Overzicht Algemene Inleiding tot het Recht

Deze flashcards dekken de kernbegrippen van de Belgische rechtsleer, waaronder staatsrecht, burgerlijk recht, aansprakelijkheid en erfrecht, zoals behandeld in de colleges.

Wat is de definitie van objectief recht?

Een geheel van gedragsregels die afdwingbaar zijn gesteld door de overheid.

Welke drie voorwaarden bepalen of een gedragsregel een rechtsregel is?

Het moet een voorschrift zijn dat gedrag stuurt, het moet afdwingbaar zijn door technieken of sancties, en de handhaving moet gebeuren door de overheid.

Wat is het fundamentele verschil tussen een sanctie en een straf?

Sanctie is de verzamelnaam voor alle gevolgen van een schending (zoals een schadevergoeding); een straf is een specifieke sanctie die enkel bij misdrijven (strafrechtsregels) voorkomt.

Wat zijn hulpregels in het recht?

Rechtsregels die op zichzelf niet afdwingbaar lijken, maar pas kracht krijgen wanneer ze samen met andere regels gelezen worden, zoals de definitie van een minderjarige in art. $388$ van het Burgerlijk Wetboek.

Wat is de definitie van subjectief recht?

Een door het objectief recht erkende aanspraak, bevoegdheid of macht die een persoon heeft om iets te doen, te laten, te krijgen of te eisen.

Wat is de hiërarchie van de Belgische rechtsnormen, van hoog naar laag?

(1) Grondwet en internationale normen, (2) Federale wetten, decreten en ordonnanties, (3) Koninklijke en Ministeriële besluiten, (4) Provinciale verordeningen, (5) Gemeentelijke verordeningen.

Wat is de definitie van rechtsgewoonten?

De gevestigde, ongeschreven gebruiken die door de gemeenschap als bindende rechtsregels worden beschouwd.

Wat houdt het verbod op eigenrichting in bij de algemene rechtsbeginselen?

Wie meent op iets recht te hebben maar dit niet vreedzaam verkrijgt, moet de omweg via de rechter maken in plaats van het recht in eigen handen te nemen.

Wat is het verschil tussen het publiekrecht en het privaatrecht?

Publiekrecht regelt de organisatie van de overheid en de relatie tussen overheid en burger; privaatrecht regelt de verhoudingen tussen burgers onderling.

Wat zijn 'aanvullende' rechtsregels?

Regels die men mag negeren indien men vooraf een andere regeling heeft afgesproken, vaak herkenbaar aan de formulering 'behoudens andersluidend beding'.

Wat is de sanctie bij een afwijking van dwingend recht van openbare orde?

Absolute nietigheid (ongeldig en onbestaand, inroepbaar door iedereen).

Welke drie soorten rechtsgevolgen onderscheidt men in het burgerlijk recht?

Transfer van rechten en plichten, opheffing van rechten of plichten, en het doen ontstaan van rechten of plichten.

Wat is een verbintenis in juridische zin?

Een juridisch afdwingbare verplichting tussen twee partijen waarbij de uitvoering geëist kan worden bij de rechtbank.

Wat is het verschil tussen een representatieve democratie en een directe democratie?

In een representatieve democratie gebeurt de machtsuitoefening via gekozen vertegenwoordigers, terwijl in een directe democratie de burgers zelf direct beslissen.

Wat zijn de drie kenmerken van een rechtsstaat?

(1) Gezagsdragers moeten zich aan de wet houden (rule of law), (2) bevoegdheden worden beperkt door mensenrechten, (3) aanwezigheid van onafhankelijke en onpartijdige rechtbanken.

Wat houdt de 'Trias Politica' van Montesquieu in?

De scheiding van de wetgevende macht (regels opstellen), de uitvoerende macht (regels toepassen) en de rechterlijke macht (geschillen beslechten).

Wanneer is een federale wet in België bindend?

Vanaf de $10$de dag na de bekendmaking in het Belgisch Staatsblad, tenzij de wetgever een andere datum opgeeft.

Wat is het verschil tussen een Koninklijk Besluit (K.B.) en een Ministerieel Besluit (M.B.)?

Een K.B. wordt ondertekend door de Koning en een minister; een M.B. is een beslissing van een minister zonder tussenkomst van de Koning.

Wat zijn 'persoonsgebonden aangelegenheden' binnen de bevoegdheden van de gemeenschappen?

Zaken zoals onderwijs, taalgebruik, gezondheidsbeleid en bijstand aan personen.

Wat is het verschil tussen burgerlijke rechten en politieke rechten bij mensenrechten?

Burgerlijke rechten beschermen tegen overheidsinmenging (bijv. recht op leven); politieke rechten waarborgen deelname aan het staatsgezag (bijv. kiesrecht).

Wat zijn de drie voorwaarden voor de overheid om een mensenrecht te mogen beperken?

(1) De beperking moet door een wet zijn ingevoerd, (2) moet een belang of 'goed doel' dienen, en (3) moet proportioneel en noodzakelijk zijn in een democratie.

Wat is de kerntaak van het Hof van Cassatie?

Onderzoeken of in een beslissing in laatste aanleg de wet en de procedureregels correct zijn nageleefd, zonder de zaak opnieuw ten gronde te behandelen.

Wat is de taak van het Openbaar Ministerie in strafzaken?

Beslissen over vervolging of seponering, leiden van het opsporingsonderzoek en waken over de tenuitvoerlegging van straffen.

Wat is een Pro Deo-advocaat?

Een advocaat die (gedeeltelijk) gratis optreedt voor minvermogenden via de juridische tweedelijnsbijstand.

Wat is het verschil tussen een dagvaarding en een betekening?

Een dagvaarding is een oproeping om voor de rechtbank te verschijnen; een betekening is de officiële kennisgeving van een akte (zoals een vonnis) door een gerechtsdeurwaarder.

Wat is het verschil tussen rechtsbekwaamheid en handelingsbekwaamheid?

Rechtsbekwaamheid is het 'hebben' van rechten; handelingsbekwaamheid is het 'zelf en zelfstandig uitoefenen' van die rechten.

Wat betekent de 'Pater est quem nuptiae demonstrant' regel?

Vertaald: 'De vader is hij die door het huwelijk wordt aangeduid'. De echtgenoot van de moeder wordt automatisch als juridische vader beschouwd.

Wat is het verschil tussen een huwelijksakte en een huwelijkscontract?

Een huwelijksakte bewijst de voltrekking van het huwelijk; een huwelijkscontract bevat de afspraken over het huwelijksvermogensstelsel.

Wat zijn de drie vermogens in het wettelijk huwelijksstelsel?

Het eigen vermogen van de ene partner, het eigen vermogen van de andere partner en het gemeenschappelijk vermogen.

Wat is het verschil tussen daling en een verdeling in twee helften bij een huwelijksontbinding?

Dading is een overeenkomst om een conflict te beëindigen; verdeling in twee helften is het standaardprincipe bij de verdeling van het gemeenschappelijk vermogen.

Welke vier geldigheidsvereisten gelden voor een overeenkomst?

Toestemming, handelingsbekwaamheid, een geoorloofd voorwerp en een geoorloofde oorzaak.

Wat is het 'equivalentieleer' principe bij aansprakelijkheid?

De theorie dat alle fouten die noodzakelijk waren voor het ontstaan van de schade als gelijkwaardige oorzaken worden beschouwd.

Wat is het verschil tussen een roerend en een onroerend goed?

Een roerend goed is verplaatsbaar; een onroerend goed is onverplaatsbaar (zoals grond of een woning).

Welke personen kunnen volgens de wet nooit volledig onterfd worden?

De afstammelingen (kinderen) en de langstlevende echtgenoot.

Wat is een eigenhandig testament?

Een testament dat volledig door de erflater zelf geschreven, gedagtekend en ondertekend is.