel koper zit er in ons lichaam

100 mg

hoeveel jodium zit er in het lichaam

15-20 mg, waarvan 75-80 % in de schildklier