3. Zalven, crèmes, gels en pleisters

Wat is het verschil tussen een zalf en een crème?

Zalf is vetter/dikker (op basis van vet), crème bevat meer water en trekt sneller in

Wat is een gel als toedieningsvorm?

Waterige, doorzichtige substantie die snel intrekt zonder vet achter te laten

Wanneer kies je voor een zalf i.p.v. crème?

Bij droge huid, zalf beschermt en houdt vocht beter vast

Wanneer kies je voor een crème i.p.v. zalf?

Bij vochtige of natte huidaandoeningen, crème trekt beter in

Hoeveel zalf/crème gebruik je meestal als richtlijn?

Vingertopeenheid (FTU, fingertip unit)

Wat is een vingertopeenheid (FTU)?

Hoeveelheid zalf van vingertop tot eerste kootje, richtlijn voor dosering

Hoe breng je zalf/crème aan op de huid?

Dun en gelijkmatig uitsmeren in de richting van de haargroei

Waarom aanbrengen in de richting van haargroei?

Voorkomt irritatie en ingroeiende haren/folliculitis

Wat doe je vóór het aanbrengen van zalf/crème?

Huid reinigen en goed drogen

Waarom moet de huid droog zijn vóór zalf/crème?

Vocht kan opname en werking van het middel verminderen

Draag je handschoenen bij het aanbrengen van zalf/crème?

Ja, tenzij anders aangegeven (afhankelijk van middel en protocol)

Waarom handschoenen bij corticosteroïdzalven?

Voorkomt opname van het middel via je eigen huid

Wat is een corticosteroïdzalf?

Ontstekingsremmende zalf, bijv. bij eczeem

Wat is een bijwerking bij langdurig gebruik van corticosteroïdzalf?

Huidverdunning (atrofie)

Wat doe je met een corticosteroïdzalf qua hoeveelheid?

Zo min mogelijk, precies volgens voorschrift

Wat is een indifferente zalf?

Neutrale, verzorgende zalf zonder werkzame stof (bijv. vaseline)

Waarvoor gebruik je een indifferente zalf?

Huidbescherming en vochtinbrengend, geen medische werking

Wat check je bij een cliënt met een wond vóór het aanbrengen van zalf?

Of de zalf geschikt is voor open huid/wonden

Wat doe je als zalf op een groot huidoppervlak wordt gesmeerd bij een kwetsbare cliënt?

Extra alert op systemische opname/bijwerkingen

Wat is occlusie bij zalfgebruik?

Afdekken van de huid na aanbrengen zalf, verhoogt opname

Waarom kan occlusie gevaarlijk zijn zonder voorschrift?

Verhoogde opname kan overdosering geven

Wat is een transdermale pleister?

Pleister die medicatie gelijkmatig afgeeft via de huid in de bloedbaan

Voorbeeld van medicatie via transdermale pleister?

Fentanylpleister (pijnstilling)

Waarom werkt een transdermale pleister langzaam en langdurig?

Gelijkmatige afgifte via de huid over uren tot dagen

Op welke huid plak je een pleister het beste?

Schone, droge, onbehaarde en intacte huid

Waarom niet op behaarde of beschadigde huid plakken?

Slechtere hechting en ongelijke opname

Wat doe je als de plaats behaard is voor een pleister?

Haar knippen, niet scheren

Waarom knippen i.p.v. scheren bij pleisters?

Scheren beschadigt de huid, verhoogt irritatie/opname

Hoe vaak wissel je van plakplek bij herhaaldelijk pleistergebruik?

Elke keer een andere plek, roterend

Waarom wisselen van plakplek bij pleisters?

Voorkomt huidirritatie op dezelfde plek

Wat doe je met een oude pleister bij het plakken van een nieuwe?

Eerst verwijderen, tenzij anders voorgeschreven

Wat check je bij het verwijderen van een oude pleister?

Aantal pleisters klopt, geen dubbele pleister blijven zitten

Waarom is het gevaarlijk als een oude pleister blijft zitten?

Overdosering door dubbele medicatieafgifte

Wat doe je met de huid na verwijderen van een pleister?

Even laten rusten voordat nieuwe pleister op dezelfde regio komt

Mag je een transdermale pleister doorknippen?

Nee, tenzij expliciet toegestaan door fabrikant/voorschrift

Waarom mag je een pleister meestal niet doorknippen?

Verstoort de afgiftemembraan, kan overdosering geven

Wat doe je als een pleister loslaat vóór einde werkingsduur?

Navragen protocol, vervangen indien nodig en melden

Waar noteer je bij toediening van een pleister?

Plek, tijdstip en tijdstip van verwijderen/wisselen

Waarom is documentatie van pleisterplek belangrijk?

Overzicht houden en dubbele toediening voorkomen

Wat is een belangrijk voordeel van pleistermedicatie t.o.v. oraal?

Omzeilt maag-darmkanaal en lever bij eerste opname

Wat doe je bij huidirritatie/roodheid op de plakplek?

Rapporteren en eventueel andere plek/pleistertype overleggen

Wat is het verschil tussen lokale en systemische werking bij huidmedicatie?

Lokaal werkt op de plek zelf, systemisch komt in de bloedbaan en werkt door heel het lichaam

Voorbeeld lokale werking huidmedicatie?

Ontstekingsremmende zalf op eczeemplek

Voorbeeld systemische werking huidmedicatie?

Fentanylpleister voor pijnstilling door het hele lichaam

Wat is maceratie van de huid?

Verweking van de huid door te veel vocht, bijv. onder occlusieve pleister

Wat doe je bij tekenen van maceratie onder een pleister?

Rapporteren, plek beoordelen, evt. pleister wisselen

Wat is een hydrocolloïdpleister?

Pleister die wondvocht opneemt en vochtig wondmilieu behoudt

Waarvoor gebruik je een hydrocolloïdpleister?

Bevorderen wondgenezing bij oppervlakkige wonden

Wat doe je bij twijfel of een cliënt allergisch is voor pleistermateriaal?

Navragen, testplekje overwegen, rapporteren bij reactie