İslamiyet Öncesi ve İlk Türk-İslam Devletleri Tarihi Çalışma Kartları

Ramazan Yetgin'in notlarından derlenen, İslamiyet öncesi Türk tarihi ve ilk Türk-İslam devletlerinin kültürü, siyasi olayları ve kurumlarına dair kapsamlı kelime ve kavram kartları.

Vambery'e göre "Türk" kelimesinin anlamı

Türemek.

Doerfer'e göre "Türk" kelimesinin anlamı

Devlete bağlı halk.

Kaşgarlı Mahmut'a göre "Türk" kelimesinin anlamı

Olgunluk çağı.

Anav

Orta Asya'nın en eski kültür merkezi.

Karasuk

Demirin ilk işlendiği Orta Asya kültür merkezi.

Tagar

Orta Asya'daki en gelişmiş kültür merkezi.

Bozkırın Kuyumcuları

Maden işlemeciliğindeki ustalıklarından dolayı İskitlere verilen unvan.

Amazon

İskitler'de varlığı bilinen kadın savaşçılara verilen ad.

Ötüken

Türk tarihinde birçok devlete başkentlik yaptığı için "Toprak Ana" veya "Kutsal Bölge" olarak anılan yer.

Mete Han

Türk tarihinde orduda onlu sistemi ilk bulan ve Orta Asya'da ilk defa Türk siyasi birliğini sağlayan hükümdar.

Kavimler Göçü

$375$ yılında Kuzey Hunlarının Batı'ya göçü ile başlayan ve Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasına neden olan olay.

Flagellum Dei (Tanrı'nın Kırbacı)

Avrupalıların, Tanrı'nın kendilerini cezalandırmak için gönderdiğine inandıkları Avrupa Hun hükümdarı Atilla'ya verdikleri unvan.

Juan Juan (Börtü böcek)

Çin kaynaklarında Avarlar için kullanılan aşağılayıcı lakap.

Paks Hazariya (Hazar Barış Çağı)

Hazarların yaşadığı dönemdeki dinî hoşgörü ve barış ortamını ifade etmek için kullanılan Latince terim.

Codex Cumanicus

Kıpçak Türkçesi üzerine hazırlanmış Latince-Farsça-Kıpçakça sözlük.

Alper Tunga

İskitlerin en önemli hükümdarı ve Firdevsi'nin Şehname adlı eserinde "Afrasiyab" olarak anılan kişi.

Aşina Boyu

Göktürk Devleti'ni kuran ve kelime anlamı "kurt" olan boy.

Vezir Tonyukuk

II. Göktürk Devleti'nin kuruluşunda kilit rol oynayan, "Türklerin Bismarck'ı" olarak anılan ilk Türk tarihçisi ve yazarı.

Maniheizm

Uygurların Bögü Kağan döneminde kabul ettiği ve yerleşik hayata geçmelerine neden olan din.

Oksızlık

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde "bağımsızlık" anlamına gelen kavram.

Ayuki

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümete verilen ad.

Aygucı

İslamiyet öncesi Türk hükümetinde vezir veya başbakan anlamına gelen görevli.

Kut

Gök Tanrı tarafından hükümdara ve ailesine devleti yönetme yetkisi verildiği inancı.

Ülüş

Hükümdarın, Tanrı'nın verdiği bolluğu halka adil bir şekilde paylaştırması anlamına gelen kavram.

Kurultay (Toy veya Kengeş)

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde devlet meselelerinin görüşülüp karara bağlandığı meclis.

Oguş

İslamiyet öncesi Türk toplumunun en küçük sosyal birimi olan aile.

Töre

İslamiyet öncesi Türk hukuk sistemini oluşturan yazısız hukuk kuralları.

Yelme

Düşmanın durumunu öğrenmek amacıyla gönderilen keşif birliği.

Turan Taktiği

Savaşta sahte ricat (geri çekilme) ve pusuya dayalı, "Kurt Kapanı" veya "Hilal" olarak da bilinen Türk stratejisi.

Kızıl Elma

Ulaşıldığında sürekli yenilenen ve uzaklaşan hedefi veya ülküye verilen isim.

$12$ Hayvanlı Türk Takvimi

Türklerin astronomi ile uğraştıklarının en büyük kanıtı olan, güneş yılı esasına dayalı ilk takvimleri.

Kurgan

İslamiyet öncesi Türklerde içine eşya ile gömülen oda şeklindeki mezar.

Balbal (Bengütaş)

Kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısı kadar mezarının başına dikilen taş heykel.

Sagu

İslamiyet öncesi sözlü edebiyatta ağıt.

Sav

İslamiyet öncesi sözlü edebiyatta atasözü.

Orhon Abideleri

II. Göktürk Devleti döneminde dikilen, Türk tarihinin ilk siyasetnamesi kabul edilen ve William Thomsen tarafından çözülen yazıtlar.

Karahanlılar

Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devleti.

Ribat

İlk Türk-İslam kervansarayları olup aynı zamanda gazi sığınağı olarak kullanılan yapılar.

Gazneli Mahmut

Tarihte "Sultan" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı.

Malazgirt Savaşı

$1071$ tarihinde Anadolu'nun kapılarını Türklere açan savaş.

Kılıç Hakkı

Sultan Alparslan'ın komutanlarına fethettikleri toprakları mülk olarak vermesiyle ortaya çıkan anlayış.

Haşhaşilik (Batınilik)

Büyük Selçuklu Devleti döneminde Hasan Sabbah liderliğindeki gizli örgüt.

Maristan

Tolunoğulları tarafından inşa edilen, Müslüman-gayrimüslim ayrımı yapmadan ücretsiz hizmet veren hastaneler.

Hıttin Savaşı

$1187$'de Selahaddin Eyyubi'nin Haçlıları yenerek Kudüs'ü geri aldığı savaş.

Yağıbasan Medresesi

Danışmentliler'e ait olan ve Anadolu'da kurulan ilk medrese.

Çaka Beyliği

İzmir ve çevresinde kurulan ilk Türk denizci beyliği.

Tac Mahal

Babür hükümdarı Şah Cihan tarafından eşi Mümtaz Mahal için yaptırılan anıt mezar.

Hilat

Halife tarafından hükümdara gönderilen at, kemer, para gibi hediyelerin genel adı.

Hacip

Protokolde hükümdar ve vezirden sonra gelen, halk ile hükümdar arasındaki ilişkileri düzenleyen saray görevlisi.

Divan-ı Mezalim

Sultanın başkanlık ettiği ve yüksek mahkeme niteliği taşıyan divan.

İkta Sistemi

Devlet memurlarına ve komutanlara maaş karşılığı olarak bir bölgenin vergi gelirlerinin verilmesi sistemi.

Muhtesip

Çarşıyı, pazarı ve fiyatları denetleyen, günümüzdeki zabıta görevine benzer yetkileri olan görevli.

Cebulü

İkta sistemi sayesinde maaşını alan görevlinin beslemek zorunda olduğu atlı asker.