examen aard

Wat is een goede gesteente?

Gesteenten zijn opgebouwd uit mineralen. Een mineraal is een vaste stof die voorkomt in de natuur (een anorganische verbinding).

In welke 3 categoriën worden gesteenten opgedeeld? Hoe wordt dit type ontstaan?

Stollingsgesteenten: door stolling van vloeibare lava of magma

Sedimentaire gesteenten: door verwerving, erosie en afzetting van andere gesteenten

Metamorfe gesteenten: bestaande gesteenten veranderen door hoge druk en/of temperatuur

Wat is het verschil tussen lava en magma?

Magma zit in de vulkaan en lava buiten

Zijn intrusieve gesteenten magma of lava? Wat is de grootte van deze gesteenten? Geef een voorbeeld

Magma

Zichtbaar, want trage stolling geeft grote kristallen

graniet

Zijn extrusieve gesteenten magma of lava? Wat is de grootte van deze gesteenten? Geef een voorbeeld

Lava & Pyroplastisch

Zeer klein, want snelle stolling

Lava: Puinsteen, obsidiaan, basalt

Pyroplastisch: vulkanische as en vulkanische bom

Wat betekent verwerving?

Processen (fysische, chemische en biologische) waardoor een gesteente verandert en afbrokkelt

Hoe worden losse sedimenten nog genoemd? Hoe worden deze getransporteerd?

Erosie

Ze kunnen vervoerd/verplaatst worden door wind, water, ijs of door de zwaartekracht

Hoe werkt ijserosie?

Gletsjers schrapen rotsblokken af en vervoeren deze naar beneden

Hoe werkt winderosie?

Wind (met zandkorrels) zandstralen rotsen. De stukjes gesteente vliegen verder mee

Hoe werkt watererosie?

Stromend water prikt gesteente op en neemt het mee

Hoe werkt erosie door zwaartekracht?

vallen, glijden, rollen, … van loszittende stukken gesteente

Losse detritische sedimenten kunnen los blijven, maar kunnen door diagenese (begraving, druk, compactie) ook vaste worden.

Hoe heten deze losse als ze vast worden:
Klei, zand, grind

Kleisteen

Zandsteen

Conglomeraat

Geef 4 voorbeelden van chemische en biogene sedimenten. Zeg ook of ze chemisch of biogeen zijn

Kalksteen en krijt (biogeen)

Steenkool (biogeen)

Haliet of zoutsteen (chemisch)

Calciet (chemisch)

Waaruit is kalksteen en krijt opgebouwd?

Uit kalkskeletten van zeediertjes, zeelelies, koralen

Waaruit is steenkool opgebouwd?

Uit plantenmateriaal

Hoe ontstaat haliet of zoutsteen?

In (zee)water na verdamping

Geef een voorbeeld van Calciet

druipstenen in grotten (stalactieten en stalagmieten)

Hoe noeem je het proces waarbij bestaande gesteenten kunnen veranderen ten gevolge van hoge drukken en/of hoge temperaturen?

Een metamorfose ondergaan

Waar is er een hoge druk?

Diep in de aardkorst en/of waar 2 platen botsen

Waar is er een hoge temperatuur?

Diep in de aardkorst en/of nabij vulkanisme

Geef de metamorf gesteenten hun namen voor volgende oorspronkelijke gesteenten:

Zandsteen, kleisteen, kalksteen en graniet

Kwartsiet

Leisteen

Marmer

Gneiss

Waardoor worden graniet en basalt losse afzettingsgesteenten?

Door verwerving

Wat is klei, zand en grind als het een vast afzettingsgesteente is?

Kleisteen

Zandsteen

/////

Wat zijn metaforme gesteenten voor kleisteen, zandsteen en grind?

Leisteen

Kwartsiet

Marmer

Welke krachten zorgen ervoor dat de lithosfeerplaten bewegen?

Convectiestromingen en zwaartekracht

Hoe heet het supercontinent van zo veel jaar terug?

Pangea

Welke 3 plooiingsfases waren er>

Caledonische plooiing, Hercynische plooiing en Alpine plooiing

Waarom spreekt men over een ‘thin blue line‘ op een foto waarbij de atmosfeer zichtbaar is?

Het is een dun laagje waarin al het leven zich voorspeelt

Hoe blijven gassen in de atmosfeer dicht bij elkaar?

Door de zwaartekracht die op de lucht werkt

Hoe wordt de atmosfeer opgedeeld?

Aan de hand van de temperatuur die verandert met de hoogte

Welke 5 sferen zijn er binnen de atmosfeer? Van laag naar hoog

Troposfeer

Stratosfeer

Mesosfeer

Thermosfeer

Exosfeer

Welke 2 woorden missen er en vul de grafiek verder aan

Hoe is het temperatuurverloop in de 4 sferen? Van laagste sfeer naar hoogste sfeer

Troposfeer - Dalend

Stratosfeer - Stijgend

Mesosfeer - Dalend

Thermosfeer - Stijgend

Welke verschijnselen zijn er in de troposfeer?

Troposfeer - bewolking, neerslag & wind

Wat is er typisch in de stratosfeer? Waartegen beschermt dit ons op aarde?

De aanwezigheid van hogere ozonconcentraties

De ozonlaag beschermt het leven tegen gevaarlijke UV-straling van de Zon. Te veel UV-straling leidt tot zonnebrand en (huid)kanker

Wat wordt er bedoeld met het “gat in de ozonlaag“

Wat is/was daarvan de oorzaak en hoe werd dit opgelost?

Verminderde concentraties aan ozon n de stratosfeer, vooral boven de zuidpool

Het gebruik van CFK’s (chloorfluorkoolwaterstoffen) als drijfgassen in spuitbussen en als koelvloeistoffen. Het gebruik van die CFKs is sinds ‘84 stop gezet, en nu is de ozonlaag zich stilaan aan het herstellen

Hoe ontstaat ozonsmog en wat is het probleem daarmee?

Die troposferische ozon ontstaat meestal op warme, zonnige dagen: de felle zon straalt in op uitlaatgassen (die bv. NOx bevatten) en zo ontstaat ozon (O₃)

Dit veroorzaakt irritatie aan de ademhaling en slijmvliezen + schade aan cellen

Wat gebeurt er typisch in de mesosfeer? En waar beschermt die laag ons dus tegen?

Ded laag beschermt ons tegen meteoroïden die verbranden in die laag door wrijving. We zien vallende sterren (= meteoren) en zo wordt de aarde beschermt tegen de inslag van meteorieten

Welk typisch verschijnsel is er in de Thermosfeer?

Poollicht

Wat is lucht?

Welke zijn de 2 belangrijkste gassen in de troposfeer + percentage?

Een gasmengsel

Stikstofgas: 78% en 21% zuurstofgas

Welke 5 functies vervult de atmosfeer?

Bescherming tegen UV-straling

Bescherming tegen meteorieten

Ademhaling: O₂ en CO₂

Bewolking en neerslag

Leefbare temperaturen

Wat betekent breedteligging?

Ten opzichte van wat is de ligging van een plaats hierbij? Wat is de maximale graden N en graden S?

De afstand (de hoek) ten opzichte van de evenaar in graden

De evenaar, 90 graden N en 90 graden S

Wat wordt er duidelijk op de wereldisothermenkaart?

Hoe verder van de evenaar → hoe kouder

Leg de afbeelding uit

A1 < A3: de energie van de zon wordt op de evenaar (A1) geconcentreerd op een klein oppervlak → wordt snel warn. Aan de polen wordt die energie verdeeld over een groter oppervlak (A3 - kouder)

X3 > X1: naar de polen legt het licht meer afstand af DOOR DE ATMOSFEER. Daardoor bereikt er minder energie het aardoppervlak

Wat gebeurt er met de temperatuur als je hoger gaat ten opzichte van de zeespiegel?

De temperatuur gaat lager dan de gemiddelde temperatuur

Hoeveel bedraagt de gemiddelde temperatuurafname per kilometer? En per 100 meter?

-6.5°C of -0.65°C per 100m

Verklaar de vreemde uitlopers van de isothermen in West-Europa en Zuid-Amerika (adhv kaart 156A)

West-Europa: ter hoogte van de Alpen zijn de temperaturen gemiddeld lager.

Zuid-Amerika: de aanwezigheid van de gebergteketen van de Andes zorgt voor lagere temperaturen aan de westkant van Zuid-Amerika

Hoe wordt de koude zeestroom genoemd? En de warme?

Labradorstroom / Cold Wall

Golfstroom

Wat is de gemiddelde luchtdruk op zeeniveau?

1013 hPa

Waarvoor staat de H in een drukgebied?

Wat is de luchtdruk hier?

Stijgt of daalt de lucht hier?

Hogedrukgebied, maximum, anticycloon

> 1013 hPa

Daalt

Waarvoor staat de L in een drukgebied?

Wat is de luchtdruk hier?

Stijgt of daalt de lucht hier?

Lagedrukgebied, minimum, cycloon, depressie

< 1013 hPa

Stijgt

Hoe beweegt de lucht bij een Hogedrukgebied?

Beweegt de lucht hierbij tegen de klok in, of mee met de klok?

Weg van het drukgebied

mee met de klok

Hoe beweegt de lucht bij een Lagedrukgebied?

Beweegt de lucht hierbij tegen de klok in, of mee met de klok?

Naar het drukgebied

Tegen de klok in

Schets hoe de luchtstroom eruit ziet op deze kaart

Wat zijn isobaren?

Lijnen die plaatsen met dezelfde luchtdruk (op zeeniveau) verbinden

Met welk toestel wordt de luchtdruk gemeten?

Met welk toestel wordt de windsnelheid gemeten?

Met een barometer

Anemometer

Wat is wind?

De verplaatsing van lucht van hoge naar lage druk

Beschrijf de windsnelheid indien de isobaren dicht bijeen staan & beschrijf het drukverschil tussen de lijnen

Hoge windsnelheid

Groot drukverschil

Beschrijf de windsnelheid indien de isobaren ver van elkaar staan & beschrijf het drukverschil tussen de lijnen

Lage windsnelheid

Klein drukverschil

Waarvoor staan volgende letters: A, P, T, c, m als het gaat over luchtsoorten

A: Arctisch
P: Polair
T: Tropisch

c: continentaal
m: maritiem

Is er bij volgende plaatsen een hoge- of lagedrukgebied:

Aan de noord-/zuidpool?
Op 50 a 60 graden N/S?
Op de keerkringen?
Rond de evenaar?

Hoog

Laag

Hoog

Laag

Beschrijf de neerslag op volgende plaatsen:

Aan de noord-/zuidpool?
Op 50 a 60 graden N/S?
Op de keerkringen?
Rond de evenaar?

Droog

Nat

Droog

Nat

Waarover spreekt men wanneer lucht over een berg moet gaan, en waardoor dus de temperatuur daalt en er meer neerslag vormt?

Waarover spreekt men bij de andere zijde van de berg?

Stuwingsneerslag en loefzijde

Regenschaduw en lijzijde

Wat toont deze grafiek aan?

Is er meer of minder waterdamp nodig om lucht te verzadigen bij warme lucht?

Kan koude lucht veel of weinig waterdamp bevatten?

De absolute luchtvochtigheid (V_abs in gram H₂O per m² lucht)

Meer

Weinig

Wat zegt de relatieve luchtvochtigheid (V_rel)?

In welke mate de lucht verzadigd is met waterdamp?

Stel: de temperatuur bedraagt 25°C en Vabs = 15 g/m³. Hoeveel is dan de Vrel in %?

100% - 15 = 75%

Waar vindt condensatie plaats?

Waarvan is er sprake hierbij wanneer de temp hoger is dan 0 graden C?

In condensatiekernen, zeer kleine partikels die in de lucht zweven

Er is bij < 0 graden Celsius geen sprake van condensering, maar van verrijping

Wanneer is er sprake van polaire temperatuur?

Als Tw < 10 graden Celsius

Wanneer is er sprake van gematigde temperatuur?

Als Tw > 10 graden celsius en Tk < 18 graden celsius

Wanneer is er sprake van tropische temperatuur?

Tw > 18 graden Celsius

Wanneer is er sprake van een droog klimaat?

Als de jaarneerslag < 400 mm

Wanneer is er sprake van een nat klimaat?

Als de jaarneerslag > 400 mm

Wanneer is er sprake van een droge maand?

Als de neerslag groter of gelijk is aan 2 mm . de temperatuur

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer elke maand een hogere temperatuur dan 18 graden Celsius heeft en maximaal 1 droge maand

Tropisch regenwoud

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer er een droog en nat seizoen is, maar waar > 18 graden celsius

Tropische savanne

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer er geen tot weinig neerslag is en > 18 graden celsius

Woestijn

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

T < 10 graden Celsius is

Tw > 0 graden celsius

Toendra

Waaruit bestaat toendra?

mossen, grassen en struiken

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

T < 10 graden Celsius is

Tw < 0 graden celsius

Ijswoestijn

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

Tw > 10 graden Celsius
Tk < 18 graden Celsius

Er is/zijn maar 1 of enkele maand(en) een temperatuur hoger dan 10 graden Celsius
Dichter bij de polaire zone

Taiga

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

Tw > 10 graden Celsius
Tk < 18 graden Celsius

Iets verder weg van de polaire zone

Zomergroen loofwoud

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

Tw > 10 graden Celsius
Tk < 18 graden Celsius

Iets verder tegen de tropische zone

Hardbladige vegetatie

Geef de natuurlijke vegetatie voor wanneer:

Tw > 10 graden Celsius
Tk < 18 graden Celsius

Maximaal 1 droge maand

Subtropisch regenwoud

Wat is de definitie van ‘een bodem‘?

De losse toplaag van de aardkorst waarin fysische, biologische, chemische en menselijke processen plaatsvinden

Geef een voorbeeld voor fysische verwering

Door krachten ten gevolge van temperatuurverschillen

Geef een voorbeeld van chemische verwering

Door reactie verandert de chemische samenstelling van het gesteente

Geef een voorbeeld van biologische verwering

Planten en/of dieren veroorzaken veranderingen aan het gesteente

Geef 9 factoren die een invloed hebben op de bodemvorming

1. Soort gesteente

2. Temperatuur

3. Neerslag

4. Vegetatie

5. Dieren

6. Reliëf

7. Bodemdegradatie

8. Tijd

9. Menselijke activiteiten

Geef de 6 letters voor de bodemhorizont. Geef voor elke letter ook een betekenis

O: Strooisellaag met organisch materiaal

A: Humuslaag (humus = inloging van verteerd organisch materiaal)

E: Uitlogingen van mineralen en humus door regenwater

B: Aanrijkingshorizont, hier komen uitgespoelde mineralen uit E-horizont terecht

C: Los, verweerd moedergesteente

R: Vast, niet verweerd moedergesteente

Geef de percentages van de 4 bestanddelen van de bodem

45% Mineralen

5% Humus

25% Water

25% Lucht

Wat is het verschil tussen een zee en een oceaan?

Een zee is een stuk van een continent, dat onder water staat. Een zee is dus meestal niet zo diep en de zeebodem bestaat uit continentale korst

Een oceaan rust op oceanische korst en is meestal veel dieper

Welke regulerende factoren heeft de oceaan in het klimaat?

• Hydrologische cyclus

• (oppervlakkige) Zeestromingen

• Thermohaliene circulatie

• CO₂-opslag

• Zuurstofproductie

Leg uit hoe de hydrologische cyclus een regulerende factor is van de oceaan voor het klimaat.

Veel verdamping in de zee/oceaan → waterdamp en wolken in de lucht → regen voor het land

Leg uit hoe de (oppervlakkige) zeestromingen een regulerende factor zijn van de oceaan voor het klimaat.

Verdelen warmte over de aarde

Leg uit hoe de thermohaliene circulatie een regulerende factor is van de oceaan voor het klimaat.

Globaal stromingssysteem doorheen alle oceanen dat warmte opneemt en afgeeft. Zout en koud water is zwaarder en zal zinken

Leg uit hoe de CO₂-opslag een regulerende factor is van de oceaan voor het klimaat.

De oceaan neemt CO₂ op, maar: hoe warmer hoe minder CO₂ het kan bevatten

Leg uit hoe de zuurstofproductie een regulerende factor is van de oceaan voor het klimaat.

Fytoplankton in de zee doet aan fotosynthese en maakt dus O₂ aan. De helft van de O₂-productie op Aarde komt uit oceanen

Hoeveel % van het water op aarde is zoetwater?

3%