Geschiedenis 2 HoGent

Kzweir die fucking Franken en Ostrogoten en hier e Karel en daar e Lodewijk en af en toe ki e paus of e oorlog dertusjn tkomt mi strot ut wi vint

Wat betekent tenebrae bij Petrarca?

Duisternis

Betekenis van media tempestas?

Stormachtige tijden.

Betekenis van media aetas?

Tussentijd.

Welke 3 termen zagen we bij 15e eeuw?

• Media tempestas (tussentijd)

• Media aetas (midden tijdperk)

• Media tempora (midden tijden)

17e eeuw: betekenis medium aevum?

Middelste tijdperk.

Wie gebruikte medium aevum voor het eerst officieel?

Du Cange.

Wat betekent historia medii aevi?

Geschiedenis van het midden-tijdperk.

Wat is een belangrijk kenmerk van de middeleeuwen, op welke tradities is het gestoeld?

• Romeinse

• Germaanse

• Christelijke

Welke periodisering van de ME hebben we gezien? (tijd ook)

• Vroege (400 - 1000)

• hoge (1000 - 1200)

• late (1200 - 1500)

3e eeuw: belangrijke keizer bij einde Romeinse Rijk?

Diocletianus.

Wat is tetrarchie?

Viermansbestuur.

Wat veranderde aan het keizerschap onder Diocletianus?

Keizer kreeg absolute macht (dominaat).

Wat gebeurde er met het beeld van de keizer? (Romeins rijjk)

Keizer kreeg een heilig karakter.

Hoeveel provincies had het rijk met Diocletianus?

114 provincies.

In wat werden de provincies opgedeeld?

Civitates of districten.

Wie leidde een civitas?

De curia. (leden uit de lokale welvarende families)

Waarop berustte de macht van de keizer? (Romeinse rijk)

Op militaire verwezenlijkingen.

Wat gebeurde er tot aan Theodosius met opvolging?

Keizers werden opgevolgd door hun zonen.

Wat waren de veranderingen door de reogranisatie van het leger (romeinse rijk)

• Geen complete legioenen aan de limes

• Invulling legioenen met barbaren

Wat is een feoderati?

verdragen tussen Romeinen en barbaren

Wat waren de voordelen van een feoderati?

• Formele onderwerping

• Statuut van militaire bondgenoot

• Eigen commandant

wat is een foedera?

• Variabel in tijd

• Groeide later uit tot huurlingencontracten → hierbij geen formele onderwerping

Wat waren de voordelen van een Foederati voor de Romeinen?

• Menselijke bufferzone aan limes

• Meer soldaten in leger

• Militaire informatie + kennis gebieden

• Tijdelijke bondgenoten

• Minder kostelijk

Waardoor ontstond geweld in het Romeinse Rijk?

Concurrerende lokale elite voor handel.

Hoe verschilden Romeinen van barbaren in economie?

• Romeinen: gecommercialiseerde en gespecialiseerde handel.

• Barbaren: kleinschalige landbouw, geen echte steden.

Wie noemt men 'barbaren' in klassieke bronnen?

Kelten (Gallië), Germanen (Rijn-Donau) en Slaven (Balkan).

Hoe waren barbaarse samenlevingen georganiseerd?

In chiefdoms.

Was de macht van een hoofdman absoluut? (Chiefdom)

Nee, hij had steun van elites nodig.

Wat was belangrijk bij de Germanen voor leiderschap?

Moed en krijgerschap.

Was de koning altijd militaire leider?

Nee, rex en dux waren niet hetzelfde.

Wat betekent dux?

Legeraanvoerder.

Was de koning altijd ook een dux?

Soms wel, soms niet.

Geef een voorbeeld van eerst generaal, later koning. (chiefdom)

Odoaker

Hoe noemden Romeinse bronnen de gewapende volgelingen en hoe noemt de moderne literatuur deze?

• Romeinse bronnen: comitatus

• Moderne literatuur: Gefolgschaft

Wanneer start de Germaanse volksverhuizing?

4de eeuw.

Waar kwamen de Goten vandaan?

Uit Scandinavië.

Wat gebeurde er in 379? (Germaanse Volksverhuizing)

Tervingische Goten kregen toestemming om de Donau over te steken.

Wat deden de Hunnen in het begin van de 5de eeuw?

• Vallen oosten binnen

• Geen gebiedsuitbreiding, enkel afpersen

• Bipedes bestiae (tweebenige beesten)

Welke twee grote confederaties ontstonden tijdens de Germaanse volksverhuizing?

• Goten

• Vandalen (Sueben, Alanen)

Wat gebeurde er in 410 met de Goten?

Plundering van Rome (door Alarik).

Wat gebeurde er in 406 met de Germanen?

Rijn is bevroren, grote migratie van Germanen

Wat gebeurde er in 476 ivm de Germaanse volksverhuizing?

Odoaker zet Romulus Augustus af (geen keizer meer in West-Romeinse Rijk).

Wat betekent "Rex gentium"?

Koning van beide volkeren

Wat gebeurde er in 493 met keizer Zeno?

Keizer Zeno wil keizerlijke macht herstellen en stuurt Ostrogoot Theoderik

Wat was de laatste fase van de Germaanse invallen?

• Invallen van Longobarden in Italië

• Invallen van Slaven in de Balkan

Waar vestigden de Vandalen zich in de 5de eeuw?

Noord-Afrika → Vandalitia (hedendaags Andalusië)

Waar vestigden de Visigoten zich?

• Spanje en Zuidwest-Frankrijk

• West-Goten

• Gotalandia

Waar vestigden de Ostrogoten zich?

• Italië (493)

• Oost-Goten

• Rijk van Odoaker overgenomen

Waar vestigden de Bourgondiërs zich?

Bekken van Rhône en Saône.

Waarom werden de Oost-Germanen weinig talrijk in hun nieuwe gebieden?

• Ze werden opgeslorpt door de inheemse geromaniseerde bevolking

• Noord-Afrika, Italië, Spanje en Zuid-Frankrijk zijn nooit Germaans geworden

Wat was het religieuze verschil tussen de Oost-Germanen en de Katholieke Kerk?

• Oost-Germanen waren Ariaans gelovig

• Katholieke Kerk beschouwde hen als ketters en vijandig door het verschil in het begrip van de drievuldigheid

Waar vestigden de Alemannen zich?

Gebied aan de bovenloop van de Rijn

Waar kwamen de Franken vandaan?

• Salische en Ripuarische Franken

• Vonden zich vanaf 350 in Taxandrië (huidige Kempen) als foederati

Wat gebeurde er tussen 450-550 met de Angelen?

Anglia (Britannia) werd ingepalmd door de Angelen.

Wat gebeurde er met de inheemse Keltische bevolking van Britannia?

Ze werden verdreven naar het westelijk deel, zoals Wales en Armorica (Bretagne in Frankrijk)

Wat kan je zeggen over de West-Germanen in de 5de eeuw?

• De taal is nu nog steeds Germaans

• Minder grote verplaatsing

• Veel succesvoller

  • Vestigden zich in minder dichtbevolkte gebieden

Wat is een verzamelsnaam in de context van de volksverhuizingen?

Multi-etnische confederaties (zoals de Vandaalse confederatie).

Wat is de betekenis van de etnogenese?

verwekking van een volk.

Wat gebeurde er rond 358 met de Franken?

Barbaarse indringers, Franken verslagen door keizer Julianus

Wat kan je vertellen over de Salische Franken.

• Gebieden rond Schelde en N-Frankrijk

• Geromaniseerd

Wat kan je zeggen over de Ripuarische Franken?

• Gebieden rond Rijn en Keulen

• Germaanse cultuur

Wat gebeurde er in de 4e eeuw met de Franken?

• Integratie in het Romeinse Rijk

• Dienen in het leger

Wat gebeurde er tussen 406-407 ivm de franken?

• Invallen van Germanen

• Franken profiteren van de chaos en breiden hun gebied uit

Wanneer situeren we het onstaan van de Merovingische dynasitie?

5de eeuw

Wanneer situeren we het Merovingische rijk?

450 - 751

Wie was Merovech?

• Stamvader van het Merovingische rijk

• Weinig over gekend, mogelijk een mythisch figuur

Wat was de rol van Childerik I?

• Koning = rex foederatus

• Dux van de Romeinse provincie Belgica Secunda

Wat gebeurde er in 486 met Clovis?

• Clovis verslaat Syagrius, de laatste Romeinse heerser in Gallië

• Verovert Neustrië

Wat was het huwelijk van Clovis in 491?

Huwt met de prinses van de Ripuarische Franken

Wat gebeurde er in 493 ivm Clovis?

Clovis huwt met Clothilde, Bourgondische prinses

Wat gebeurde er in 496 ivm Clovis?

Clovis verslaat de Alemannen in een veldslag

Wat gebeurde er in 508 ivm Clovis?

Clovis verovert Aquitanië van de Visigoten

Wanneer vond de bekering van Clovis plaats?

Rond 500.

Waarom was de bekering van Clovis een tactische zet?

• Steun Gallo-Romeinse elites

• Steun van de kerk

• Titel wordt sacraal

• Afzetten tegen Ariaanse Visigoten

Wat gebeurde er in 534 onder Chlotarius I?

Inlijving van Bourgondië

Wat gebeurde er tijdens de regeerperiodes van Chilperik I en Sigebert I?

Strijd tussen Fredegonde en Brunhilde

Wie was Dagobert 1 (623-639) en wat kan je over hem vertellen?

• Koning heel Frankrijk

• Laatste krachtige Merovingische koning

Wat gebeurde er met de erfopvolging in het Merovingische rijk?

• Nooit volledige versnippering, maximaal 4 delen

• Zwakke kandidaten werden vermoord of naar klooster gestuurd

Wat gebeurde er na de dood van Dagobert I?

Aquitanië en Bourgondië werden zelfstandig

Wat is de rol van een hofmeier (maior domus)?

• Beheer van koninklijk bezit en ondersteuning van de koning

• Bestond al vanaf de vroege Merovingische periode

Wat is de dynastie van de Pippiniden?

• Stamvader was Pepijn van Landen

• Hofmeier van Austrasië bij Dagobert I

Wie was Pepijn III van Herstal?

• Kleinzoon van Pepijn van Landen (sterft in 714)

• Verslaat Neustrië

• "Vorst van de Franken"

Wie was Karel Martel?

• Zoon van Pepijn van Herstal (sterft in 741)

• Hofmeier in Austrasië en Neustrië

Wat was de grote opportuniteit voor Karel Martel?

• Macht uitbreiden in Zuiden

• Tribuut/ belastingen en grond eisen om getrouwen te belonen (ook gronden kerk)

Wat gebeurde er na de dood van Karel Martel (741)

• Kerk wou gronden terug

• Maar militaire organisatie overhoop

• Oplossing: later ontstaan tienden

Wie werd uitgeroepen tot nieuwe koning na Karel Martel?

Pepijn III de Korte

Wat symboliseerde de zalving met Heilige Olie?

Gaf het koningschap een sacraal karakter.

Wat was het verschil tussen de Merovingers en andere Germaanse volkeren in termen van verplaatsing?

Merovingers bleven langs de Rijn en Maas, terwijl andere Germanen verder uitbreidden naar andere gebieden

Wat was een religieuze kenmerk van het Merovingische koninkrijk?

Het was een christelijk koninkrijk, in tegenstelling tot andere Germaanse volkeren die heidenen of Arianen waren

Hoe was het koningschap in Germaanse stammen georganiseerd?

• Tribaal model: persoonlijke relaties en consensus binnen de stam

• Gezag werd ontleend aan militair leiderschap

Hoe werd het koningschap aangepast bij de Merovingers?

• Aansluiting bij Romeinse ideeën

• De koning was niet alleen tijdens oorlog koning, maar voor een rijk en niet enkel een stam

Hoe werd de legitimiteit van het koningschap versterkt?

Via geloof, het koningschap kreeg een religieuze legitimiteit.

Hoe was het Merovingische rijk bestuurlijk verdeeld?

In graafschappen (gouwen), kleiner dan de oude Romeinse civitas, maar hierop gebaseerd

Wie stond aan het hoofd van een graafschap?

De comes of gouwgraaf

Hoe werd je graaf in het Merovingische rijk?

• Oorspronkelijk getrouwen koning

• Later ook uit aristocratie uit verschillende streken

• Titel was niet erfelijk → maar in praktijk in zelfde familie

Wat was de functie van een graaf in het Merovingische rijk?

• Voorzitten politieke en rechterlijke vergaderingen

• Innen van belastingen

• Zorgen voor leger

In welke manier moest een graaf voor het leger zorgen?

• de gewapende dienst van vrije mannen (dienstplicht)

• zelf in bewapening en onderhoud voorzien

Wat is een ander woord voor hertog en wat was zijn functie?

• Dux

• Gezag over meerdere graven

Wat kan je zeggen over bischoppen in het Merovingische rijk?

• Uit geromaniseerde families

• Opgeleid en vertrouwd met boekhouding

• Werden door de koning (en hofmeiers) aangesteld

Hoe werd het Germaanse recht oorspronkelijk toegepast?

Mondeling en volgens het personaliteitsbeginsel (afhankelijk van afkomst)