Psychoanaliza klasyczna Z. Freuda - Pojęcia

Zestaw fiszek pojęciowych przygotowanych na podstawie wykładu dotyczącego klasycznej psychoanalizy Zygmunta Freuda.

Psychiczny determinizm

Założenie, że nic w psychice nie jest przypadkowe, a wszystkie zjawiska psychiczne są przyczynowo uwarunkowane przez wydarzenia, które je poprzedzały.

Zdrowie (wg Freuda)

Zdolność do miłości i pracy.

Kompleks Edypa

Centralne wydarzenie w rozwoju osobowości stanowiące konflikt jądrowy, będące źródłem ideałów, sumienia oraz nerwic.

Model topograficzny (Topika I)

Model psychiki wyróżniający trzy systemy: świadome (Św), przedświadome (Pśw) oraz nieświadome (Nśw).

Model strukturalny (Topika II)

Model psychiki wyróżniający trzy instancje: id (To, Ono), ego (Ja) oraz superego (Nad-Ja).

Proces pierwotny

Proces rządzący systemem nieświadomym (Nśw), oparty na energii swobodnej i zasadzie przyjemności, charakteryzujący się przemieszczaniem, zagęszczaniem oraz prostymi działaniami.

Proces wtórny

Proces rządzący systemem Pśw-Św, oparty na energii związanej i zasadzie rzeczywistości, obejmujący uwagę, celowe działania, myślenie logiczne oraz przewidywanie.

Przemieszczenie (w procesie pierwotnym)

Mechanizm, w którym jednemu wyobrażeniu zostaje przypisana wartość psychiczna, znaczenie i intensywność innego wyobrażenia.

Zagęszczanie (kondensacja)

Mechanizm procesu pierwotnego, w którym w jednym wyobrażeniu łączą się znaczenia wielu łańcuchów skojarzeniowych.

Wyparcie pierwotne (fiksacja)

Moment ukonstytuowania się nieświadomości i zahamowanie dostępu treści do świadomości; tworzy w nieświadomości jądra przyciągające skojarzony materiał.

Wyparcie wtórne (właściwe)

Etap wyparcia dotyczący treści możliwych do uświadomienia, na który działają dwie siły: przyciągająca i odpychająca.

Powrót wypartego

Zjawisko przechodzenia wypartych treści do świadomości lub działania w formie zniekształconej (jako tzw. wytwory kompromisowe, np. marzenia senne, przejęzyczenia).

Przeciwobsadzenie

Myśl lub nawyk przeciwny do treści wypartej, wspierający odpychanie tej treści od świadomości.

Popęd (Trieb)

Reprezentacja psychiczna wewnętrznego, somatycznego źródła pobudzenia; dynamiczny proces z naciskiem kierującym organizm ku celowi.

Instynkt (Instinkt)

Dziedziczny schemat zachowania, właściwy gatunkowi zwierzęcemu, nieznacznie zróżnicowany indywidualnie.

Model redukcji napięcia

Koncepcja, według której aktywność jest wynikiem działania wewnętrznych czynników pobudzających i zanika, gdy spada napięcie.

Obiekt popędu

Środki zaspokajania popędu; wszystko, za pośrednictwem czego dochodzi do rozładowania napięcia.

Nacisk popędu

Siła popędu, moc, z jaką domaga się on działania.

Popęd samozachowawczy (popęd Ja)

Popęd w I teorii popędów, zasilany energią zwaną zainteresowaniem, obsadzający ego i odnoszący się do potrzeb przetrwania.

Popęd seksualny (popęd id)

Popęd w I teorii popędów, zasilany energią libido, obejmujący każde dążenie do przyjemności psychoseksualnej.

Eros (popęd życia)

Popęd w II teorii popędów obejmujący popędy seksualne i samozachowawcze, działający według zasady wiązania i zasady przyjemności.

Tanatos (popęd śmierci)

Popęd w II teorii popędów zmierzający do niszczenia, likwidacji i cofnięcia do stanu pierwotnego, działający według zasady rozpadu i zasady Nirwany.

Przymus powtarzania

Odtwarzanie schematów relacyjnych jako sposób na pamiętanie zdarzeń w działaniu; stanowi jedną z przesłanek istnienia popędu śmierci.

Kateksja

Obsadzenie energią popędową (związanie energii z obiektem lub wybór obiektu).

Dekateksja

Wycofanie (odpływ) obsadzenia energetycznego.

Antykateksja

Przeciwobsadzenie energii psychicznej, polegające na jej odłączeniu i związaniu z treścią o przeciwnym charakterze.

Hiperkateksja

Nadobsadzenie, czyli dodatkowa porcja energii, dzięki której dana treść staje się zjawiskiem świadomym.

Identyfikacja

Proces dostosowania i upodobnienia się ego do obiektu (np. chłopca do ojca), służący redukcji napięcia i kształtowaniu tożsamości.

Lęk realistyczny

Lęk przed niebezpieczeństwem pochodzącym z świata zewnętrznego.

Lęk neurotyczny

Lęk przed zagrożeniem wewnętrznym, wynikający z obawy, że popędy wydostaną się spod kontroli ego.

Lęk moralny

Lęk przed własnym sumieniem (superego), przejawiający się poczuciem winy lub wstydu.

Lęk automatyczny

Reakcja na sytuację urazu, wywołana brakiem możliwości poradzenia sobie z pojawiającym się pobudzeniem.

Lęk sygnałowy

Reakcja na odtworzenie sytuacji urazu bazująca na śladach pamięciowych, pozwalająca ego reagować z wyprzedzeniem.

Charakter (wg psychoanalizy)

Typowy sposób rozwiązywania konfliktów intrapsychicznych; zbiór dominujących mechanizmów obronnych i utrwalonych sposobów zaspokajania popędów.

Fiksacja

Utrwalenie rozwoju osobowości na danej fazie psychoseksualnej.

Regresja

Cofnięcie się do sposobów funkcjonowania i przystosowania charakterystycznych dla wcześniejszych faz rozwoju, sięgające punktu fiksacji.