begrippen geschiedenis - flashcard

chronologie

in volgorde van tijd.

decennium

periode van 10 jaar

eeuw

periode van 100 jaar

evolutie

een trage verandering/vooruitgang

jaar

365 of 366 dagen

millenium

periode van 1000 jaar

revolutie

een snelle verandering/vooruitgang

continuïteit

gebeurtenissen die hetzelfde blijven en elkaar logisch opvolgen in een verhaal bv. iemand die sterft in een serie kan niet zomaar terug tot leven komen.

tijdrekening

een manier om de tijd voor te stellen vanaf een bepaalde beginpunt.

tijdvak

een tijd uit de geschiedenis. Onze geschiedenis kent zeven periodes

breuk

een breuk of keerpunt gebruiken we om een grote of belangrijke verandering in de samenleving en maatschappij aan te geven.

duur

een periode waarin iets gebeurt (korte termijn - lange termijn)

scharniermoment

een belangrijke moment dat de overgang naar een ander tijdvak/periode inzet bv. de Franse Revolutie luidt de overgang van de vroegmoderne naar de moderne tijd in.

gesloten of stedelijke ruimte

stad, een plaats die dichtbebouwd en dichtbevolkt is.

globaal of mondiaal

over de hele wereld

lokaal

plaatselijk

nationaal

over het hele rijk, land

open of rurale ruimte

platteland, een plaats die meestal weinig bebouwing heeft en dunbevolkt is.

regionaal

in de streek. Is uitgebreider dan je eigen gemeente.

territoriaal

een bepaalde grondgebied

centrum

in het midden van een gebied

continentaal

landinwaarts

maritiem

in of aan de zee

periferie

aan de rand van een gebied

balkan

schiereiland in Zuidoost-Europa, waartoe - afhankelijk van de definitie - het gebied van Kroatië tot en met Griekenland behoort.

inheems

de oorspronkelijke bewoners van een bepaald gebied

intercontinentaal

over of tussen meerdere continenten

ambtenaren

mensen die een functie bij de overheid hebben

dynastie

opvolging van de macht binnen dezelfde familie

migratie

verplaatsing van groepen of stammen van de ene plaats naar de andere

nomadische samenleving

samenleving waar de mensen een zwervend bestaan leiden.

sedentaire samenleving

samenleving waar de mensen een vaste verblijfplaats hebben

standenmaatschappij gelaagde samenleving

maatschappij waar iemand meer of minder rechten heeft afhankelijk in welke stand deze persoon geboren is

beleg

wanneer je een burcht of stad wilt veroveren door uithongering. je kampeert rond die bucht/stad en wacht tot de vijand zich over geeft

dictator

alleenheerser

imperialisme

je eigen grondgebied of land willen uitbreiden ten koste van andere landen

koloniseren

een andere gebied innemen. je houdt een sterke band met het land van herkomst en de oorspronkelijke bewoners worden onderdrukt.

rijk

een groot onafhankelijk gebied. omvat meestal meerder landen

stadstaat/polis

een klein onafhankelijk gebied. een land ter grootte van een stad

veto-recht

het recht om "nee" te zeggen

monarchie

een koning aan de macht

republiek

een bestuur zonder koning

aristocratie

een groepje adel of "besten" is aan de macht

oligarchie

een klein groepje neemt het bestuur over

autocratie

een bestuur vorm waarbij één persoon alle macht heeft.

tirannie

een tiran of alleenheerser is aan de macht. meestal door onderdrukking van de bevolking

timocratie

iedereen heeft inspraak, maar hoe rijker je bent, hoe meer inspraak je hebt

democratie

het volk heeft inspraak in het bestuur

autonomie

zelfbestuur

bondgenoot

medestander

centralisatie

alle macht en beslissingen worden op één plaats genomen, meestal door één persoon of instelling

charter

keure of privilege

een document dat vermeld wat iemands rechten en plichten zijn. een charter geeft aan steden een reeks vrijheden die het omringende platteland meestal niet heeft

expansie

uitbereiding

feodaliteit

systeem waarbij leenmannen hun vazallen een leen geven. meestal word ook een deel van het bestuur en de rechtspraak beleend

grondwet

een document met de belangrijkste regels van een land, zoals hoe het bestuur werkt en welke rechten en plichten burgers hebben

kalifaat

een islamitische staat

nationalisme

een sterke voorliefde voor eigen volk of land

rechtspraak

het oordelen en straffen van mensen volgens de wetten van die tijd

vazalliteit

een gewone vrije man(=vazal) zweert trouw aan een rijke heer. de vazal krijgt in ruil zijn diensten bescherming en onderhoud

vertegenwoordiging

betekend dat de bevolking mensen kiest om namens hen beslissingen te nemen in het bestuur of parlement

absolutisme

een regeringsvorm waarbij de vorst alle macht concentreert en niet of nauwelijks wordt beperkt door wetten of ander instellingen

cijnskiesrecht

een kiesstelsel waarbij alleen burgers die een bepaalde bedrag aan de belasting betalen, mogen stemmen

democratische rechtstaat

een staat waarin de macht van de overheid wordt beperkt door wetten, en burgers via vrije verkiezingen invloed hebben op het bestuur.

gezagsargumenten

een redenering waarbij iemand iets als waar aanneemt enkel omdat een autoriteit of deskundige het zegt

kolonialisme

het veroveren en besturen van gebieden om politieke, economische of culturele macht uit te bereiden

machtsvacuüm

een situatie waarin er geen duidelijke leiding of gezag aanwezig is

parlement

een orgaan van de staat dat de wetten maakt, controle uitoefent op de regering en de belangen van de burgers vertegenwoordigt

scheiding der machten

het principe waarbij de wetgevende, uitvoerende en rechtelijke macht in een staat gescheiden zijn om machtsmisbruik te voorkomen

volkssoeveirniteit

het principe dat het hoogste gezag in een staat bij het volk ligt.

code civil

burgerlijk wetboek, samengesteld in opdracht van Napoleon

coalisatie

bondgenootschap

alliantie

bondgenootschap

restauratie

herstellen op de troon

agrarisch

wat te maken heeft met landbouw

ambacht

een vak waar je iets zelf maakt

slavernij

toestand waar mensen eigendom zijn van een ander

exporteren

het uitvoeren van producten

geldeconomie

je komt aan je levensmiddelen door geldhandel

importeren

het invoeren van producten

nijverheid

het verwerken van grondstoffen tot producten zonder industriële machines te gebruiken

ruileconomie

je komt aan je levensmiddelen door ruilhandel

concurrentie

mensen of groepen die tegen elkaar strijden om hetzelfde doel te bereiken.

emigratie

emigranten betekend dat mensen hun land verlaten om in een ander land te gaan wonen

horigheid

een horige boer of landarbeider is niet vrij en is verplicht voor een heer te werken op zijn land. hij moet diensten doen en een deel van zijn opbrengst afstaan, en kan niet zomaar weggaan

immigratie

immigratie betekent dat mensen van een ander land komen om zich in jouw land te vestigen

muntontwaarding

daling van de werkelijke waarde van munten ten opzichte van de waarde die de munt staat.

verpachten

een stuk landbouwgrond wordt vaak verpacht aan een boer als die zelf niet genoeg grond heeft de boet(=pachter) krijgt de opbrengsten, maar betaalt om de grond te mogen gebruiken

checks and balances

een systeem waarbij de verschillende staatmachten elkaar controleren en in evenwicht houden om machtsmisbruik te voorkomen

encomiendasysteem

een Spaans koloniaal systeem waarbij kolonisten het recht kregen om inheemse bevolking te dwingen tot arbeid in ruil voor bescherming en kerstering

inflatie

de stijging van het algemene prijsniveau van goederen en diensten, waardoor de koopkracht daalt

kapitalisme

een economische systeem waarin productiemiddelen privébezit zijn en winst maken centraal staat.

mercantilisme

een economische beleid uit de 16e-18e eeuw dat streeft aar rijkdom en macht van een staat door handelsoverschotten en het verzamelen van edelmetalen (goud en zilver)

protectionisme

een economische beleid waarbij een land zijn eigen industrie beschermt tegen buitenlandse concurrentie, bijvoorbeeld door invoerheffing

boycot

het verbreken van een handelsrelatie met een land

hiërarchie

een maatschappij is hiërarchisch wanneer ze gestructureerd is opgebouwd en waarbij sommige mensen 'hoger' staan dan anderen

grondhandel

de rijkdom en macht is gebaseerd op het hebben van grond. dit vooral door de landbouw = grootgrondbezitter

geldhandel

de rijkdom en macht is gebaseerd op het hebben van geld. dit vooral door de handel

patriarchale samenleving

de man of vader heeft een overheersende positie in de maatschappij

proletariërs

bezitloze klasse

adel/ edelen

adel of edelen zijn mensen die van geboorte of door de koning speciale privileges hebben. zij voeren het bestuur van een grondgebied uit