H7: Op zoek naar waarheid: leugendetectie

waarheid

overeenstemming met de werkelijkheid, hoe iets objectief is gebeurd

waarachtige verklaring

iemand is overtuigd dat iets de waarheid is en probeert niet te misleiden, maar dit stemt niet noodzakelijk overeen met de werkelijkheid

leugens & liegen

intentioneel/doelbewust misleiden

leugendetectie

onderscheid maken tussen wie doelbewust misleidt en wie waarachtig is; slechts ongeveer 50% kans op correcte inschatting

drie soorten leugendetectietechnieken

fysiologische, non-verbale en verbale technieken

polygraaf

precies instrument dat fysiologische (stress)reacties meet, is geen leugendetector

assumptie polygraaf

liegen veroorzaakt verhoogde fysiologische reacties (stress), polygraaf meet dit indirect

controlevraagtechniek (CVT)

vergelijkt fysiologische reacties op relevante vragen (over het misdrijf) met controlevragen (neutraal); meest gebruikte techniek, maar wetenschappelijk niet onderbouwd

schuldige kennistest / verborgen informatietest (SKT)

meerkeuzevragen testen via fysiologische reactie of iemand daderkennis herkent; wetenschappelijk onderbouwd, maar moeilijk toepasbaar omdat het geheime info vereist

kaarttest

Belgische demonstratie van het principe van de schuldige-kennistest

correct positief / correct negatief

juiste testuitslag (CVT correct negatief: 59%, SKT correct negatief: 95%)

vals positief / vals negatief

foute testuitslag (CVT vals positief: 10-23%, SKT vals negatief: 25%)

keuze techniek België

CVT, ondanks dat SKT beter presteert in het beschermen van onschuldigen

kritiek op de polygraaf

geen bewezen link tussen liegen en stress, geen uniek fysiologisch patroon voor liegen

tegenmaatregelen polygraaf

technieken om de fysiologische reactie te manipuleren, waardoor de polygraaf misleid kan worden

bogus pipeline effect

het intimiderende effect van de polygraaf zelf kan (valse) bekentenissen uitlokken

polygraaf bij zedendelinquenten & sollicitanten

gebruikt om info te verkrijgen die anders achtergehouden zou worden, niet om de exacte testuitslag

toekomst van de polygraaf

fMRI en EEG (brain fingerprinting) als mogelijke toekomstige alternatieven

non-verbale leugendetectietechnieken

fysiek waarneembare kenmerken om leugens te detecteren; tot op heden niet wetenschappelijk bewezen

redenen zwak verband liegen & non-verbaal gedrag

geen uniform gedrag bij iedereen, zelfde strategieën bij leugenaars en waarachtigen, te subtiel om waar te nemen, geen universeel patroon, wederzijdse beïnvloeding, geen versterkende technieken

vocale vs non-vocale kenmerken

vocale kenmerken hebben betrekking op stem/spraak, non-vocale op lichaamsgedrag

emotioneel mechanisme

liegen roept schuld, angst of opwinding op, wat het gedrag beïnvloedt

inhoudelijke complexiteitsmechanisme

liegen vraagt mentale inspanning, wat leidt tot afname van beweeglijkheid en meer spraakverstoringen

controlemechanisme

leugenaars proberen hun gedrag te beheersen om normaal over te komen, wat geforceerd overkomt

Othello-fout

een verhoorder schrijft gedrag ten onrechte toe aan leugenachtigheid

meta-analyse DePaulo

oogcontact hangt niet samen met liegen, leugenaars bewegen juist minder

verbale leugendetectie

detectie op basis van de inhoud van een verklaring, niet op basis van hoe iets verteld wordt

statement validity assessment (SVA)

methode met vier stadia (dossieranalyse, interview, inhoudsanalyse, validiteitscheck) om de geloofwaardigheid van vooral slachtofferverklaringen te beoordelen

criteria based content analysis (CBCA)

set van criteria die vaker voorkomen bij waarachtige dan bij misleidende verklaringen

reality monitoring (RM)

echte herinneringen bevatten meer emotionele en contextuele informatie dan verzonnen herinneringen

scientific content analysis (SCAN)

analyse van een vrije schriftelijke verklaring zonder gestandaardiseerde criteria, niet wetenschappelijk onderbouwd

cognitive credibility assessment (CCA)

actieve ondervragingstechnieken die liegen cognitief moeilijker maken

verifiability approach (VA)

techniek die focust op controleerbare details in een verklaring

baseline

vergelijking tussen het normale en het leugenachtige verklaringspatroon van een persoon

linguistic inquiry and word count (LIWC)

AI-model dat woordgebruik in een tekst analyseert om een verklaring te beoordelen

accuraatheid verbale technieken

de meeste technieken scoren rond 70% accuraatheid, SCAN is niet wetenschappelijk onderbouwd

besluit leugendetectie

geen enkele methode is ideaal; beter is zoveel mogelijk accurate informatie verzamelen via meerdere kanalen

theoretische onderbouwing leugendetectie

er bestaan geen unieke indicatoren van liegen, indicatoren meten vaak andere processen zoals stress

vragen maken het verschil

de interviewtechniek/inhoud van de vragen is belangrijker dan losse gedragsindicatoren

less is more

meer indicatoren combineren is niet per se beter en kan ruis toevoegen

beperkingen van onderzoek naar leugendetectie

studies in labomstandigheden leiden vaak tot een overschatting van de nauwkeurigheid

praktijk vs wetenschap leugendetectie

selectieve feedback houdt een vals vertrouwen in de effectiviteit van technieken in stand

leugen als speld in een hooiberg

bij massascreening leidt zelfs een hoge nauwkeurigheid tot veel vals positieven

belangrijkste conclusie leugendetectie

de zwakke relatie tussen leugens en indicatoren blijft het kernprobleem, technologische vooruitgang lost dit niet op