ADHD: etiologie

multicausale

vanuit welke benadering etiologie bepalen

neurobiologische en cognitieve

gedrag aangestuurd door onderliggende aspecten

• genetische factoren = …. en … kenmerken

omgeving

gedrag aangestuurd door onderliggende aspecten

• interactie met ….

genetische

… basis v ADHD aantonen via adoptiestudies

5%

gemiddelde prevalentie v ADHD in populatie = …

omgevingskenmerken

adoptie siblings: klein effect van ….

DNA

biologische siblings: delen genen maar geen omgeving

• resultaat: invloed van … op diagnose (30% ook diagnose)

kwetsbaarheid

gen x omgeving interactie toont de genetische ….

determinisme

genetische kwetsbaarheid =/ ….

• vergroten kans v risicogenen maar in interactie met bpld omgeving

DAT 1

risicogen die kans op ADHD vergroot

• maar situatie verandert in interactie met omgevingsfactoren

alcohol in uterus

… zal zorgen ontw ADHD in alle combinaties toeneemt

• ongeacht wel/geen risicogen

DAT 1

= bepaalt heropname van dopamine actief in synaptische spleet in frontale cortex

snellere

bij ADHD = …. opname van dopamine

• verminderde kans v info ene zenuwcel naar andere wordt overgedragen

afgeremd

de werking van de hersenregio wordt bij ADHD …. door snellere heropname

PFC

welke hersenregio ADHD

controleregulatie

nadeel ADHD in PFC: staat in voor …

• impact op inhibitie en WG

go-no-go

welke taak uitvoeren in fMRI om hersenregio’s te scannen

inferieure frontale gyrus

waar in hersenen impulscontrole: no-go trial, inhibitie

inhibitievermogen

kinderen ADHD minder ….. door dopaminetransporter en heropname v dopamine

• door go-no-go taak in fMRI achterhalen

inhibitie-tekort

cognitieve theorieën

• ADHD = problemen met inhibitie => impulsiviteit en hyperactiviteit (directe lijn)

cognitieve, WG

inhibitie-tekort theorie = inhibitie zorgt te veel prikkels binnenkomen waardoor … processen zoals … overbelast worden

• minder functioneren en bijdragen aan ADHD kenmerken

Russel Barkley

cognitieve theorieën

• ADHD is gevolg inhibitieprobleem die directe + indirect lijn leiden tot kenmerken ADHD

hyperactiviteit, aandachtstekort, impulsiviteit

3 hoofdkenmerken van ADHD

accuraatheid inhibitietekort

wat vaststellen adhv % juiste trials op go-no-go taak

gewoontegedrag, inhibitie

go-no-go taak meet

• 1: zo snel mogelijk drukken, go

• 2: niet drukken, no-go

delay aversion hypothese

= niet elke persoon met ADHD heeft inhibitieproblemen als onderliggende verklaring (1/3)

• dus andere verklaringen zoeken

  • … = vaak kleine onmiddellijke beloning ipv grotere uitgesteld beloning

wachtsituaties

idee delay aversion hypothese = ogenblik van … verkleinen

• ADHD vaak impulsieve keuzes en minder beloning kunnen uistellen

temporele beleving

op school wachtsituatie niet kunnen verkleinen

• kinderen ADHD alles aan doen om de …. te veranderen

  • bv. zichzelf afleiden, druk gedrag om prikkels op te zoeken,….

beloningsgevoeligheid

temporele beleving veranderen = minder nadruk delay aversion maar meer op ….

• ADHD: nu onmiddellijk beloning krijgen, anders sneller impact verliezen

afweging

mensen ADHD moeilijker … kunnen maken tussen beloningen dicht en ver in de tijd

• bv. voetbal kijken of studeren voor examen binnen 3 dagen

dual pathway

samenbrengen van 2 theorieën

• EF en inhibitietekort + beloningsgevoeligheid en delay aversion

EF, delay aversion, combinatie

dual pathway theorie

• sommige kinderen enkel L spoor (…) anderen enkel R spoor (…) of ….

→ veel variatie in onderliggende verklaringen

timing estimation

extra verklaringsmodel dual pathway: … hypothese

• = sommige mensen enkel timingsproblemen, andere combinatie met inhibitie of andere verklaringen

timingsprobleem

kern van timing estimation hypothese = ….

• op ogenblik bezig met iets, tijdsbesef verliezen in geval v ADHD

plannen en organisatie

2 dingen worden steeds moeilijker door timingsprobleem

state regulation

= arousalregultieproblemen

• van uitgaan dat als we info verwerken altijd activatie of energie voor nodig is

…. hypothese

info.verwerking

basis voor stat regulation hypothese = typische ….

• stimulus, verwerking, respons, motor adjustment

energie

toevoeging info.verwerking in state regulation

• …. nodig voor elke stap + reservetank als even niet goed oplet → extra nodig

lezen en evalueren

veronderstelling state regulation hypothese

• situatie goed kunnen … en …

effort-activatiemechanisme

bij ADHD verloopt … problematisch waardoor evaluatie situatie al moeilijker is

• state regulation hypothese

effort-activatie

ADHD moment na prikkel en stuk minder… dan controlegroep

• biologische vaststelling van state regulation hypothese

  • niet kunnen bijsturen van gedrag

combinatie, heterogeniteit

mensen ADHD vaak een … van alle cognitieve verklaringsmodellen

• + belang van … op gedragsniveau zichtbaar is op cognitief niveau

variatie

probleem cognitieve verklaringsmodellen: veel …

• geen eenduidige markers

  • net zoals in gedragskenmerken

gedrags

onderliggende cognitieve niveaus zijn geen basis voor diagnose

• bewust gekozen voor ADHD als …-diagnose

opvoedingsstijl

belang van … (omgevingskenmerk)

• warmte + hoeveelheid discipline en structuur

warmte of sensitiviteit

correlatie omgeving/opvoeding met ADHD

• hoe minder … of … = hoe meer kans ADHD

intrusiviteit of harde discipline

correlatie omgeving/opvoeding met ADHD

• hoe meer … of … = hoe meer kans ADHD

ouderlijk opvoedingsgedrag

verband tussen …. en verhoogd risico op ADHD

• kansen met zich mee brengen: causaal verband = ingrijpen op …. en kans op ADHD wegwerken/verkleinen met interventies

ouderlijk gedrag

belangrijk: niet elke interventie beginnen vanuit…

• kan reactie zijn op kind kenmerken, volgorde-effecten

direct

soort verband

• meer misbruik of instrusiviteit => stress kind => specifieke cogn ontw (ADHD)

intergenerationele

… transmissie: ADHD doorheen families, genetische kwetsbaarheid/risico

voorspelbaarheid en structuur

ouders met ADHD moeilijker … en … meegeven aan kind

• kind met genetische kwetsbaarheid nog meer nood aan die dingen dus meer stress ervaren = verhoogde kans

gedeelde derde

…. variabelen

• niet zozeer scheiding zelf maar vooraf iets gebeuren waardoor kind stress ervaart

  • door die stress risico beïnvloeding v cognitieve ontw

schijnverband

oppassen voor …. tussen opvoedingsstijl en ADHD

• ouders die scheiden maar warme opvoedingsstijl hanteren = stressvolle situatie tussen ouder, kind niet betrokken

positieve, negatieve

duidelijke kansen om bij opvoedingsfiguren in te zetten op meer…. en minder …. opvoedingsstrategieën

• interventie op baseren

leerkracht

belangrijke rol van de … niet vergeten

• meer conflict = kans op ADHD ontw ook groter

→ kan helpen bij interventie