7. DE EXTRACELLULAIRE MATRIX

ECM — types weefsel (4)

• epitheel

  • nauwelijks tot geen ECM

• bindweefsel; besproken in dit hoofdstuk

  • veel ECM

• spierweefsel

  • beetje ECM

• zenuwweefsel

  • beetje ECM

bindweefsel

• 3 componenten

  • cellen

  • grondstof = vloeistof

  • extracellulaire vezels

‎

• ECM = grondstof + vezels

ECM — functies

• meer dan alleen een ruimte;

  • rol in embryogenese

  • structurele ondersteuning

  • ankerplaats

  • reservoir eiwitten

    • functioneren + herstel weefsel

    • groeifactoren, enzymen, “matricellulaire eiwitten”

  • …

ECM — structuurelementen

• eiwitten

  • collagenen

  • elastines

• proteoglycanen

• glycoproteïnes

collagenen

• = structuureiwit;

  • bepalen sterkte ECM

• aanmaak procollageen door fibroblasten;

  • 3 ketens → helix

  • voornamelijk opgebouwd uit;

  • AZ’en, glycine, proline en lysine

  ‎

• type bindweefsel wordt bepaald door type collageen

  • > 20 subtypes

van procollageen tot collageenvezels

• fibroblasten; aanmaak procollageen

• exocytose; procollageen → collageen

• collageen → microfibrillen → vezels

elastine

• = eiwit polymeer

  • belangrijkste component; tropo-elastine

    ‎

• maakt “rek” vezels mogelijk

• omgeven door fibrilline

proteoglycanen

• = GAGs gebonden op core-eiwit

• proteoglycaan aggregaat = proteoglycanen gebonden aan hyaluronzuurketen

‎

• GAGs → proteoglycanen → proteoglycaan aggregaat

GAGs

• = glycosaminoglycanen

  • negatief geladen polysacchariden

  • herhaling disaccharide

  • bieden weerstand tegen compressie

    ‎

• types;

  • chondropoëtine sulfaat, keratine sulfaat, heparine sulfaat, hyaluronzuur …

glycoproteïnen

• = eiwitten die suikergroep bevatten

  • koppelen structuurmoleculen; multi-adhesive

  • dragen bij aan integriteit en stabiliteit ECM

    ‎

• vb;

  • fibronectine = “matrix-lijm”

  • laminine; opbouw basale membraan

  • tenascine, osteopontine, fibuline; (re)modelling weefsel

integrines

• type CAM

• = cel-adhesie molecule

  ‎

• opbouw;

  • α-subunit

  • β-subunit

• glycoproteïnen hechten zich hieraan vast om te binden aan ECM

integrines — dynamische koppelingen

• levenscyclus;

  • van en naar cel-oppervlak

  • op zoek naar mogelijke bindingspartners

  • clathrine gemedieerd

integrines — communicatie

• “inside-out” communicatie

• “outside-in” communicatie

• “inside-in” communicatie

“inside-out” communicatie

• cel laten weten aan omgeving dat het klaar is om te koppelen met omgevingseiwitten

  • signaal start binnenin de cel → activeert integrines → verandert bindingstoestand

  • “inactieve" → "actieve" vorm

“outside-in” communicatie

• cel verneemt dat koppeling met ECM tot stand is gekomen

  • signaal van buiten komt binnen cel via integrines die binden aan de ECM of een andere cel → signaalroutes binnenin cel

“inside-in” communicatie

• integrines sturen zelf signaal terug naar binnenste van de cel nadat ze geactiveerd zijn via buitenaf

  • vb. FAK = focal adhesion kinase

anoikis

• vorm van apoptose

  • cel komt los van ECM / andere cel

  • voorkomen dat cel op verkeerde plaats blijft verder leven; beveiligingsmechanisme

    ‎

• belangrijk bij;

  • homeostase cel

  • voorkomen kanker