H10: theoretische modellen met het oog op de rehabilitatie van daders

effectiviteit van strafrechtelijke interventies

• terugdringen recidive

• rehabilitatie van daders

What works? Questions and answers about prison reform” – Martinson

• Nothing works

• Straftoemeting repressiever

• Terug hardhandig optreden, ipv behandeling

Kritiek op nothing works

• Methodologische gebreken

• Relativeren pessimisme

Toegenomen onderzoek naar effectiviteit via meta-analyses

• Effectief

• Zonder effect

• Veelbelovend

• Onbekend

Maar… algemene voorwaarden straf

• Onvermijdelijkheid : je moet onvermijdelijk voor je fout bestraft worden

• Onmiddellijkheid (psychologisch effect)

• Passende zwaarte

• Gevarieerdheid

  • kunnen veranderen in sanctie-arsenaal

  • opschalen van sancties

• Begrijpelijkheid

  • persoon moet oké zijn met de sanctie

  • persoon moet sanctie begrijpen

focus (naar what works?)

rehabilitatie op basis van factoren gerelateerd aan recidive en desistance

the risk need responsivity

RNR

risk

Wie behandelen?

Wie begeleiden?

need

Wat behandelen?

Wat begeleiden?

responsivity

Hoe behandelen?

Hoe begeleiden?

RNR: uitgangspunten en principes

• Respect voor het individu in diens context

• Gefundeerd op psychologische theorieën

  • Wetenschappelijk bewijs

  • Inzichten van bio-psycho-sociaal model

  • Ook kijken naar nieuwe inzichten

  • Evidence based

RNR: behandeling

• Rehabilitatiegericht

  • Aan de slag gaan, zodat je ze weer in de maatschappij kunt plaatsen

  • Ons gewenst sociaal gedrag

• Ondersteund door gestructureerde assessments

  • Obv risicotaxatie!! -> goede inschatting recidive

• Individuele benadering obv professionele discretionaire ruimte

  • Kijken naar wie je voor je hebt, in welke context, met welk risico op recidive => meest geschikte behandeling

RNR: Ingebed in een aantal organisatorische principes

• Voorkeur voor ambulante hulp: in eigen context hulp bieden

  • Door getrainde hulpverleners, geselecteerd en opgeleid door goed management

• Niet steeds mogelijk, dan residentiële behandeling

  • Gevangenis

  • Forensisch Psychiatrisch Centrum

risicobeginsel: Afstemming tussen recidiverisiconiveau & intensiteit interventie

• Iemand die een heel laag risico heeft op recidive, zou eigenlijk amper in de gevangenis mogen belanden

• Contaminatie tussen laag en hoog risico vermijden

• Efficiënte besteding van middelen en tijd

risicobeginsel: uitgangspunt

risicofactoren

the good lives model (GLM)

levensbehoeften nastreven

positieve ingesteldheid

• Geen loutere focus op risico (zoals in RMR)

• Aandacht voor criminogene én niet criminogene behoeften

Holistische persoonsgerichte benadering

persoon als doelgerichte individuen

doel: naar een goed en/of beter, sociaal aanvaard

• Focus op veerkracht

• Tools aanreiken

• Belang van motivatie en betrokkenheid

GLM is gefundeerd op

• strain

• zelfdeterminatie

• zelfregulatie

strain

negatieve gevoelens als gevolg van stress, spanning of druk

door deze gevoelens → in criminaliteit belanden

zelfdeterminatie

streven naar autonomie, verbondenheid & competentie

→ GLM heeft tools om hier toch in te slagen

zelfregulatie

doelen vooropstellen en behalen

• als dit niet slaagt => “betekenisloos leven”

• GLM heeft tools hoe dit aan te pakken

menselijk gedrag

gericht op nastreven van primaire behoeften via (on)geschikte manieren

link criminaliteit

Nastreven behoeften is (in)direct gelinkt aan het crimineel gedrag

primaire levensbehoeften

1. gezond & veilig leven

2. kennis

3. vrije tijd

4. school/werk

5. autonomie & zelfsturing

6. innerlijke rust

7. relaties

8. groepsgevoel

9. spiritualiteit

10. geluk

11. creativiteit

secundaire levensbehoeften

manieren om primaire levensbehoeften te vervullen

risicofactoren voor crimineel gedrag

• Direct: vervullen van primaire behoeften door crimineel gedrag

• Indirect: problemen met vervullen van secundaire en/of niet-criminogene behoeften

Niet-criminogene behoeften

bv. stress, laag zelfvertrouwen, fysieke gezondheid

inspelen om risicofactoren

leidt tot beter leven, welzijn en verlaagt risicofactoren

• Naar secundaire manieren op primaire behoeften niet-crimineel in te vullen

• Rekening houdend met wat individu belangrijk vindt in het leven

Typische problemen bij het streven naar het “goede leven” door plegers

• Ongepaste middelen

• Gebrek aan kunnen

• Vernauwde blik

• Conflict tussen levensbehoeften

ongepaste middelen

= de manier

= de secundaire behoeften

=> oplossing via GLM: specifieke hulp diëtist, iets anders (“beters”) doen, ...

gebrek aan kunnen

Capaciteiten

• Intern: vb. sociale vaardigheden -> moeilijker om sociale relaties uit te bouwen

• Extern: vb. je wil ergens in uitblinken -> je wilt speciale job hebben -> de job bestaat nu eenmaal niet, dus je kan deze ook niet uitvoeren

=> het lukt je niet om je hogere doelen te bereiken

vernauwde blik

• scope

• onevenwicht tussen de te vervullen primaire levensbehoeften

conflict tussen levensbehoeften

(in)coherentie = conflict

• Verticaal

  • het belang van een behoefte staat boven de andere maar om bepaalde reden kun je deze niet (voldoende)

• horizontaal

  • twee conflicterende behoeften

  • je wilt ze beide graag

evaluatie

• Faciliteert interne motivatie en betrokkenheid plegers bij interventies

• Brede benadering van crimineel gedrag

  • Geïntegreerd model

  • Aandacht voor persoonlijke doelen en belangen

• Beperktere empirische wetenschappelijke onderbouwing

  • Theorie is nog erg nieuw, dus (besluit) longitudinaal onderzoek is nog niet mogelijk geweest

  • De huidige onderzoeken, tonen wel een gunstig resultaat

• Concrete toepassing in individuele gevallen bij plegers met lager risico

  • Te universeel om voor ieder individu een specifiek antwoord te geven?

  • Bij plegers met een lager risico -> minder duidelijk