Tkanka Nabłonkowa - Podstawy i Klasyfikacja

Zestaw fiszek obejmujący definicje, klasyfikację, strukturę oraz funkcje tkanki nabłonkowej na podstawie notatek z wykładu.

Tkanka nabłonkowa

Tkanka tworzona przez ściśle przylegające komórki nabłonkowe oraz bezkomórkową błonę podstawną; charakteryzuje się zwartym układem.

Błona podstawna

Bezkomórkowa warstwa składająca się z kolagenu, proteoglikanów i glikoprotein, oddzielająca nabłonek od leżącej niżej tkanki łącznej.

Odżywianie nabłonków

Odbywa się drogą dyfuzji substancji odżywczych z naczyń krwionośnych znajdujących się w tkance łącznej, ponieważ nabłonki są nieunaczynione.

Pochodzenie nabłonków

Wywodzą się ze wszystkich $3$ listków zarodkowych: ektodermy (naskórek), endodermy (ukł. oddechowy) i mezodermy (naczynia, ukł. moczowo-płciowy).

Nabłonek jednowarstwowy płaski

Zbudowany z komórek o centralnie położonym, owalnym jądrze; umożliwia dyfuzję i filtrację w pęcherzykach płucnych czy kłębuszkach nerkowych.

Nabłonek jednowarstwowy sześcienny

Występuje w pęcherzykach tarczycy, oskrzelikach oddechowych i kanalikach nerkowych; komórki mają kształt sześcianów.

Nabłonek jednowarstwowy walcowaty

Wysokie, prostokątne komórki z jądrami u podstawy; pełnią funkcje wydzielnicze i absorpcyjne w jelicie, żołądku i jajowodach.

Komórki buławkowate (kubkowe)

Jednokomórkowe gruczoły wydzielające śluz, obecne w nabłonku jelita cienkiego i grubego oraz drogach oddechowych.

Nabłonek wielorzędowy

Odmiana nabłonka walcowatego, gdzie komórki mają różne wysokości, ale wszystkie spoczywają na błonie podstawnej; jądra znajdują się na różnych poziomach.

Nabłonek przejściowy

Występuje w drogach moczowych i zmienia grubość zależnie od wypełnienia pęcherza (od $5-6$ warstw do $2-3$ warstw).

Komórki baldaszkowate

Powierzchniowe komórki nabłonka przejściowego posiadające płytki w błonie szczytowej, tworzące szczelną barierę dla moczu.

Nabłonek wielowarstwowy płaski rogowaciejący

Tworzy naskórek; dzięki obecności keratyny jest nieprzepuszczalny dla wody i chroni przed urazami oraz zakażeniami.

Desmosomy (plamka zwierająca)

Punktowe połączenia międzykomórkowe z udziałem desmoglein i tonofilamentów, występujące np. w warstwie kolczystej naskórka.

Gruczoły zewnątrzwydzielnicze

Zachowują kontakt z powierzchnią przez przewody wyprowadzające, którymi uwalniają sekret na zewnątrz lub do jam ciała.

Wydzielanie merokrynowe

Mechanizm, w którym wydzielina wydostaje się przez egzocytozę bez ubytku błony komórkowej i cytoplazmy (np. gruczoł potowy).

Wydzielanie apokrynowe

Proces uwalniania wydzieliny wraz ze szczytową częścią komórki i fragmentem błony (np. wydzielanie lipidów w gruczole mlekowym).

Wydzielanie holokrynowe

Polega na usunięciu całej komórki wraz z zawartością do światła gruczołu, co ma miejsce w gruczołach łojowych.

Gruczoły wewnątrzwydzielnicze

Gruczoły bez przewodów wydzielniczych, uwalniające hormony bezpośrednio do krwioobiegu.

Glikokaliks

Gruba warstwa glikoprotein, glikolipidów i proteoglikanów na pow. zewnętrznej nabłonka; pełni funkcje ochronne i antygenowe.

Mikrokosmki

Nieruchome wypustki o długości $0,5-2\,\mu\text{m}$ z rdzeniem aktynowym, zwiększające powierzchnię absorpcyjną komórek.

Stereocilia

Odmiana mikrokosmków o większej szerokości i długości, obecne w nabłonku przewodu najądrza i uchu wewnętrznym.

Rzęski

Ruchome struktury o długości do $10\,\mu\text{m}$ z aksonemą w układzie $9+2$ mikrotubul; służą do przesuwania śluzu lub komórki jajowej.

Prążkowanie przypodstawne

Wpuklenia błony komórkowej z pionowo ułożonymi mitochondriami, zwiększające powierzchnię aktywną w transporcie substancji.

Połączenia zamykające (zonula occludens)

Fuzja błon sąsiednich komórek przy udziale okludyn i klaudyn, uszczelniająca przestrzeń międzykomórkową.

Nexus (połączenie komunikacyjne)

Połączenie punktowe z kanałami (koneksonami) z koneksyn, umożliwiające przepływ jonów i małych cząsteczek między komórkami.

Hemidesmosom

Punktowe połączenie komórki nabłonkowej z błoną podstawną z wykorzystaniem integryn i tonofilamentów.

Blaszka gęsta

Warstwa błony podstawnej zbudowana z kolagenu typu $IV$, który tworzy wielowarstwową sieć pełniącą rolę rusztowania.

Raki

Nowotwory wywodzące się z komórek nabłonkowych, zdolne do przerzutowania po utracie adhezyjności i przekroczeniu bariery błony podstawnej.