LES5 (C&MK): Het werk van Michel Foucault

wat is 'het evidente' volgens Foucault?

= de manier waarop een individu, een groep of een organisatie impliciet of expliciet iets beschouwen als vanzelfsprekend, natuurlijk of universeel

waarom is het moeilijk om onderzoek te doen naar de zaken die als 'evident' worden beschouwd?

je bent zelf ook deel van de maatschappij

"Ways of seeing become ways of not seeing" (Morgan, 2006)

wat je gewend bent te zien, kan je blind maken voor andere mogelijkheden

waarom moeten we opletten met de dominante paradigma's?

ze zijn niet slecht, maar door het evidente karakter ervan gaat men er niet meer kritisch over nadenken

Wat zijn 2 belangrijke domeinen van Foucault?

- Manier waarop hij aan onderzoek doet

- Manier waarop hij macht ziet

Wat is 'de geschiedenis van het heden'?

-> Wat hebben we door onderzoek geleerd over evidenties?

= vertrekken van iets wat hedendaags evident lijkt en de dan historische wortels ervan onderzoeken: hoe werd dit gegeven evident doorheen de tijd?

-> we hebben geleerd door OZ dat dingen die we nu als normaal beschouwen, berusten op historisch toeval en en bepaalde keuzes - het had dus ook anders kunnen lopen

Wat is kritisch denken?

Wat evident is onderzoeken en als niet-evident beschouwen.

Wat is archeologie?

= de manier waarop we de 'geschiedenis van het heden' gaan onderzoeken; we gaan zo onderzoeken wat de wortels zijn van de dingen die we nu als evident beschouwen

Vorm van geschiedeniswetenschap die historische teksten bestudeert en zoekt naar onderlinge samenhang.

Wiens uitspraak is dit?

"Vraag me niet wie ik ben en vertel mij niet dat ik dezelfde moet blijven."

Foucault

Wiens uitspraak is dit?

“Datgene wat voornaamste belang van leven en werk uitmaakt, is dat je in staat stellen om iemand anders te worden dan in het begin.”

Foucault

Wat is problematisering (volgens Foucault)?

+ geef een voorbeeld hiervan

Omdat iets populair is in tijdperk betekent het niet dat het vroeger niet al bestond:

Een gegeven wordt als een probleem gezien op moreel, politiek, economisch, wetenschappelijk… vlak. Daardoor wordt het een object van denken, waardoor we er op een andere manier mee omgaan en het ook zelf verandert (impact top de eigen beleving)

vb. Psychose wordt op een bepaald moment in de geschiedenis een gegeven waarover verschillende mensen (artsen, rechters, academici…) nadenken. Daardoor gaat de maatschappij stilaan anders aan de slag met mensen met een psychose, ze worden opgenomen in ziekenhuizen en behandeld voor hun lijden.

Wat zijn 3 kenmerken van problematisering?

1) Het is het proces waarbij iets onopgemerkt een veld van kennis wordt (het gaat dus niet om een uitvinding van nieuwe zaken of om een representatie van iets wat al bestond)

2)Door sociale, economische of politieke processen ontstaan moeilijkheden rond iets, wat een aanzet is om er een object van denken van te maken

3) Door van iets een object te maken, zullen de oplossingen voor de problemen intrinsiek verbonden zijn met de manier waarop het probleem werd geformuleerd

blootleggen van belangen (2)

- welke (impliciete) belangen spelen mee?

vb. bij mentale problemen zou farmacie een grote rol kunnen spelen

- keuzes zitten altijd in machtsrelaties!

Handicap werd geproblematiseerd vanaf de 18e eeuw in het westen. Waarom ontstond er op bepaald moment in de westerse samenleving een vrij duidelijk afgebakende groep mensen die we benoemen als ‘mensen met een handicap/beperking’ die nood hadden aan specifieke zorg en onderwijs?

het is evident om te denken dat handicap iets slecht is maar is dat wel noodzakelijk zo?

Vanaf 18e eeuw (in het westen) worden nieuwe waarden belangrijk in de maatschappij: vrijheid, activiteit, communicatie met anderen. Mensen met een beperking passen niet meer in heersende idee van wat het is om een ‘goed’ mens te zijn.

Fysieke en verstandelijke beperking wordt een nieuwe categorie van denken: wetenschappers, pedagogen, artsen, filosofen,… beginnen na te denken over wat een beperking is en hoe onze samenleving daar moet mee omgaan.

Wat zeggen disability studies over wat een beperking is?

Een beperking is niet zomaar een individueel deficit dat experts moeten behandelen. Het heeft ook bestaansrecht, kan ook als iets positief ervaren worden. Een beperking is geen uitzondering, maar een deel van de menselijke ervaring.

De handicap werd geproblematiseerd vanaf de achttiende eeuw in het Westen.

Er waren 3 belangrijke veranderingen waarin dat dat zich kristalliseerde. Welke? (Pieter Verstraete)

- Eenzaamheid: was een positieve deugd in de middeleeuwen, het bracht mensen nl. dichter bij God <-> vanaf 17de eeuw: steeds meer negatieve connotatie

-> de gehandicapte werd gezien als typische vorm van eenzaamheid

- Bedelaars: in middeleeuwen belangrijk onderdeel v/d samenleving, dr hen aalmoes te geven verzekerden rijkenz zich een plek i/h hiernamaals <-> vanaf 18de eeuw wordt het gezien als problematisch

-> veel gehandicapten bedelden, daardoor oprichting van scholen en instellingen vr mensen met handicap om hen plek te geven i/d maatschappij

- Wetenschap: mensen met een beperking krijgen wetenschappelijk belang, ze worden een object van studie

vb. OZ vanaf 18de eeuw: benaderen blinden de wereld anders?

Wat is het hedendaags triomfverhaal rond de handicap?

- Eerst is er een leven "voor" de beperking – normaal, onbezorgd.

- Dan gebeurt er iets: een ongeluk, ziekte of aangeboren beperking.

- Dat leidt tot een periode van lijden of strijd.

- Maar uiteindelijk overwint de persoon zijn of haar beperking (of de moeilijkheden ervan) en komt er als een sterkere, wijzere of inspirerende persoon uit

-> alternatieve verhalen zijn soms moeilijk te horen

De laatste decennia is er veel kritiek op de eenzijdige kijk op beperking. Welke mogelijkheden vormt de 'geschiedenis van het heden'?

-> geef 3 voorbeelden

Het opent andere mogelijkheden om naar fysieke en verstandelijke beperking te kijken

vb. mensen met beperking hebben eenzelfde psychische & emotionele leefwereld -> diverse psychoanalytische auteurs stellen dat er therapeutisch kan gewerkt worden met hen

vb.: disability studies: een beperking is niet zomaar een individueel deficit dat experts moeten behandelen, het heeft ook bestaansrecht, het kan ook als iets positiefs ervaren worden

vb. we moeten mensen met een beperking geen 'stem geven', maar er moet vooral meer geluisterd worden nr de verschillende vormen van 'stem'

Een handicap is geen uitsluitend individueel perspectief, maar ook een breder sociaal perspectief. Leg uit.

door andere mensen te zien als gehandicapt, kan je je zelf het gevoel geven dat je normaal bent

"Wat is iemand met een beperking? Iemand die jou het gevoel geeft dat je normaal bent."

wat gelooft Foucault niet over de handicap?

Hij gelooft niet dat er zoiets is als een 'echte' identiteit van de fysieke & verstandelijke beperking, die sinds de middeleeuwen werd onderdrukt en we nu moeten bevrijden.

-> terugkijken nr het verleden betekent NIET dat het verleden beter was

-> we moeten gwn erkennen dat zaken waardebeladen zijn + andere manieren om over beperking na te denken zijn er!

Foucault: kritiek op de menswetenschappen

-> welke vraag stelt Freud en tot welke hypothese leidt zijn onderzoek?

- hoe gaan we om met kennis en hoe veranderde dat doorheen de tijd?

- zijn onderzoek leidt tot de hypothese dat de menswetenschappen een v/d belangrijkste kaders is voor het denken van de hedendaagse westerse mens

Wat is het basisprincipe van de menswetenschappen bij Foucault?

Mensen ordenen hun wereld via taal, ze benaderen de dingen via woorden, waar die ordening ontbreekt, ontstaat er een angst en chaos.`

MAAR: er is geen a-priori inhoud of omkadering voor deze orde: hoe mensen taal gebruiken om dingen te ordenen, verandert doorheen de tijd.

-> DUS: hoe we taal gebruiken om de wereld te begrijpen ≠ vast, maar het verandert doorheen de tijd.

Wat is een épistème?

= de grondstructuur van kennis

- Het wordt gezien als een algemeen kader, een brede structuur die het denken ordent en latent aanwezig is.

- Het verleent samenhang aan het weten en de wetenschappen in een bepaalde tijdsperiode.

- Het zorgt vb. dat we elkaar min of meer begrijpen

-> Daardoor zullen verschillende wetenschappen in eenzelfde tijdsgewricht meer op elkaar lijken, dan diezelfde wetenschap in verschillende tijdsgewrichten.

- het zorgt ervoor dat bepaalde (nieuwe) kennis mogelijk wordt: vb. fysica, evolutietheorie... -> enkel mogelijk als kennis niet meer moet steunen op goddelijke entiteit

<-> maakt ook bepaalde kennis onmogelijk!

vergelijking epistème en vis in visbokaal

Een vis weet niet dat hij in het water leeft, maar het water is noodzakelijk om te overleven

-> wij leven ook in een verborgen denkkader, nl. het epistème

Hoe wordt kennis gezien door het epistème?

NIET als iets dat steeds groter wordt doorheen de geschiedenis

WÉL: hoe we denken en wat we kunnen denken hangt af van het epistème en die kan veranderen doorheen de tijd.

Waarop steunt de hedendaagse épistème?

Op de mens

=> menswetenschappen: ze zijn een van het belangrijkste kader voor hedendaagse kennis

!!: epistème is niet hetzelfde als een 'dominant paradigma' -> waarover gaat epistème veel meer?

Waarvoor moeten we nog opletten?

Een episème gaat veel meer om de basisstructuur van de manier waarop we met kennis omgaan.

We moeten ook opletten dat we een epistème niet zien als een massief concept, er zullen altijd dingen gebeuren die haaks staan op het epistème v/e bepaalde periode.

-> Foucault gebruikt het concept 'epistème' vooral om kritisch stil te staan bij de manier waarop we kennis hanteren en hoe kennis tegelijkertijd wordt gefaciliteerd en gelimiteerd door brede, onbewuste structuren.

Wat kenmerkt onze hedendaagse epistème? (volgens Foucault)

De mens wordt een centraler onderzoeksobject

-> de menswetenschappen ontstaan, maar ook andere vormen van wetenschap zullen de mens als studie-object op een andere manier bestuderen.

-> de mens is dus ontstaan in dit epistème: de mens wordt geproblematiseerd -> ze wordt een centraal onderzoeksobject

Welke 3 manieren van kennis opdoen onderscheidt Foucault?

Welke 3 grondstructuren bepalen hoe wetenschap en kennis functioneren?

- Renaissance; mens ~ wereld

- Klassieke periode; representatie

- Post-klassieke periode; mens is centrum

onderzoek Foucoult: wat betekent het om mens te zijn, wie is de echte mens?

Wat is een van de meest centrale bevindingen uit dit onderzoek?

het concept 'mens' is GEEN vastliggend feit dat altijd al klaar lag om ontdekt te worden en waar we nu veel kennis kunnen over opdoen omdat we slimmer zijn dan vroeger.

<-> Het is omgekeerd gegaan: de menswetenschappen hebben het concept 'mens' vormgegeven.

De menswetenschappen hebben het concept 'mens' vormgegeven. Welk idee ontstaat hierdoor?

Het idee ontstaat dat we duidelijke uitspraken kunnen doen over wie mensen zijn, hoe ze in elkaar zitten en dat dit vaststaande gegevens zijn die we niet in vraag moeten stellen:

Het idee van "de mens" is niet iets dat we gewoon ontdekt hebben — het is iets dat we zelf gemaakt hebben via wetenschap. Wat we nu als ‘waarheid over mensen’ zien, is een interpretatie, geen vast feit. Veel beelden over wie we zijn (zoals ‘het ware zelf’) lijken echt, maar zijn gedeeltelijk verzonnen en mee gevormd door de manier waarop we onszelf onderzoeken

wat zijn de 'tegenwetenschappen' volgens Foucault?

Bijvoorbeeld psychoanalyse en etnografie: zij zoeken geen algemeen concept van de mens, maar 'ontbinden' het concept mens steeds opnieuw en denken hier op een kritische manier over na. Ze denken na over de grenzen van het concept 'mens' en bieden eeuwige twijfel en kritiek over wat in andere opzichten vast leek te staan.

Wat bedoelt Foucault met 'de mens zal verdwijnen'?

De ‘mens’ is eigenlijk een heel recente uitvinding en Foucault kondigt de 'dood van de mens aan'. Dat wil niet zeggen dat er geen mensen meer zullen zijn. Hij bedoelt dat de manier waarop we de mens nu beschouwen, dat dat zal veranderen.

Dit brengt voor Foucault de belofte van een nieuwe mens met zich mee.

Welke grote verandering op vlak van macht, gebeurt 'onder Foucault'?

Dat het niet meer gaat over overheersen, bezittingen veroveren, ... Maar de politiek gaat zich steeds meer bezighouden met het leven van mensen en dat gaat Foucault biopolitiek noemen; de politiek moet vooral het leven van de burgers proberen te begrijpen en te reguleren.

Wat is de 'verdubbeling' van de mens waarover Foucault spreekt?

De mens wordt zowel object van studie als subject die de studie uitvoert. De mens probeert vanop een afstand over zichzelf te spreken, probeert een metaperspectief in te nemen als hij over zichzelf spreekt. Die verdubbeling en denken over die splitsing is nieuw en kenmerkt het huidige wetenschappelijke denken.

waar ging Foucault vanuit over macht en waarop wou hij grip krijgen?

Hoe bestudeert hij dit?

Hij ging ervan uit dat macht overal aanwezig is in de maatschappij en hij wou grip krijgen op die machtsdynamieken.

Hij bestudeert dit op verschillende manieren en meestal niet vanuit één alomvattende theorie, maar eerder door een historische analyse van een aantal praktijken. En door na te gaan hoe die veranderen doorheen de tijd en op welke manier macht daarin een rol speelde.

vb. omgang met waanzin, seksualiteit, gevangenissen

Wat is de belangrijkste bijdrage van Foucault?

Hij maakte komaf met verouderd machtsmodel, dat ervan uit gaat dat macht een duaal principe is waarbij één iemand het over het zeggen heeft over een ander. Dat is ‘soevereine macht’ en was volgens Foucault lange tijd een belangrijke manier om macht te legitimeren in het westen, maar is hedendaags nauwelijks nog van belang.

Wat zijn 3 kenmerken van soevereine macht?

1) Macht gelokaliseerd in duidelijke personen – wil is wet.

2) Macht bevestigen op gewelddadige en demonstratieve manier.

3) Enkel soeverein is geïndividualiseerd, anderen een homogene massa.

Hoe veranderde macht volgens Foucault doorheen de tijd?

De macht heeft zich volgens F op iets anders gefocust: ipv gerichtheid op overheersen, bezittingen en veroveren zal de politiek zich vanaf de 17de eeuw steeds meer bezig houden met het leven van de burgers. Dit heet biopolitiek.

wat is biopolitiek?

Het houdt in dat niet de soeverein het belangrijkste is, maar vooral het leven van alle burgers. Er ontstaat een buitengewone interesse in het leven in al haar aspecten: fysieke gezondheid, hygiëne, geboorte en sterftecijfers bij de bevolking, ... In de laatste eeuw kwam daar een focus op mentaal welzijn bij.

De westerse politiek wil dat leven begrijpen en ingrijpen waar nodig.

biopolitiek: waarom wordt macht legitiem?

omdat het in dienst staat van het (gezonde) leven (staat niet langer in dienst van een soeverein)

-> er mag in de hedendaagse westerse samenleving niet zomaar macht meer worden uitgeoefend, als er macht mag worden uitgeoefend is dat om het welzijn en de gezondheid van de mensen te vergroten.

-> daardoor ligt er een enorme focus op preventie, waarschuwen in het politieke domein.

biopolitiek: waar zal macht zich sterker manifesteren? + geef een voorbeeld

omdat macht zich legitimeert via het gezonde leven, zal op plaatsen waar mensen in een kwetsbare positie zitten macht zich sterker manifesteren.

vb. vrouwen met een beperking die zwanger willen worden krijgen strikte opvolging.

Belangrijk politiek vraagstuk: hoe in te grijpen op het leven van de bevolking?

- manier waarop macht opereert verandert hiermee grondig: macht is niet langer iets wat één beperkte groep/één persoon in handen heeft -> het kan door verschillende mensen worden opgenomen en gaat meer om functies (vb. directie, premier)

- mensen bezitten niet langer macht, maar oefenen macht uit in steeds veranderende relaties.

- dit betekent niet dat macht overal aanwezig is, maar wel dat macht zich in allerhande relaties kan tonen en overal kan terugkeren.

Welke zaken komen altijd terug bij het beschrijven van macht door Foucault?

1) Geen duale machtsvorm, maar een veel ruimer discours dan 2 mensen

vb. toxische bazen: tussen 2 personen of in veel ruimer discours ingebed?

2) Macht is anoniem: het is niet duidelijk wie de macht in handen heeft, er is geen individualisering meer aan de top.

-> hierdoor zijn de effecten van macht duidelijker dan de oorzaken!

3) Macht wordt niet langer op gewelddadige en demonstratieve manier bevestigd, verloopt subtieler en is soms onzichtbaar.

-> deze subtiele controle verloopt vaak via allerhande technieken! vb. als burger met allerlei statistieken geconfronteerd worden ("ben ik normaal", ben ik gezond genoeg, sport ik genoeg?")

waarvan is Nazisme een voorbeeld?

van een extreem doorgedreven biopolitiek: gefocust op een heel zuiver leven, een gezond leven en een heel goed klimaat.

voorbeeld: dwang in de bevallingskamer

Vrouwen geven aan dat er dwang heerst in de bevallingskamer: vb. "nu moet je op je rug liggen om te bevallen", maar misschien wil de vrouw in een andere positie liggen

-> er wordt dus een machtspositie ingenomen door de arts en verpleegkundigen. Dit vanuit het idee dat op de rug liggen belangrijk is om de gezondheid van de vrouw! -> daarom wordt deze macht gelegitimeerd.

voorbeeld: macht verloopt soms subtiel en onzichtbaar: verpleegkundigen

Verpleegkundigen voelen zich soms gecontroleerd op zo'n manier dat het impact heeft op hoe ze hun werk ervaren:

- vai subtiele machtsdynamieken wordt een model van efficiëntie en effectiviteit opgedrongen aan de verpleegkundigen

- ze worden individueel gemonitord, via IT-systemen wordt hun doe en laten gecontroleerd

- er wordt controle uitgevoerd dr hun tijdsindeling te managen -> goed werk wordt iets dat kan gemeten worden en waarlangs individuen beoordeeld & vergeleken worden met elkaar

- deze vormen van controle hebben sterk negatieve invloed op welzijn van verpleegkundigen -> belangrijke oorzaak van burn-out?

voorbeeld verpleegkundigen: macht is indiscreet en discreet tegelijkertijd

-> wat wordt hiermee bedoeld?

indiscreet: het kan massief aanvoelen

discreet: maar tegelijkertijd funtioneert de macht in stilte, niet via bruut geweld, maar via subtiele technieken en toch voelt ze even dwingend (= indiscrete)

Wat is individualiserende macht?

Individuen zijn niet langer een homogene massa met duidelijke leider op kop.

-> er vindt een constante individualisering plaats: de mens als individu kan iets mis doen en moet gecorrigeerd worden.

wat is een voorbeeld van constante individualisering? (individualiserende macht)

classificaties in het schoolsysteem: kinderen en jongeren worden ingedeeld op basis van hun kunnen en niet-kunnen, elkeen wordt vergeleken met het gemiddelde om te kijken wat ze nadien van studies kunnen doen.

waardoor ontstaat 'normering'?

doordat mensen constant vergeleken worden met een gemiddelde (voldoe ik wel/niet aan de norm?) -> er ontstaan identiteiten langs die norm (vb. ik ben normaal, ik ben verstandelijk beperkt, ik ben man/vrouw)

MAAR: zijn die identiteiten soms niet heel versmachtend??

Wat is normaliserende macht?

Disciplinering niet ten aanzien van een autoriteit, maar ten aanzien van norm(en) die subtiel gelden. Die norm is niet binair, maar is een gemiddelde waartegenover mensen zich verhouden.

Wat is de paradox van normaliserende macht?

Net door mensen rond een norm te evalueren, ontstaat er automatisch een restgroep (= groep die de norm niet haalt), die probeert men dan terug te klasseren maar daardoor ontstaat een nieuwe restgroep -> disciplinerende macht zorgt steeds voor een marge.

Wat is één van de belangrijkste inzichten van Foucault (vooral voor hedendaagse machtsrelaties)?

Het idee dat de disciplinerende blik uiteindelijk naar binnen keert = zelfdiscipline. Dat betekent dat mensen zichzelf gaan controleren en bij zichzelf steeds aftoetsen of ze de normen die in de samenleving heersen wel halen en wat ze moeten doen om dat toch te behalen

Wat is het Panopticum?

Een concept ontwikkeld door de filosoof Foucault, gebaseerd op het ontwerp van een gevangenis, de Panopticon.

Het idee is dat een centraal geplaatste bewaker alle gevangenen kan zien zonder dat zij weten wanneer ze bekeken worden. Dit creëert een gevoel van constante waakzaamheid, waardoor mensen zich zelf gaan disciplineren en conformeren aan de regels.

Het Panopticum is een metafoor voor hoe macht en controle in moderne samenlevingen werken door onzichtbare observatie en zelfregulatie.

Voorbeeld: is statistiek neutraal of verandert statistiek de personen die de resultaten lezen?

mensen gaan zichzelf altijd afwegen tav die statistiek!

vb. 80% van de studenten gaan minstens 3 keer per week op café -> ik doe dat niet, "ben ik wel normaal"?

Wat zijn de belangrijkste elementen van Foucaults machtsanalyse?

- Macht is geen substantie

- Macht is niet alleen objectiverend, maar ook subjectiverend.

- Het is een productief netwerk dat doorheen het sociale lichaam stroomt, eerder dan een pure negatieve instantie die zorgt voor repressie

- Macht is geen inherente slechte kwaliteit, maar noodzakelijk in het sociale weefsel.

Soms mis begrepen alsof er toch geen ontsnappen is aan macht. Maar: waar macht is, daar is ook verzet

hedendaags: een glazen huis panopticum?

we laten ons via sociale media vrijwillig controleren Doo onszelf & anderen

waar mensen zich de waarden & normen v/d samenleving niet eigen kunnen maken (which means: niet knn omgaan met regels, verwachtingen of druk uit de samenleving) gaan ze vaak hulp zoeken bij experts (psychologen, dokters)

-> maar dan gebeurt er eigenlijk iets bijzonders? wat is dat?

Wat eigenlijk een maatschappelijk of politiek probleem is, wordt ineens een individueel probleem.

Bijvoorbeeld:

Als iemand een burn-out krijgt, vragen we: “Wat is er mis met die persoon?”

We zeggen dan: “Die moet beter grenzen stellen,” in plaats van te vragen: “Waarom is het werk zo veeleisend?”

Door het probleem naar de expert te brengen, lijkt het alsof het puur een persoonlijk probleem is,en vergeten we dat het ook komt door hoe de samenleving is georganiseerd.

Wat is de kritiek op Foucault?

Zijn analyses leiden tot relativisme en nihilisme

enkele belangrijke elementen van Foucaults machtanalyse

1) macht ≠ substantie -> hij wil macht meer fijnmazig benaderen: het is niet iets wat je hebt en toepast op een ander, het zit verweven in een discours en het is subtiel!!

-> indien macht wel als substantie wordt gezien verengt het tot ambitie, hebzucht of arrogantie (het is dan iets slecht)

2) macht is niet alleen objectiverend, maar ook subjectiverend: macht zorgt er niet alleen voor hoe we behandeld worden, maar ook hoe we over onszelf denken! -> er bestaat geen 'echt' of 'vrij' individu onder alle machtsrelaties -> je wordt wie je bent binnen de relaties van macht.

-> macht is een productief netwerk dat doorheen het hele sociale lichaam stroomt!

3) macht ≠ inherent slechte kwaliteit, maar noodzakelijk in het sociale weefsel!!

-> drm luidt de vraag niet, 'is er macht', maar wél: 'in welke mate is de macht voldoende flexibel en kan iemand eraan ontsnappen?'

waarin gelooft Foucault niet?

vervreemding, want hij gelooft niet in een maatschappij die vanalles oplegt (objectiverend) waardoor de mens vervreemdt vn zichzelf.

waartoe roept Foucault op om meer aandacht voor te hebben?

De mogelijkheid tot verzet, ontsnappen aan de macht. -> waar macht is, daar is ook verzet!

welke kritiek kunnen we geven op Foucault?

zijn analyses leiden tot relativisme en nihilisme, MAAR: voor Foucault zelf klopt dit niet!

Wat is kritiek bij Foucault?

Hij focust zich op zaken die problematisch lopen en niet zozeer op wat goed loopt. Voor Foucault kunnen alle menselijke interactievormen gevaarlijk zijn (ook zaken die begonnen met goede bedoelingen kunnen omslaan nr hun tegendeel).

-> Daarom mogen we er nooit vanuit gaan dat iets uitgesloten is van kritiek!

Foucault: "alle interactievormen kunnen gevaarlijk zijn"

-> waarom is dat deels pessimistisch?

-> hoe is hij tegelijkertijd activistisch?

Omdat er Foucault niet gelooft in een perfect alternatief: volgens hem bestaat er geen ideale samenleving zonder macht, er is geen totale vrijheid mogelijk.

activistisch: we moeten onderzoeken waar op dit moment het grootste gevaar zit en op dat punt verandering eisen!

MAAR: die verandering kan nadien ook ten prooi vallen aan nieuwe machtsrelaties -> hierdoor moet kritiek terug verschuiven!

Daarom zegt F: we hebben altijd iets te doen in het veld van de kritiek! kritiek moet altijd mee verschuiven!

voor Foucault kunnen alle menselijke interactievormen gevaarlijk zijn (ook zaken die begonnen met goede bedoelingen kunnen omslaan nr hun tegendeel).

-> voorbeeld psychiatrie

vb. enkele evoluties in de psychiatrie begonnen met goede bedoelingen, maar brachten onverwacht negatieve effecten met zich mee -> antipsychiatrie, ontstaan psychiatrische instellingen, ...

we moeten kritisch blijven nadenken over alle veranderingen!!

besluitend idee kritiek door Foucault

Kritiek kan een opstap geven tot verandering, maar alleen als die verandering nadien ook onderworpen kan worden aan kritiek. Zoniet: is er enkel sprake van verplaatsing van machtsverhoudingen.

het gaat over praktijken van vrijheid in plaats van proces van bevrijding! (het is nooit helemaal af)

wat betekent kritiek geven zeker niet volgens Foucault?

wat betekent het wél voor hem?

De waarheid van een ander afbreken om daar je eigen waarheid tegenover te stellen. Hij waarschuwt voor een profetische houding: "ik weet beter en zal jou vertellen wat je moet denken".

MAAR: waarheid ontstaat altijd in relaties tussen mensen. Er is ook geen absolute waarheid die boven alles staat!

De kern = waarheid langs vele kanten te bekijken en te onderzoeken of bepaalde vormen van waarheid zorgen voor machtsrelaties!