UV

Waarden / human values

Diepe overtuigingen of idealen over wat mensen belangrijk, wenselijk of moreel juist vinden. Ze sturen keuzes en gedrag, maar bepalen gedrag niet volledig.

Value system

De rangorde of hiërarchie van iemands waarden. Het laat zien welke waarden iemand belangrijker vindt dan andere waarden.

Attitude

Een concrete positieve of negatieve houding tegenover iets, bijvoorbeeld een product, technologie of maatregel.

Values vs attitudes

Waarden zijn abstract en breed, terwijl attitudes concreter zijn. Waarden beïnvloeden vaak welke attitudes iemand heeft.

Moral values

Waarden die gaan over wat iemand goed of fout vindt binnen een bepaalde situatie.

Waardespanning

Een situatie waarin waarden met elkaar botsen, bijvoorbeeld vrijheid tegenover veiligheid of duurzaamheid tegenover gemak.

Intra-persoonlijke waardespanning

Een conflict tussen waarden binnen één persoon, een conflict tussen waarden van verschillende mensen of groepen.

Self-transcendence

Waarden die verder gaan dan het eigen belang, zoals zorg voor anderen, natuur en tolerantie.

Benevolence

Zorg dragen voor mensen dichtbij je, zoals vrienden, familie of je directe omgeving.

Universalism

Zorg voor alle mensen, de samenleving en de natuur.

Humility

Erkennen dat je niet het middelpunt van alles bent.

Conservation

Waarden gericht op veiligheid, stabiliteit, orde en traditie.

Conformity

Je aanpassen aan regels, normen en sociale verwachtingen.

Tradition

Respect voor gewoontes, cultuur, religie of bestaande gebruiken.

Security

Waarde gericht op veiligheid, bescherming en stabiliteit.

Face

Het beschermen van je publieke imago en het voorkomen van schaamte.

Self-enhancement

Waarden gericht op eigen succes, status, macht en invloed.

Power

Controle hebben over mensen, middelen of situaties.

Achievement

Succes behalen en dit laten zien volgens sociale normen.

Hedonism

Gerichtheid op plezier, genot en zintuiglijke bevrediging.

Openness to change

Waarden gericht op vrijheid, zelfstandigheid, vernieuwing en uitdaging.

Self-direction

Zelfstandig denken, kiezen en handelen.

Stimulation

Behoefte aan spanning, uitdaging en nieuwe ervaringen.

Moral Values

Wat iemand goed of fout vindt in een bepaalde context

Care/harm

Gevoeligheid voor zorg, pijn, bescherming en schade.

Fairness/cheating

Gevoeligheid voor eerlijkheid, rechtvaardigheid en wederkerigheid.

Loyalty/betrayal

Waarde rond trouw aan een groep en afkeer van verraad.

Authority/subversion

Waarde rond respect voor autoriteit, leiderschap en bestaande orde.

Sanctity/degradation

Waarde rond zuiverheid, waardigheid, besmetting of verval.

Liberty/oppression

Waarde rond vrijheid en weerstand tegen onderdrukking of dominantie.

Value

De waarde of betekenis die iets heeft voor een persoon, groep, organisatie of samenleving.

Economic value

De economische waarde van iets, bijvoorbeeld wat iemand bereid is te betalen.

Market value

De marktprijs van een product of dienst, meestal bepaald door vraag en aanbod.

True price

De marktprijs plus verborgen sociale en ecologische kosten.

Utility value

De praktische nuttigheid van een product of dienst.

Functionele waarde

Waarde die ontstaat doordat een product praktisch bruikbaar is.

Sociale waarde

Waarde die ontstaat door sociale relaties, status of groepsgevoel.

Culturele waarde

Waarde die samenhangt met cultuur, tradities of gedeelde betekenissen.

Esthetische waarde

Waarde die ontstaat door schoonheid, vormgeving of uitstraling.

Emotionele waarde

Persoonlijke gevoelswaarde, bijvoorbeeld door herinneringen of ervaringen.

Historische waarde

Waarde die ontstaat doordat iets verbonden is aan het verleden.

Ecologische waarde

Waarde die te maken heeft met natuur, milieu en ecosystemen.

Politieke waarde

Waarde die verbonden is aan macht, beleid, invloed of maatschappelijke keuzes.

Symbolische waarde

Waarde die ontstaat doordat een product iets uitstraalt, zoals status, identiteit of prestige.

Surplus-value

Volgens Marx de extra waarde die arbeiders produceren, maar die vooral door kapitalisten wordt ontvangen.

Sign value

Volgens Baudrillard de symbolische waarde van producten: wat een product uitstraalt over iemands identiteit of status.

User value

De waarde die een ontwerp heeft voor de gebruiker.

Bedoelde waarde

De waarde die de ontwerper of organisatie denkt te creëren.

Ervaren waarde

De waarde zoals de gebruiker die uiteindelijk ervaart.

Design outcome

Het daadwerkelijke ontwerpresultaat dat uit het ontwerpproces komt.

Doelgroep

De groep mensen waarvoor een ontwerp bedoeld is.

Segmentatie

Het opdelen van een doelgroep in kleinere groepen met vergelijkbare kenmerken.

Geografische segmentatie

Segmentatie op basis van plaats, regio, land, klimaat of taal.

Demografische segmentatie

Segmentatie op basis van leeftijd, geslacht, levensfase of woonsituatie.

Psychologische segmentatie

Segmentatie op basis van leefstijl, persoonlijkheid, waarden en interesses.

Gedragsmatige segmentatie

Segmentatie op basis van gebruiksgedrag, gebruiksfrequentie of gewenste voordelen.

Need

Iets wat noodzakelijk is om te leven of goed te functioneren.

Want

Iets wat niet strikt noodzakelijk is, maar de kwaliteit van leven verbetert.

Value Proposition Canvas

Model waarmee je onderzoekt hoe een ontwerp aansluit op de behoeften, problemen en wensen van gebruikers.

Customer segment

De specifieke doelgroep waarvoor je waarde wilt creëren.

Customer jobs

Taken of doelen die de gebruiker probeert te bereiken.

Functional jobs

Praktische taken die de gebruiker wil uitvoeren.

Emotional jobs

Gevoelens die de gebruiker wil ervaren of vermijden.

Social jobs

Sociale betekenis die een product heeft, bijvoorbeeld status of identiteit.

Pains

Problemen, frustraties of obstakels van de gebruiker.

Gains

Voordelen of verbeteringen die de gebruiker graag wil bereiken.

Pain relievers

Onderdelen van het ontwerp die problemen van de gebruiker verminderen.

Gain creators

Onderdelen van het ontwerp die extra voordelen creëren.

Laddering

Methode waarbij je steeds vraagt “waarom is dat belangrijk?” om van producteigenschappen naar diepere waarden te komen.

Means-end chain theory

Theorie die uitlegt hoe producteigenschappen via gevolgen verbonden zijn aan persoonlijke waarden. Attribute-Consequence-Value (ACV)

Attributes

Eigenschappen van een product of ontwerp.

Consequences

De gevolgen, voordelen of nadelen van die eigenschappen.

Goals / values

De achterliggende doelen of waarden die verklaren waarom iets belangrijk is.

Socratische dialoog

Gespreksvorm waarbij je door vragen stellen samen onderzoekt wat iemand bedoelt.

Dialoog

Een gesprek gericht op begrijpen, niet op winnen.

Debat

Een gesprek waarin deelnemers vooral proberen hun eigen standpunt te verdedigen of te winnen.

Mediation theory

Theorie die stelt dat technologie niet neutraal is, maar beïnvloedt hoe mensen waarnemen, handelen en keuzes maken.

Delegation

Het inschrijven van bepaalde bedoelingen of gedragsregels in een ontwerp.

Design with intent

Ontwerpen met als doel om gedrag bewust te sturen of te beïnvloeden.

Motivate

Gedrag beïnvloeden door mensen bewust te maken of te stimuleren, zonder keuzevrijheid weg te nemen.

Facilitate

Gewenst gedrag makkelijker maken door het ontwerp.

Inhibit

Ongewenst gedrag moeilijker of onmogelijk maken door het ontwerp.

Cognitieve dissonantie

Ongemak dat ontstaat wanneer waarden, overtuigingen en gedrag niet met elkaar overeenkomen.

Resolve

Een waardespanning oplossen door gedrag of situatie echt te veranderen.

Moderate

Een waardespanning verminderen zonder die volledig op te lossen.

Trigger

Een waardespanning juist zichtbaar maken, zodat de gebruiker ermee geconfronteerd wordt.

Mental book value

De persoonlijke waarde die iemand nog aan een product geeft.

Product attachment

De emotionele band tussen gebruiker en product, waardoor iemand het product langer wil houden.

Businessmodel

De manier waarop een organisatie waarde creëert, levert en ontvangt.

Sustainable business model

Businessmodel dat naast winst ook rekening houdt met sociale en ecologische gevolgen.

Circulariteit

Het slimmer omgaan met materialen door hergebruik, reparatie, recycling en minder verspilling.

Sufficiency

Het verminderen van productie en consumptie waar dat nodig is, in plaats van alleen efficiënter produceren.

Relational Circular Sustainable Business Model

Businessmodel waarin gemeenschap, samenwerking en eerlijke waardeverdeling centraal staan.

Value network

Netwerk van partijen die samen waarde creëren, uitwisselen en ontvangen.

Value chain

Een lineaire keten van waardecreatie, bijvoorbeeld leverancier → bedrijf → klant.

Value Flow Model

Model dat laat zien welke partijen betrokken zijn en welke waarde tussen hen stroomt.

Waardestromen

De uitwisseling van waarde tussen partijen, zoals geld, goederen, informatie, vertrouwen of reputatie.

Stakeholder

Een persoon, groep of organisatie die invloed heeft op of geraakt wordt door een ontwerp.

Ecosysteem

Het geheel van partijen, rollen en relaties rondom een product, dienst of innovatie.

Economy for the Common Good

Economisch perspectief waarin maatschappelijke waarde belangrijker is dan alleen winst.