Biochemie - deel II: lipiden

wat zijn eenvoudige lipiden

lipiden die geen vetzuren bevatten en bijgevolg onverzeepbaar zijn

wat is een zeep?

een zout van een vetzuur

wat zijn terpenen

terpenen zijn een groep eenvoudige lipiden die opgebouwd zijn uit isopreen-eenheden

wat zijn steroïden?

ze vormen een groep eenvoudige lipiden, het zijn hormonen

wat is cholesterol

een steroïde (eenvoudig lipide) met een alcoholgroep = sterol

het is het meest voorkomende steroïde bij dieren

het is een component van het plasmamembraan

het is een precursor voor andere verbindingen zoals cortisol en testosteron

wat zijn complexe lipiden?

structuren die vetzuren bevatten, covalent gebonden glycerolen

verzeepbare structuren

wat zijn vetzuren?

het zijn carboxylzuren met (on)verzadigde KW-ketens, het zijn organische zuren

wat zijn verzadigde vetzuren?

carboxylzuren met een koolwaterstofketen die zijn maximaal aantal H bevat en dus geen dubbele bindingen heeft

onverzadigde vetzuren

carboxylzuren met koolstofwaterstofketen die dubbele bindingen bevat

wat zijn PUFA’s

poly-onverzadigde vetzuren

het smeltpunt van (complexe) lipiden is afhankelijk van

de lengte van de koolwaterstofketen: hoe langer de keten hoe hoger het smeltpunt

de graad van onverzadiging: hoe meer dubbele bindingen hoe lager het smeltpunt, de dubbele binding zorgt voor minder hydrofobe interacties → meer vloeibaar

vetzuren zijn amfipatisch

want ze hebben een polaire kop (carboxylzuur)

en een apolaire staart

nomenclatuur van vetzuren

aantal C-atomen: aantal dubbele bindingen △ nrC, nrC,… op welke C de dubbele binding voorkomt)

wat zijn omega3-vetzuren?

een groep meervoudig onverzadigde vetzuren waarbij de eerste dubbele binding vanaf de methylgroep bekijken op C3 voorkomt

wat zijn essentiële vetzuren? geef 2 voorbeelden

essentiële vetzuren zijn vetzuren die men moet opnemen via de voeding omdat we die zelf niet kunnen aanmaken

linolzuur en linoleenzuur: het zijn precursoren van prostaglandines

wat zijn triacylglycerolen?

= triglyceride, een glycerol met daarop 3 vetzuurketens veresterd

wat is het verschil tussen een eenvoudig triacylglycerol en een gemengd triacylglycerol

eenvoudig: 3 maal hetzelfde vetzuur gebonden op de glycerol

gemengd: 2 of 3 verschillende vetzuren gebonden op de glycerol

wat is de functie van triacylglycerolen/ triglyceriden

energieopslag: overmaat aan glucose (na glycogeen) wordt opgeslagen als vetten, dit zijn de triglyceriden

thermische isolatie

Hoe kan er energie vrijgesteld worden uit triacylglycerolen/ triglyceriden

via oxidatie kan energie vrijgesteld worden, maar dit is een zeer traag proces

waar worden triacylglycerolen opgeslagen?

in adipocyten (=vetlichaampjes)

hoe worden zepen gevormd

door saponificatie= alkalische hydrolyse van triglyceriden (reactie met een base om een zout te vormen)

dit is een irreversibele reactie want men dissocieert het vetzuur

wat zijn zachte zepen:

kaliumzouten van hogere vetzuren

wat zijn harde zepen

natriumzouten van hogere vetzuren

wat is de niet-verzeepbare fractie?

dit zijn de eenvoudige lipiden die aanwezig waren in het lipidemengsel

werking van een zeep

zeep vormt een monolayer aan het wateroppervlak bij oplossing in water omdat het polair deel van de molecule aangetrokken is door het water maar door een hydrofobisch effect wordt de waterstofketen, die apolair is, afgestoten door het water.

In vuil water komt zeep voor als micellen, apolaire moleculen worden opgenomen in het hydrofobe midden van de micellen, dankzij het polaire gedeelte lost de micel op in water en kan het vuil weggewassen worden

wat is het resultaat van de hydrolyse van triglyceriden met lipasen?

triglyceriden → glycerol + 3 vetzuurketens

hoe wordt boterzuur gevormd?

door de oxidatie van onverzadigde vetzuren: de vetzuurketen wordt gesplitst ter hoogte van de dubbele bindingen → kortere vetzuurketens, ketonen en aldehyden → boterzuur

men kan de verzadigingsgraad van een vetzuur verhogen via …
welk risico houdt dit in?

hydrogenatie met waterstofgas en een katalysator

je gaat waterstofatomen laten binden om de dubbele bindingen te verwijderen

risico: het is mogelijk bij een partiële hydrogenatie dat een cis. dubbele binding omgezet wordt in een trans dubbele binding

trans dubbele binding = verhoogd risico op cardiovasculaire ziekten

wat zijn fosfolipiden?

het zijn glycerol-3-fosfaat moleculen waar twee vetzuren aan gebonden zijn via een esterbinding. de fosfaatgroep is ook veresterd aan een andere groep

het is de belangrijkse component van biologische membranen

wat zijn sfingolipiden?

ze zijn opgebouwd uit sfingosine en een vetzuurketen

sfingosine is een aminoalcohol met een lange waterstofketen (C18)

wat is een micel?

een soort blaasje omgeven door een monolaag van fosfolipiden : de polaire kop naar buiten en de apolaire staart naar binnen

wat is een liposoom?

een blaasje gevormd door een fosfolipidedubbellaag

wat is de functie van het membraan

het vormt een barrière tussen verschillende celcompartimenten

het is een hydrofobe laag: dus er gaan geen polaire verbindingen door, geen spontane diffusie van ionen, wel diffusie van kleine apolaire moleculen

wat is de lipide eiwitverhouding in een membraan

40% lipiden en 60% eiwitten

wat bepaalt de mobiliteit van een membraan

lengte van vetzuurketen

verzadigingsgraad van vetzuurketen

hoeveelheid cholesterol

• hoe meer cholesterol, minder transverse diffusie (het horizontaal verplaatsen in de laag→ minder vloeibaar

hoeveelheid eiwitten

onderliggende structuren (endoskelet)

bovenliggende structuren (extracellulaire matrix)

temperatuur

wat zijn de functies van de lipiden

• structurele component van membranen

• energieopslag en transport

• beschermlaag aan het oppervlak (was)

• celherkenning

• hormonen

• pigmenten

welke soorten lipiden komen er allemaal voor in het celmembraan?

• fosfolipiden

• sfingolipiden

• glycolipiden

• sterolen

wat is de emulsietest?

Het doel is om lipiden te detecteren, men gaat staal oplossen in ethanol, de oplossing wordt verdund in water. Lipiden zijn niet oplosbaar in water en ethanol wel → troebele witte emulsie = er zijn lipiden aanwezig

wat is het zuurgetal en hoe bepalen we het?

het zuurgetal is een maat voor vrije vetzuren in een staal

we bepalen het zuurgetal door een zuurbasetitratie uit te voeren met KOH en fenolftaleïne als pH-indicator