Geologie, Geomorfologie, Hydrosfeer

Flashcards in Dutch based on lecture notes about geology, geomorphology, and the hydrosphere.

Geologie

Studie van de aarde en gesteente.

Geothermische gradiënt

Temperatuurwijziging per diepteafstand.

(De continue toename van warmte met de diepte onder het aardoppervlak.)

Geothermie

Energiewinning uit warmte onder het aardoppervlak.

Seismologie

De studie van trillingen onder het aardoppervlak.

Seismische discontinuïteiten

Oppervlakken die een overgang aangeven.

Hypocentrum

De exacte locatie onder de grond waar de aardbeving begint.

Epicentrum

Locatie aan het oppervlak loodrecht boven het hypocentrum.

Moho

De grens tussen de aardkorst en de aardmantel waar het gesteente en de eigenschappen plots veranderen. (=seismische discontinuïteit)

Hydrosfeer

Aardlaag die bestaat uit zeeën en oceanen.

Lithosfeer

De harde, buitenste laag van de aarde, bestaande uit de aardkorst en het bovenste deel van de mantel.

Asthenosfeer

Aardlaag die bestaat uit gesmolten gesteente (magma) en vast gesteente.

De laag die zich bevindt tussen minimaal 30 en maximaal 700 km onder het aardoppervlak

Magma

Gesmolten gesteenten in de asthenosfeer.

Lava

Magma die het aardoppervlak bereikt dat nog niet gestold is.

Binnenmantel (mesosfeer)

Aardlaag van vaste gesteenten onder de asthenosfeer.

Aardkern

Diepste deel onder het aardoppervlak.

Buitenkern

Vloeibare aardlaag van de aardkern.

Binnenkern

Vaste aardlaag van de aardkern.

Platentektoniek

Horizontale beweging van platen.

Continentendrift

Verkeerde term voor platentektoniek, omdat de term impliceert dat alleen de continenten bewegen terwijl de oceaanbodems ook deel uitmaken van de bewegende platen.

Divergent

Platen uit elkaar, constructieve plaatrand.

Convergent

Platen tegen elkaar, destructieve plaatrand.

Transversaal (transform)

Platen langs elkaar.

Mid-oceanische rug

Een plek in de oceaan waar divergerende aardplaten uit elkaar schuiven, lava omhoog komt en stolt tot nieuwe zeebodem.

Constructieve plaatbeweging

Divergente plaatbeweging waarbij platen uit elkaar bewegen en er nieuwe lithosfeer wordt gevormd. Dit gebeurt meestal bij mid-oceanische ruggen, waar magma uit de aardmantel opstijgt en stolt, waardoor nieuwe oceanische korst ontstaat. Dit proces draagt bij aan de groei van de oceaanbodem.

Geiser

Warmwaterbron die ontstaat omdat magma lokaal dicht tegen het aardoppervlak zit.

Subductiezone

Een zone waar een aardplaat onder een andere aardplaat schuift.

Destructieve plaatbeweging

Bij elke botsing van platen worden stukken lithosfeer afgebroken.

Geologische hotspot

Locatie met actieve vulkanen die niet gerelateerd zijn aan platentektoniek.

Secundaire breuklijnen

Zijn tektonische scheuren in de lithosfeer.

Slenk

Laag stuk land dat naar beneden is gezakt omdat de aarde daar openbarst of uit elkaar schuift. (Het is een reliëfstructuur die ontstaat door het neerwaarts schuiven langs een breukvlak.)

Horst

Structuur die langs breukvlak opwaarts schuift.

Absolute tijdsbepaling

Ouderdom wordt geschat t.o.v. een referentietijd.

Relatieve tijdsbepaling

Er wordt een chronologie bepaald.

Stratografie

De studie van de gelaagdheid van de lithosfeer.

Anticline

Geplooide gesteentelaag met opwaartse structuren.

Syncline

Geplooide gesteentelaag met neerwaartse structuren.

Lithologie

De studie van de chemische samenstelling van gesteenten.

Transgressie

Stukken continent die langdurig worden overspoeld door zeeën en oceanen.

Regressie

Het verschuiven van de kustlijn richting zee.

Fossielen

Versteende restanten van organismen.

Halveringstijd

De tijd die nodig is totdat de helft van de radioactieve isotopen vervallen is.

Gidsfossiel

Een fossiel van een organisme dat in een korte periode op veel plekken leefde (helpen bij het dateren van gesteenten).

Kosmografie

Studie van het heelal.

Mineralen

De kleine, vaste, homogene elementen waaruit een gesteente is opgebouwd.

Amorf mineraal

Het mineraal heeft geen meetkundige vorm.

Kristal

Het mineraal heeft een meetkundige vorm.

Ertsen

Gesteenten die specifieke chemische elementen met een economische waarde bevatten.

Stollingsgesteenten

Gesteenten ontstaan door het stollen van magma en lava.

Sedimentaire gesteenten

Gesteenten ontstaan door het afzette op een (tijdelijke) eindbestemming.

Metamorfe gesteenten

Gesteenten ontstaan door vervorming bij zeer hoge druk en/of temperatuur.

Gesteentecyclus

Overgaan van ene naar andere gesteentegroep of zelfs omvorming tot magma.

Geomorfologie

Studie die de natuurlijke verschijningsvormen van het aardoppervlak verklaren.

Endogeen proces

Processen die vanuit de aarde zelf komen.

Exogeen proces

De actoren bevinden zich boven het aardoppervlak.

Antropogeen proces

Menselijke invloeden op het reliëf (exogeen).

Opbouwende processen

Lokaal hoogteverschil neemt toe.

Afbrekende processen

Lokaal hoogteverschil neemt af.

Verwering

Het natuurlijke proces waarbij gesteente aan het aardoppervak fragmenteert en de kleinere stukken nog min of meer ter plaatse blijven.

Erosie

Het natuurlijke proces waarbij het losse gesteente word weggenomen en verplaatst.

Sedimentatie

Neerleggen van materiaal door water, wind of ijs.

Cryoclastie

Fysische verwering waarbij steen breekt doordat water in spleten bevriest.

Exfoliatie

Fysische proces waarbij de buitenste laag van een gesteentelaag loskomt.

Karst

(Chemische proces) oplossing van kalksteen door zuur water (rijk aan CO₂).

Fysische verwering

Verwering waarbij de stof in de steen niet verandert. => cryoclastie, exfoliatie

Chemische verwering

Verwering waarbij de mineralogische samenstelling van het gesteente verandert => karst

Biologische verwering

Verwering die veroorzaakt wordt door planten of dieren zowel fysisch als chemisch.

Stalactiet

Hangende druipsteen, gevormd door chemische sedimentatie in grotten.

Stalagmiet

Staande druipsteen op de grond van grotten.

Bodem

Het verweerd gesteent bovenaan de lithosfeer, zo diep als plantenwortels.

Moedergesteente

Het onderliggende, onverweerde gesteente.

Klastische sedimentatie

Steen gemaakt van losse korrels die samen zijn gedrukt.

Grint / Grind

Korrelgrootte van meer dan 2 mm.

Zand

Korrelgrootte van 50 µm tot 2 mm.

Leem

Korrelgrootte van 2 µm tot 50 µm.

Klei

Korrelgrootte kleiner dan 2 µm.

Bodemtextuur

Verhouding van zand, leem en klei in een bodem (%) (samen = 100%).

Bodempermeabiliteit

De mate waarin de bodem water doorlaat.

Minerale voedingstoffen

De positief geladen ionen die planten uit korrels halen.

Bodemvruchtbaarheid

De mate waarin een plant toegang heeft tot die minerale voedingstoffen.

Bodemarmoede

Wanneer de bodem weinig voedingsstoffen bevat.

Ecosysteem

Een concept dat binnen een ruimte interacties omvat tussen de organismen en de niet levende ruimtelijke elementen.

Ecosysteemdiensten

Goederen en diensten waar mensen voordeel uit kunnen halen.

Producerende diensten

Leveren veelal tastbare prodcuten zoals grondstoffen, voedingsgewassen.

Regulerende diensten

Oefenen een herstelllend effect uit op deels ontregelde processen in het ecosysteem.

Culturele diensten

Verhogen het psychologisch welbevinden.

Bodemdegradatie

Wanneer een bodem aan capaciteit verliest om ecosysteemdiensten aan te bieden bv. bodemarmoede.

Hellingsproces

Erosie die veroorzaakt wordt door de zwaartekracht.

Puinkegel

Een piramidevormige structuur van losse stenen van diverse omvang.

Apex

Top van de puinkegel.

Kruipen (creep)

Het zeer langzaam helling-afwaarts bewegen van bodemmateriaal.

Fluviatale erosie

Erosie door rivieren, zowel verticaal als horizontaal.

Kloofdal

Ontstaat wanneer snelstromende rivieren zich meer verticaal zullen insnijden.

V-dal

Dal met steile, schuine en hellende wanden, door verticale en horizontale erosie => vlakbodemdal

Vlakdal

Dal die ontstaat wanneer riviererosie zich bijna uitsluitend horizontaal manifesteert.

Corrasie

Wanneer zandkorrels die in de rivier worden getransporteerd, een schurende werking hebben op rotswanden.

Rivierbocht (meander)

Rivierbocht die ontstaat omdat de rivier eenzijdig omheen een natuurlijk obstakel stroomt.

Concave oever / stootoever

Buitenbocht van een meander waar erosie optreedt.

Convexe oever / stille oever

Binnenbocht van een meander waar sedimentatie plaatsvindt.

Afgesneden meander

Sikkelvormig meer, afgesneden van de actieve rivierloop.

Alluviaal

Betrekking op sedimentatie door rivierwerking.