MeMe maart - methodologische principes (second wave)

Een uitgebreide set vocabulaire flashcards over sociolinguïstiek, gebaseerd op de verstrekte college-aantekeningen.

Fieldwork

Concreet onderzoek in een specifieke locatie met echte mensen, zoals bij het ontstaan van televisie in de jaren 50 in de huiskamer van de gewone mens.

Introspectie

Een methode binnen de generatieve taalkunde waarbij de taalkundige zichzelf bevraagt.

Kwantitatief onderzoek

Onderzoek gericht op het aangeven van numerieke correlaties, hoewel vaak een mixed-method nodig is.

Kwalitatief onderzoek

Onderzoek dat peilt naar de mogelijke redenen achter kwantitatieve verschillen.

Mary Bucholtz

Onderzoekster die de 'Asian Wall' bestudeerde en concepten zoals positieve brokering introduceerde.

Asian Wall

Een specifieke plaats waar alle Aziatische leerlingen zaten tijdens de pauze, waarbij interne verschillen werden gethematiseerd (enterprise) en geëxpliciteerd (shared repertoire).

Afbakening

Een cruciale stap in elk onderzoek waarbij de te onderzoeken populatie nauwkeurig wordt omschreven.

Overzichtsenquêtes

Methode om contactinformatie te verzamelen van een specifieke referentiegroep.

Emile Durkheim

Stelt dat sociologie de wetenschappelijke tak is die fenomenen observeert en analyseert die het individu overstijgen.

Descriptief realisme

Het principe dat het belangrijk is om de groep die men wil beschrijven adequaat te kunnen selecteren.

Big data

Gegevens die interessant zijn voor onderzoek naar de band tussen taal en maatschappij, omdat taal wordt gezien als groepsgedrag.

Groepskenmerken

Kenmerken die dynamisch, open/niet-exclusief en heterogeen van aard zijn.

Labov (definitie Social Category)

De sociale categorie wordt niet zozeer gedefinieerd door overeenstemming in taalgebruik, maar door deelname aan een set gedeelde normen.

Evaluatie van taalfenomenen

Het beoordelen van taal, niet alleen op vormelijk niveau maar ook binnen specifieke gebruikscontexten.

Differentiatie

Het in kaart brengen van interne cohesie en onderscheid binnen een sociale categorie, wat een verklaring biedt voor externe taalverandering.

CoP (Communities of Practice)

Praktijkgemeenschappen met een nadruk op sociale praxis waar taalgebruik wordt beschreven in concrete interactie.

SNA (Social Network Analysis)

Focus op contacten en de aard van contacten, maar verklaart niet de systematische variatie die van binnenuit een netwerk komt.

Ontstaan CoP (Lave & Wenger)

Het proces waarbij nieuwkomers via stagetrajecten worden ingeleid via 'legitimate peripheral participation'.

Mutual engagement

Een kenmerk van CoP dat temporele coherentie veronderstelt, maar niet noodzakelijkerwijs spatiale coherentie.

Jointly negotiated enterprise

De specifieke finaliteit of het doel gerelateerd aan de praktijk binnen een CoP.

Shared repertoire

De ruimere gebruiken, waaronder taal, die binnen een CoP worden gedeeld.

Penelope Eckert

Onderzoekster bekend van haar studie naar 'Jocks' en 'Burnouts' waarbij de reden van contact belangrijker was dan de frequentie.

Sampling

Een basisvoorwaarde om gericht te kunnen werken, steunend op een traditie van dialectologisch onderzoek.

Dialectografische kaart

Een middel waarbij bias moet worden vermeden, omdat selectie op voorhand geografische en temporele beperkingen kan opleggen.

Post factum afbakening

Het vormen van groeperingen op basis van vastgestelde resultaten en zelfidentificatie van participanten (bijv. in CoP).

Random sampling

Een aselecte steekproef, zoals via een telefoonboek, waarbij de correcte samenstelling van de lijst essentieel is om vertekening te voorkomen.

Interest bias

Het fenomeen waarbij onderzoekers vooral mensen spreken die zelf graag geïnterviewd willen worden.

Rule of thumb (steekproef)

Bij een populatie van $\text{<1000}$ personen zijn er gemiddeld $300$ participanten nodig.

Proportional stratification

Een aselecte steekproef waarbij op voorhand vaste quota en vertegenwoordiging van subgroepen worden vastgelegd.

Judgement sampling

Een betekenisvolle steekproef waarbij de onderzoeker vooraf relevante categorieën definieert en zorgt dat deze proportioneel gevuld worden.

Enquêteformulieren

Een goedkope methode voor makkelijke statistische verwerking, maar mist diepgang en sluit vaak niet-geletterden uit.

Face-to-face enquêtes

Methode waarbij fonetische informatie transcribeerbaar is en uitleg gegeven kan worden, maar is erg duur en heeft een hoge uitvalratio.

PAPI/CAPI

Afkortingen voor Paper/Computer Aided Personal Interviewing.

Participant observation

Een methode waarbij de onderzoeker aanwezig is tijdens de handelingen van de respondent, wat de spontaniteit kan beïnvloeden.

Sociolinguïstisch interview (William Labov)

De meest complete bevragingsmethode, hoewel transcriptie erg tijdsrovend is en meerdere contactmomenten vereist.

Critical incident reports

Verslagen waarbij respondenten vrijuit spreken over trauma's of levensbedreigende gebeurtenissen, wat spontaan taalgebruik zonder focus op vorm oplevert.

Inductieve verwerking

Kwalitatieve verwerking waarbij de theorie volgt uit de verzamelde data.

Deductieve verwerking

Kwantitatieve verwerking waarbij een hypothese wordt getoetst aan de hand van data.

Onafhankelijke variabele

Het startpunt van onderzoek dat niet door andere variabelen wordt bepaald (bijv. leeftijd).

Afhankelijke variabele

De variabele die afhangt van de onafhankelijke variabele (bijv. taalvaardigheidsniveau).

Operationaliseren

Het precies bepalen wat er gemeten wordt en hoe variabelen werken om de betrouwbaarheid te verhogen.

Statistische nulhypothese

De stelling dat er geen verband is tussen variabelen; deze wordt ontkracht als er een significant verband blijkt te zijn.

p-waarde

Staat voor probability; als $p < 0.05$, wordt de nulhypothese verworpen omdat de experimentele hypothese in $95\%$ van de gevallen klopt.

Geslacht (als variabele)

Een stabiele tertium comparationis die indirect taalgebruik beïnvloedt via genderrollen.

Preferentieel genderspecifiek taalgebruik

Taalgebruik waarbij beide genders varianten kunnen gebruiken, maar het ene gender dit significant meer doet.

Genderexclusieve taal

Taalgebruik dat uitsluitend door één gender wordt gebruikt; dit komt in de praktijk bijna nooit voor (bijv. Kurukh is niet $100\%$ exclusief).

Normverschillen

De manier waarop een gemeenschap mannelijk of vrouwelijk gedrag beoordeelt, wat belangrijker is dan de feitelijke vormverschillen.

Indirecte indexering

Wanneer taalgebruik verwijst naar een positionering (zoals emotie via verkleinwoorden) in plaats van biologisch geslacht.

Directe indexering

Wanneer taalgebruik in het lexicon direct verwijst naar geslacht (bijv. 'zoon' of Portugese uitgangen 'obrigado/a').

Robin Lakoff

Een van de eerste onderzoekers die de attitudes en normen rond genderbeleving in taal onder de aandacht bracht.

Principes van W. Labov (Gender)

Theorieën die stellen dat het biologische genus effectief het taalgebruik bepaalt.

Principe 1a (Labov)

Bij stabiele taalkundige variabelen gebruiken mannen vaker niet-standaard vormen dan vrouwen.

Principe 1b (Labov)

Bij 'change from above' nemen vrouwen inkomende prestigevormen sneller over dan mannen.

Principle 2 (Labov)

Bij 'change from below' (vormen die nog niet officieel erkend zijn) zijn vrouwen vaak de innovators.

Arabische taalprincipes

Een uitzondering op Labov waarbij vrouwen vaker substandaard gepalataliseerde varianten gebruiken.

Shoji Takano

Onderzoeker die aantoonde dat vrouwen vaker postpositionele topic-markers weglaten, maar dat verschillen kleiner worden in 'mixed sex discourse'.

Tijd (variabele)

De minst problematische variabele, verbonden aan individuele tijdslijnen, maar taalverandering verloopt meestal traag.

Appendix Probi 450 vC

Een historische lijst met 'goed' versus 'fout' Latijn die diachrone variatie aantoont.

Diachrone variatie

Taalvariatie die gebonden is aan de tijd, zoals de evolutie van het Latijn naar het Spaans.

Language drift (Edward Sapir)

De structuralistische opvatting dat taalverandering een eigen leven leidt en door krachten verschillende kanten op wordt gestuurd.

First wave SL (Taalverandering)

Stelt dat verandering voortkomt uit een wijziging in sociale context, zoals prestigewinst of -verlies.

Taalverschuiving

Een proces dat taalcontact intensiveert en waarbij sprekers hun eerste taal behouden op lagere competentieniveaus.

Wave effect

De impact van een verandering die zich vanuit een specifieke context horizontaal verspreidt via peers naar andere klassen en contexten.

Expansie

Uitbreiding en betekenisspecificatie in het lexicon door de aanwezigheid van vreemde woorden.

S-curve (fases)

Het proces van innovatie: a) traag bij brokers, b) spectaculaire groei bij de in-groep, c) trage saturatie bij de laatste sprekers.

In-group favouritism

Reden voor innovatie waarbij frequente en prestigieuze vormen binnen de CoP sneller worden overgenomen.

Addressee-oriented speech

Het proces waarbij brokers geloven dat hun motivaties gedeeld worden door andere leden (backward engineering).

Leeftijd (variabele)

Variabele die generatieverschillen markeert, zoals tussen Millenials en Generation Z ($1996$-$2012$).

Individuele real time studies

Studies waarbij sprekers over een lange periode worden gevolgd, vaak gebruikmakend van geschreven corpora.

Panel studies

Een groepsvariant van real time studies waarbij dezelfde groep mensen over tijd wordt gevolgd.

Trend studies

Jaarlijkse bevraging van een specifieke groepering (CoP) met hetzelfde profiel, maar niet noodzakelijk dezelfde individuen.

Apparent time studies

Onderzoek van Labov dat taalreconstructie doet door op één tijdstip mensen van verschillende leeftijden te vergelijken.

Critical period hypothese (Downes)

Stelt dat mensen na de adolescentie een soort temporele stempel op hun taalgebruik krijgen.

Lifespan change

Taalverandering die plaatsvindt gedurende de gehele levensloop van een individu.

Age-grading

Het fenomeen waarbij specifieke taalvormen tijdelijk verbonden zijn aan een bepaalde leeftijdscohorte (bijv. elke $25$ jaar).

Age-exclusive features

Kenmerken die uitsluitend als identitaire marker voor een specifieke leeftijdsgroep dienen.

Age-preferential features

Kenmerken die vaker voorkomen bij bepaalde leeftijdsgroepen maar niet exclusief zijn.

Change from above vs. below

Verandering via formele systemen (standaardisatie) tegenover impliciete kopie via brokers.