Geomorfologie

Verwering

Verandering door exogene krachten

Erosie

Verplaatsing van materiaal

Diaklaasverwering

Splitsing van gesteente langs diaklazen

Korrelverwering

Verwering werkt in gesteente via miniscule openingen tussen korrels en kristallen

Fysische verwering

door fysische krachten. Het valt uiteen in kleinere stukjes.

Ontstaa van fysische verwering

1. Exfoliatie: drukontlasting
Ontlading van druk door erosie van het bovenliggende gesteente en het
ontstaan van gelaagdheid (sheeting structure)
2. Opwarmen/afkoelen (insolatie) = uitzetten/krimpen
3. Biologische activiteit: wortelgroei
4. Vorstverwering: bevriezen van water in scheuren = splitsing van oorspronkelijk gelaagdheid door ijswiggen, water zet uit tussen de 0 en -4°C


1. Zoutkristallen: door capillaire opstijging grondwater (in semi(aride) gebieden > evaporatie > vorming zoutkristallen > afbraak zandsteen (korrel voor korrel)

Chemische verwering

Door chemische transformatie

Hoe ontstaat chemische verwering

Oxidatie • Het gesteente reageert met (water en) zuurstof. Daarbij ontstaan oxiden, die over het algemeen minder hard zijn dan de oorspronkelijke mineralen, en daardoor makkelijker uit elkaar vallen • Met roesten wordt in het gewone taalgebruik uitsluitend de reactie van ijzer met zuurstof bedoeld. • Wetenschappers noemen dit corrosie. Ook de oxidaties van andere metalen worden corrosie genoemd.

➢ Hydrolyse • Het gesteente reageert met water. De producten van de verweringsreactie zijn meestal minder harde mineralen zoals kleimineralen

➢ Carbonatie • Een reactie die wordt veroorzaakt door in water opgeloste koolstofdioxide (CO2), waardoor koolzuur ontstaat, zoals bij de verwering van kalksteen

Biologische verwering

Zuren van planten

Massabeweging

Beweging door zwaartekracht

Soorten massabewegingen

Rockfall, landslide, earthflow, debrisflow, mudflow, creep

Endogene krachten

van binnenuit \> interne hitte, convectiestromen, platentektoniek, vulkanisme, gebergtevorming en aardbevingen.

Exogene krachten

van buiten \> erosie/verwerking, processen in de atmosfeer

Opbouw van de aarde: van boven naar beneden

Korst, Moho, Mantel en de Kern

Korst

Lichter gesteente

Oceanische korst

Basalt

Continentale korst

Graniet

Moho

Grens tussen de korst en de mantel, wordt bepaald door verschil in dichtheden

Kern

Ijzer/Nikkel \> Vloeibare buitenkern en een vaste binnenkern

Lithosfeer

Vast breekbaar gesteente. Koel. Lithosfeer is niet hetzelfde van de korst. Het is dikker. De korst en de bovenste gedeelte van de mantel.

Asthenosfeer

Vloeibaar, zacht en plastisch, gesteente. heet.

Verschillende soorten breuken:

Afschuiving Horizontale verschuiving Opschuiving Overschuiving

Pangea

Continenten zaten ooit aan elkaar vast

Oceanische spreiding

Ontstaan van nieuwe oceanische korst. Divergente plaatgrens

Subductie

Oceanische plaat zwaarder dan continentale en duikt weg. Troggen en aardbevingen en vulkanisme.

Gebergtevorming

Twee continentale korsten botsen op elkaar

Isostasie

bij convergentie/plooiingsgebergte, de lithosfeer drijft op de asthenosfeer. De lithosfeer is vast. De plooien ontstaan in deze gebergten diep in de aardkorst, want het moet elastisch zijn. Anders zouden deze plooien breken.

Transforme plaatgrens

Horizontale beweging langs elkaar \> aardbevingen

Subductietrekkracht (slab pull)

Trekt de lithosferische platen in beweging

Rugduwkracht (ridge push)

bij midoceanische rug duwt de lithosfeer weg

Twee typen magmatisch gesteente

Diepte- of Ganggesteente Uitvloeiingsgesteente

Diepte- of ganggesteente

Groot met het oog zichbare kristallen, kunnen wel centimeters groot zijn.

Uitvloeiingsgesteente

Kleine niet zichtbare kristallen bv basalt

Felsisch

feldspar - veldspaat) zijn gesteenten of mineralen die relatief veel silica (SiO2) en relatief weinig magnesium of ijzer bevatten. Meestal hebben felsisch mineralen een lichte kleur, waardoor felsisch gesteente vaak ook een licht uiterlijk heeft. \> Quartz \> Licht van gewicht en kleur

Mafisch

ijn mineralen en gesteenten die relatief veel magnesium (Mg) en ijzer (Fe) bevatten. Per definitie is een gesteente mafisch wanneer het tussen de 52 en 45 massaprocent silica bevat. Veel mafisch mineralen zijn donker van kleur, zodat mafisch gesteente vaak ook een donkere kleur heeft. \> Olivine en Iron \> Heel zwaar, dit zorgt voor een groot soortelijk gewicht. Donkere kleur

Drie typen sedimentgesteente

Klastisch, chemisch en organisch

Metamorf gesteenten

Kwartsiet, leisteen, marmer en Gneiss - ontstaat door hoge druk of temperaturen

Evapotranspiratie

Alles wat door planten weer naar de atmosfeer gebracht word

Percolatie

Verder naar beneden trekken van water

Capillaire werking

Water word ergens naartoe getrokken en gaat naar de randen staan

Soil-water belt

Water gets stored here and is available for plants

Aquifer

Poreus gesteente waar water makkelijk doorheen trekt

Aquiclude

Water ondoorlatende laag

Wet van communicerende vaten

Bij waterpunt komt water omhoog tot de eerste hoogte

Artesische bron

Grondwater staat onderdruk en komt vanzelf naar buiten

Onttrekking

Kegelvorm. Grondwaterniveau bij ontrekking water uit put

Karstlandschap

Chemische verwering van kalksteen

Carbonatie

Reactie van kalksteen op koolzuur

Oplossing

Kalk word omgezet in CO2

Karstverschijnselen

Sink hole. Inzakken kalkstenen lagen en ontstaan grot

Stroom gebied

Afgebakend gebied

Waterscheiding

Grens stroomgebied

Drainage patronen

Patroon van rivieren

Dedritisch patroon

Chaotisch, licht glooiend landschap

Tralie patroon

Bergkam in het midden

Ringvormig patroon

Ronde bergkam

Radiaal patroon

Vulkaan. C en krater

Debiet

Rivierafvoer

Oppervlakteafstroming

Bij harde regen als niet alles kan worden opgenomen

Eutrofiering

Mineralen

Hypoxie

Zuurstofarm

Fluviatiele processen

Landschapsvormende processen onder invloed van water

Splash erosion

Druppelerosie/neerslag

Sheet eriosion

Oppervlakte afstroming/afspoeling

Rill erosion

Kleine geul

Gully/badlands

grote geul

Hydraulische werking

Waterkracht

Abrasie

Mechanische erosie door sediment wat in het water zit icm stromend water > zandstraaleffect

Corrosie

Oplossen van gesteente en mineralen door water

potholes

kolkgaten

Stroomlast

Vaste stoffen worden getransporteerd door een rivier/beek

Stroomcapaciteit

Maximum aan vaste stoffen wat een rivier kan transporteren

Colluvium

Afgespoeld materiaal onder aan de helling

Alluvium

Rivierafzetting

Evenwichtsprofiel

Profiel dat is aangepast om de gemiddelde sedimentlast te vervoeren

Drie typen kusten

1. open
2. gesloten
3. estuarium

Kustdwarse effecten

Aanvoer met golven

Kustlangse stromingen

Scheef ingevallen golven, getijden

Golven bij kust

Bereikt ondiep water > remt af > lengte neemt af > hoogte neemt toe en breekt

Golfgedreven stroming

Sedimenttransport door golven

Kuststroming

Sedimenttransport > Hoek dus transporteert zand

Kusttypen

1. Erosie
2. Afzetting/sedimentatie
3. Verdronken kusten

Saltation

Springen. Sand grains fly in low arcs.

Deflatie

Wegblazen

Abrasie

Zandstralen

Erg

Vast expanse of sand dunes

Ventifacts

Wind sculpted rocks

Yardang

Low tongue/teardropshaped ridge

Depositievormen

1. Barchaan/Sikkelduin
2. Transversaal
3. Stervormig
4. Parabool
5. Longtudinaal

Groins

Walls on beach to prevent sediment loss

Basal sliding

Pressure + heat = pool of water that allows glacier to slide

Firn

Granular ice that forms bc ice melts and refreezes and gets compact

Soorten gletsjer

1. Cirque/Kaar
2. Vallei
3. Tidewater/getij
4. Piedmont/voet

Kaar

Hoog in de bergen. Teruggetrokken. Geen tong

Vallei

Gletsjertong die in een dal kruipt

Getijde gletjes

Gletjer loopt uit naar zeewater

Piedmont/voet

Ijs sprijdt uit aan het einde van de gletsjer

Ijskap

Grote schaal. Groot plateau ijs.

Erosieprocessen

1. Abrasie
2. Plucking

Abrasie gletjser

Mechanische schuring van deeltjes gletsjer op oppervlakte gesteente