starożytna grecja

2000-1200 r p.n.e

kultura minojska - nie grecy, pismo linearne a, pałac w knossos

1600-1200 r p.n.e

kultura mykeńska, achajowie, pismo linearne b (odczytane)

1450 r p.n.e

upadek krety na wskutek inwazji achajów z grecji kontynentalnej, achajowie utrzymują dawny poziom kultury do 1200 r pne

1250 r p.n.e

zniszczenie troi

1200-800 r p.n.e

wieki ciemne - upadek kultury minojskiej i mykeńskiej, powstanie iliady i odysei, migracja jonów i dorów, początek epoki żelaza

1100-700 r p.n.e

wędrówka ludów (dorowie z północy na peloponez, jonowie do anatolii)

800-500 r p.n.e

okres archaiczny - odrodzenie kultury po upadku, rozwój poleis, wielka kolonizacja grecka, powrót do pisma, rewolucja hoplicka (zastąpienie konnicy hoplitami)

IX w p.n.e

synojkizm kilku osad w Lakonii nad rzeką eurotas, powstanie jednej polis - Sparty, życie likurga

VIII/VII w p.n.e

powstanie wielkiej rhetry, dokumentu określającego zasady ustroju politycznego sparty, agoge i podział społeczeństwa - spisane zasady ustanowione przez likurga

776 r p.n.e

pierwsze igrzyska w olimpii, okresy między nimi nazywano olimpiadami

770 r - VI w p.n.e

wielka kolonizacja - złoża cennych metali, zboże, ziemie, skutki: gospodarka wymienna, rozwój ekonomiczny grecji, pieniądz monetarny, powstanie trirem

VII/VI w p.n.e

życie talesa z miletu (filozof joński) - wszystkie byty został stworzone z wody

669 r p.n.e

argos pokonuje spartę, co przekonuje spartiatów do zmiany taktyki - hoplici w szyku zamiast luźnego szyku rzucającego włóczniami iliada style

621 r p.n.e

reformy drakona w wyniku kryzysu agrarnego, spisanie praw zwyczajowych mających chronić ludność aten przed samowolą eupatrydów (arystokratów/oligarchów)

VI w p.n.e - 371 r p.n.e

istnienie związku peloponeskiego - systemu sojuszy sparty (symmachii) z innymi poleis, który trwał do bitwy pod leukttrami

594 r p.n.e

reformy solona - jednorazowe umorzenie wszystkich długów, zakaz zaciągania pożyczek pod zastaw wolności,wolność dla chłopów zależnych, podział obywateli na 4 klasy majątkowe o różnych prawach i obowiązkach)

561-527 r p.n.e

tyrania pizystrata, który przeprowadził zamach stanu przy pomocy niezadowolonej ludności - rozkwit kultury greckiej, wprowadzenie podatku dochodowego, rozdawnictwo ziemi, mecenat sztuki

546 r p.n.e

Cyrus Wielki pokonuje króla Lydii Krezusa - droga do jonii stoi otworem

510 r p.n.e

obalenie syna pizystrata hippiasa, cztery lata po zabójstwie jego brata przez harmodiusa i arystogitona

508 r p.n.e

reformy klejstenesa - nadanie obywatelstwa metojkom i potomkom uwolnionych przez solona chłopów, nadanie praw politycznych najniższej klasie majątkowej (tetom), podział na fyle i demy, zmienienie rady czterystu w radę pięciuset, wzrost znaczenia zgromadzenia ludowego, w którym mogli brać udział wszyscy obywatele, powołanie ostracyzmu

500-323 r p.n.e

okres klasyczny - demokracja peryklesa, wojny grecko-perskie i peloponeska, kończy się śmiercią aleksandra wielkiego

V/IV w p.n.e

życie demokryta z abdery (filozof joński) - twórca teorii atomistycznej, istnieją tylko atomy i próżnia

499-494 r p.n.e

jońska rebelia greków i mieszkańców turcji podbitych przez persów

492 r p.n.e

perskie wojska atakują grecję po buncie greków z zajętej przez nich jonii - jonowie zwrócili się o pomoc do grecji właściwej. po zniszczeniu ich floty persowie musieli się wycofać

490 r p.n.e

ateny i sparta odrzucają żądanie poddania się wysłane przez króla dariusza, który znowu atakuje grecję (31 zbuntowanych poleis/tworów politycznych) - armia 25 000 żołnierzy na 600 statkach

490 r p.n.e

bitwa w zatoce pod maratonem, wygrana przez greków pod dowództwem stratega miltiadesa - 6400 zabitych persów i 192 ateńczyków

480 r p.n.e

bitwa w wąwozie termopile, wygrana przez armię perska pod dowództwem króla kserksesa (zebrał armię po śmierci dariusza wielkiego i zrobił blitzkrieg na grecję). Dowódcą greków był król sparty leonidas - sparta była przywódcą koalicji antyperskiej

480 r p.n.e

bitwa morska pod salaminą, wygrana przez greków pod wodzą stratega temistoklesa z aten i eurybiadesa ze sparty. w jej wyniku flota kserksesa została zniszczona

479 r p.n.e

bitwa pod platejami, w której grecy pod wodzą pauzaniasza ze sparty ostatecznie pokonali persów, bitwa pod mykele. Po tej dacie grecy stopniowo wypierają persów z grecji, zaczyna się okres klasyczny

469-399 r p.n.e

życie sokratesa, który polemizował z poglądami sofistów - poszukiwanie najwyższej prawdy, krytyka demokracji

478 r p.n.e

powstanie związku morskiego - związku kilkuset poleis pod wodzą aten, początkowo mający wyprzeć persów z hellady, ostatecznie wykorzystany do podporządkowania poleis atenom

465 r p.n.e

zamordowanie kserksesa przez jednego ze swoich ministrów, koniec potęgi persów jako zdobywców

461-429 r p.n.e

czasy peryklesa - rozkwit demokracji, budowa partenonu i dokończenie długich murów, działalność sofistów: filozofów przygotowujących do urzędów publicznych, wydobycie srebra i ołowiu - rozbudowa armii trirem

451 r p.n.e

ustawa regulująca otrzymywanie obywatelstwa - mężczyzna urodzony z dwojga obywateli, który ukończył pełnoletność (18 lat + 2 lata służby wojskowej)

449 r p.n.e

pokój kończący wojny perskie

447-432 r p.n.e

budowa partenonu, a później erechtejonu

431-404 r p.n.e

wojna peloponeska - ateny i związek morski vs sparta i związek peloponeski, wojna, która doprowadziła do zniszczenia aten i kryzysu moralności hellenów

427-347 r p.n.e

życie platona - twórca idealizmu, utopijna wizja państwa, świat idei, dualizm człowieka, akademia platońska

421 r p.n.e

pokój nikiasza, chwilowo przywrócił stan sprzed wojny

415 r p.n.e

wyprawa sycylijska aten w celu zdobycia syrakuz, zakończyła się klęską, która osłabiła ateny - oskarżenie stratega alcybiadesa, który zdradził ateny ze spartą w 414

411 r p.n.e

obalenie demokracji, oligarchia czterystu (?)

404 r p.n.e

kapitulacja aten, zwycięstwo sparty z pomocą finansową persów

403 r p.n.e

wojna domowa w aten, 30 tyranów skazuje na śmierć sokratesa i

IV/III w p.n.e

życie epikura z aten

395-387 r p.n.e

wojna koryncka - walka o hegemonię między spartą a koalicją antyspartańską, wygrana przez spartę ale nie na długo

385 r p.n.e

założenie akademii platońskiej

384-322 r p.n.e

życie arystotelesa - logika, metafizyka, szkoła filozoficza: liceum

379 r p.n.e

antyspartańskie powstanie w tebach, pokonanie sparty

371 r p.n.e

bitwa pod leuktrami - pokonanie sparty przez teby (związek arkadyjski), sparta traci znaczenie, teby zdobywają hegemonię

371-362 r p.n.e

hegemonia teb

359-336 r p.n.e

panowanie filipa II w macedonii - opanowanie grecji

338 r p.n.e

bitwa pod Cheroneą, pokonanie ateńczyków i ich sojuszników przez filipa ii

337 r p.n.e

utworzony przez macedonię związek koryncki uznaje zwierzchność filipa ii

336-323 r p.n.e

panowanie aleksandra wielkiego - zburzenie teb, ekspansja aż do pakistanu

335 r p.n.e

zniszczenie teb, które stawiały opór macedonii, arystoteles zakłada liceum

334-324 r p.n.e

podboje aleksandra wielkiego - azja mniejsza, fenicja, palestyna, syria, babilon, egipt, persja, wschód do pakistanu

334 r p.n.e

początek kampanii przeciwko persji, bitwa nad rzeką granikos

333 r p.n.e

bitwa pod issos - król persji dariusz iii ucieka, zostawiając rodzinę,a później zostaje zamordowany przez Bessusa, satrapę baktrii. podbój syrii, persji, palestyny, założenie aleksandrii

331 r p.n.e

bitwa pod gaugamelą, śmierć dariusza iii, wkroczenie do babilonii i koronacja na króla sumeru i akadu

330 r p.n.e

zajęcie, splądrowanie i spalenie persepolis - koniec perskiego imperium achemenidów

327 r p.n.e

wyprawa indyjska zakończona niepowodzeniem, w 324 aleksander osiada w babilonie

323 r p.n.e

śmierć aleksandra wielkiego, po śmierci jego syna aleksandra juniora rozpad królestwa i długoletnie walki między diadochami (wodzami armii) - seleukos przejmuje władzę w persji, dynastia seleucydów

323 - 30 r p.n.e

okres hellenistyczny (od śmierci aleksandra wielkiego do włączenia egiptu do rzymu)

322 r p.n.e

śmierć demostenesa (filipiki) i arystotelesa, koniec demokracji ateńskiej

300 r p.n.e

zenon z kition zakłada szkołę stoicką

281 r p.n.e

podział imperium aleksandra wielkiego na egipt rządzony przez ptolemeuszy, macedonię rządzoną przez antygonidów i wschód rządzony przez seleucydów - państwa hellenistyczne. walki trwały aż do podbojów rzymskich

150 r p.n.e

partowie pojawiają się w persji i przejmują ziemie seleucydów

polis

niezależna wspólnota obywateli zamieszkująca określone terytorium, złożone najczęściej z terenu miejskiego i otaczającego go terenu wiejskiego. może mieć różne ustroje polityczne - diarchię, monarchię, tyranię, oligarchię, demokracjęa

apoikia

grecka kolonia, niezależna od metropolii i wzorowana na niej

metropolia

polis-matka

wielka grecja

tak grecy określali południe półwyspu apenińskiego i sycylię - dobre miejsce dla kolonii

diaita

spartański styl życia

demagog

przywódca ludu nieposiadający żadnego urzędu, ich władza pochodziła od przychylności ludu ateńskiego

oikumene

greckie poczucie wspólnoty

królowie sparty

wybierani z rodów agiadów i europontydów, pełnili funkcje kapłańskie i dowodzili armią

zgromadzenie ludowie, apella

zgromadzenie spartiatów starszych niż 30 lat, wybiera eforów i gerontów, głosuje nad projektami ustaw, decyduje o wojnie i pokoju

geruzja

2 + 28 obywateli po 60 roku życia, których zakończyło służbę wojskową i pełniło ten urząd dożywotnio - obsługiwali zgromadzenie ludowe, inicjatywa ustawodawcza, sąd w ciężkich przestępstwach

eforowie

5 urzędników wybieranych z 5-6 rodów na rok, władza wykonawcza, nadzór agoge, finanse, zwoływanie zgromadzenia ludowego

metojkowie

w atenach obcokrajowcy, którzy na stałe zamieszkiwali polis - płacili podatki i służyli w wojsku jak zwykli ateńczycy, na początku nie mieli praw politycznych

eupatrydzi

arystokracja ateńska - piatowali wysokie urzędy, posiadali większość ziemi i niewolników

eklezja

zgromadzenie wszystkich obywateli, funkcja ustawodawcza i polityka zagraniczna, zebrania ok 40 razy w roku, do podjęcia decyzji trzeba było ok 6 tys obywateliraad

rada pięciuset

rada obywateli powyżej 30 roku życia wybieranych po 50 z każdej fyli (po 5 z demu), przyjmowali skargi obywateli, pełnili urząd przez 1/10 roku

areopag

sąd złożony z byłych archontów, najczęściej arystokracji

stratedzy

10 urzędników wybieranych imiennie na rok, zajmowali się finansami i polityką wewnętrzną

archonci

urzędnicy pełniący funkcje religijne

heliaja, sąd obywatelski

6 tys obywateli wylosowanych na 1 rok, w zależności od wagi sprawy zbierało się ich 201-401 ub 501-1001

hoplon

duża, owalna tarcza hoplity

nieśmiertelni

osobista gwardia królów perskich

polemarcha

archont dowodzący wojskiem

kalokagatia

ideał piękna u platona, zjednoczenie dobra, prawy i piękna