Biopsychologie - begrippen - DEEL 2

Sensoriek - Waarnemen van prikkels uit het lichaam en de omgeving.

Afferent zenuwstelsel - Voert sensorische informatie naar het centraal zenuwstelsel.

Perifeer ingangsniveau - Niveau waarop receptoren prikkels opvangen.

Centraal verwerkingsniveau - Niveau waarop het CZS prikkels verwerkt.

Bewustwordingsniveau - Niveau waarop een prikkel bewust wordt ervaren.

Sensoren - Structuren die prikkels detecteren.

Receptoren - Gespecialiseerde cellen die prikkels omzetten in zenuwsignalen.

Zintuigen - Organen die prikkels registreren.

Mechanosensoren - Receptoren voor druk, aanraking, trilling of beweging.

Vrije zenuwuiteinden - Receptoren voor pijn, temperatuur en grove aanraking.

Haarreceptoren - Receptoren die beweging van haren registreren.

Lichaampje van Meissner - Receptor voor fijne aanraking.

Trilhaarcellen - Receptoren voor gehoor en evenwicht.

Thermosensoren - Receptoren voor temperatuur.

Chemosensoren - Receptoren voor chemische stoffen zoals geur en smaak.

Nocisensoren - Pijnreceptoren.

Fotosensoren - Receptoren voor licht.

Staafjes - Fotoreceptoren voor licht/donker zien.

Kegeltjes - Fotoreceptoren voor kleurenzien.

Exterosensoren - Receptoren voor prikkels uit de buitenwereld.

Enterosensoren - Receptoren voor prikkels uit de organen.

Propriosensoren - Receptoren voor houding en beweging.

Transductie - Omzetting van een prikkel in een elektrisch signaal.

Receptorpotentiaal - Lokale elektrische verandering in een receptor.

Adequate prikkel - Prikkel waarvoor een receptor het gevoeligst is.

Adaptatie - Afname van gevoeligheid bij voortdurende prikkeling.

Centrale adaptatie - Gewenning in het centraal zenuwstelsel.

Perifere adaptatie - Gewenning ter hoogte van de receptor.

Fasische/dynamische sensoren - Reageren vooral op veranderingen van prikkels.

Tonische/statische sensoren - Blijven reageren zolang de prikkel aanwezig is.

Fasisch-tonische sensoren - Combinatie van snelle en blijvende respons.

Habituatie - Afname van reactie op een herhaalde onbelangrijke prikkel.

Sensitisatie - Toename van gevoeligheid voor een prikkel.

Somatosensoriek - Waarneming van aanraking, pijn, temperatuur en positie.

Exterocepsis - Waarneming van prikkels uit de buitenwereld.

Propriocepsis - Waarneming van houding en beweging van het lichaam.

Statesthesie - Waarneming van lichaamspositie.

Kinesthesie - Waarneming van lichaamsbeweging.

Spierspoel - Receptor die spierlengte registreert.

Peessensor - Receptor die spierspanning registreert.

Receptorveld - Gebied waarop een receptor reageert.

Sensorische eenheid - Eén sensorisch neuron met zijn receptoren.

Discriminerend vermogen - Vermogen om twee prikkels van elkaar te onderscheiden.

Gnosis - Herkennen en interpreteren van sensorische informatie.

Vitale/grove sensibiliteit - Pijn, temperatuur en grove aanraking.

Gnostische/fijne sensibiliteit - Fijne tast, vibratie en positiezin.

Perceptie - Betekenis geven aan waargenomen prikkels.

Cognitie - Mentale processen zoals denken en geheugen.

Somatotopie - Geordende representatie van lichaamsdelen in de hersenen.

Corticale intra- en intersensorische integratie - Samenvoegen van informatie binnen en tussen zintuigen.

Sensorische/afferente/ascenderende baansystemen - Banen die sensorische informatie naar de hersenen voeren.

Tractus spinothalamicus - Geleidt pijn, temperatuur en grove tast.

Tractus spinoreticularis - Geleidt pijninformatie naar de formatio reticularis.

Tractus gracilis/spinobulbaris medialis - Geleidt fijne tast en positiezin van de onderste lichaamshelft.

Tractus cuneatus/spinobulbaris lateralis - Geleidt fijne tast en positiezin van de bovenste lichaamshelft.

Ipsilateraal - Aan dezelfde lichaamszijde.

Contralateraal - Aan de tegenovergestelde lichaamszijde.

Reflexboog - Neuraal circuit dat een reflex mogelijk maakt.

Strekreflex - Reflex waarbij een spier samentrekt na uitrekking.

Buigreflex - Reflex waarbij een lichaamsdeel wordt teruggetrokken van een pijnprikkel.

Gekruiste strekreflex - Reflex waarbij het andere been wordt gestrekt voor evenwicht.

Kiembladen - Drie embryonale lagen waaruit alle weefsels ontstaan.

Ectoderm - Buitenste kiemblad; vormt zenuwstelsel en huid.

Mesoderm - Middelste kiemblad; vormt spieren, botten en bloed.

Endoderm - Binnenste kiemblad; vormt organen en darmstelsel.

Neurulatie - Vorming van de neurale buis.

Neurale groeve - Instulping waaruit de neurale buis ontstaat.

Neurale buis - Voorloper van hersenen en ruggenmerg.

Craniale zijde - Hoofdzijde van het embryo.

Caudale zijde - Staartzijde van het embryo.

Neuroporus anterior - Voorste opening van de neurale buis.

Neuroporus posterior - Achterste opening van de neurale buis.

Neuraalbuisdefecten - Afwijkingen door onvolledige sluiting van de neurale buis.

Spina bifida - Onvolledige sluiting van de wervelkolom.

Anencephalie - Ernstige afwezigheid van grote delen van de hersenen.

Schisis - Spleetvorming door onvolledige versmelting van weefsels.

Hersenblaasjes - Embryonale voorlopers van hersendelen.

Prosencephalon - Voorhersenen.

Telencephalon - Ontwikkelt tot de grote hersenen.

Diëncephalon - Ontwikkelt tot thalamus en hypothalamus.

Mesencephalon - Middenhersenen.

Rhombencephalon - Achterhersenen.

Metencephalon - Ontwikkelt tot pons en cerebellum.

Myelencephalon - Ontwikkelt tot medulla oblongata.

Neurale proliferatie/Neurogenese - Vorming van nieuwe zenuwcellen.

Stamcellen - Ongedifferentieerde cellen die kunnen uitgroeien tot verschillende celtypes.

Neuroblastcellen - Voorlopers van neuronen.

Glioblastcellen - Voorlopers van gliacellen.

Gedifferentieerde cellen - Gespecialiseerde, volgroeide cellen.

Neurale migratie - Verplaatsing van zenuwcellen naar hun eindbestemming.

Radiale gliacellen - Steuncellen die migrerende neuronen begeleiden.

Radiale migratie - Migratie loodrecht vanuit de neurale buis.

Tangentiële migratie - Migratie parallel aan het hersenoppervlak.

Terminale migratie - Laatste verplaatsing naar de definitieve locatie.

Arborisatie - Vorming van dendrieten en axonvertakkingen.

Synaptogenese - Vorming van synapsen.

Pruning - Verwijderen van overtollige synapsen.

Apoptosis - Geprogrammeerde celdood.

Neuroplasticiteit - Vermogen van het zenuwstelsel om zich aan te passen.

Rerouting - Omleiden van zenuwbanen na beschadiging.