Palimpses – Johann de Lange (Gedig)

xxxsc

Watter soort gedig is “Palimpses”?

’n Moderne Italiaanse sonnet.

Hoeveel versreëls het die gedig?

14 versreëls.

Wat word die eerste agt versreëls van die gedig genoem?

Die oktaaf.

Wat word die laaste ses versreëls van die gedig genoem?

Die sestet.

Wat word in die oktaaf beskryf?

Die vernietiging van bome/natuur wanneer houtkappers die bome afkap en die hout tot papier verwerk.

Wat word in die sestet beskryf?

Die herskepping van die bome wanneer die spreker met sy tikmasjien op die papier skryf.

Wat beteken die titel “Palimpses” letterlik?

’n Perkamentrol/manuskrip waarvan die oorspronklike skrif afgevee of afgekrap is sodat daar weer daarop geskryf kan word.

Hoe skakel die titel met die inhoud van die gedig?

Die bome word vernietig en in papier verander, waarna daar weer op die papier geskryf word — net soos ’n palimpses hergebruik word.

Waarom het die titel ook ’n konnotatiewe betekenis?

Omdat die bome simbolies “herleef” in die vorm van papier waarop nuwe woorde geskryf word.

Wat is die hooftema van die gedig?

Vernietiging lei tot herskepping/skepping.

Gee nog ’n belangrike tema in die gedig.

Die mens se vernietiging van die natuur vir eie behoeftes.

Wat gebeur met die bome in die gedig?

Hulle word afgekap, verwerk tot papier en daarna “herleef” deur die skrywer se woorde.

Wat simboliseer die bome in die gedig?

Die natuur, lewe, stories en ervaringe/pyn van die aarde.

Watter beeldspraak kry ons in versreël 1?

Personifikasie.

Verduidelik die personifikasie in versreël 1.

Die bome “skryf” teen die lug asof hulle mense is.

Watter twee opeenvolgende woorde dui aan dat daar geen wolke in die lug is nie?

“Kreukellose lug”.

Wat beteken “kreukellose lug”?

Die lug is helder, glad en wolkloos.

Waarom is die “kreukellose lug” belangrik?

Dit dien as die “bladsy” waarop die bome simbolies skryf.

Wat is moontlik die boodskap wat die bome teen die lug skryf?

Dat hulle nie vernietig of afgekap wil word nie.

Waarom kan niemand die bome se taal verstaan nie?

Omdat mense nie die natuur se pyn of waarskuwings verstaan nie.

Watter woord verwys na die mense wat die bome afkap?

“Houtkappers”.

Watter woord verwys na die voorwerp waarmee die bome afgekap word?

“Byle”.

Waarom is “byle” belangrik in die gedig?

Dit beklemtoon vernietiging en dui ook op ’n ouer tydperk.

Watter woord beteken dieselfde as “afkap”?

“Vel”.

Wat gebeur in versreëls 6 en 7?

Die bome word gesaag, gemaal, verpulp en platgedruk om papier te maak.

Waarna verwys “saag en maal / en pulp en plet”?

Na die proses waardeur hout in papier verander word.

Watter stylfiguur kry ons wanneer “en” herhaal word?

Polisindeton.

Wat is die funksie van die polisindeton?

Dit beklemtoon die lang, voortdurende proses van vernietiging en papiermaak.

Watter stylfiguur kry ons in “saag en maal”?

Assonansie.

Watter stylfiguur kry ons in “pulp en plet”?

Alliterasie.

Wat is die funksie van die klanke in “saag en maal / en pulp en plet”?

Dit boots die ritmiese kap- en verwerkingsgeluide van die hout na.

Watter woord sê vir ons dat die bome nie meer “skryf” nie?

“Stil”.

Waarom is “Stil is die bome” ’n voorbeeld van inversie?

Die normale woordorde is omgeruil om “stil” te beklemtoon.

Wat word deur die inversie beklemtoon?

Die stilte en dood van die bome.

Waarom is “Stil is die bome” ook ’n eufemisme?

Die bome is eintlik vernietig/dood, maar dit word sagter gestel.

Watter leesteken dui aan dat die stilte net tydelik is?

Die kommapunt (;).

Wat is die funksie van die kommapunt?

Dit dui ’n oorgang/wending aan van vernietiging na herskepping.

Hoe word beklemtoon dat die oktaaf oor die bome handel?

Die woord “bome” is die eerste én laaste woord van die strofe.

Watter woord dui die wending in die gedig aan?

“Net”.

Wat is die wending in die gedig?

Die fokus verskuif van vernietiging van die bome na die skrywer wat met die papier skryf.

Wat gebeur in versreëls 9 en 10?

Die spreker begin met sy tikmasjien op die papier skryf.

Watter woord is ’n voorbeeld van klanknabootsing?

“Kletterend”.

Wat boots “kletterend” na?

Die geluid van die tikmasjien.

Wat simboliseer die tikmasjien?

Skepping, kreatiwiteit en die herskepping van die bome se “stem”.

Waarom is die tikmasjien belangrik?

Dit verander die vernietigde bome in iets betekenisvol — skryfwerk/literatuur.

Wat beteken “uit die fyn grein”?

Uit die papier/hout se diepste dele ontstaan nuwe betekenis en stories.

Wat beteken “die ganse gamma”?

Die hele alfabet/alle letters en taalmoontlikhede.

Wat impliseer “die ganse gamma”?

Die skrywer gebruik al sy taalvermoë om die bome se stories oor te dra.

Waarna verwys “pyn ring op ring”?

Na die groeiringe van die boom wat sy ouderdom en ervaringe simboliseer.

Wat simboliseer die boomringe?

Die boom se jare, groei, pyn en geskiedenis.

Hoe word menslike ervaring met die boom verbind?

Soos mense dra bome ook “letsels” en ervaringe oor tyd.

Wat doen die spreker/skrywer in die gedig?

Hy probeer die bome se “taal” vertaal en hul stories vertel.

Wat beteken “dwarrel die woorde dan omhoog”?

Die woorde styg simbolies weer op soos die bome oorspronklik teen die lug geskryf het.

Hoe sluit die einde by die begin van die gedig aan?

Die bome het eers teen die lug “geskryf”, en nou styg die skrywer se woorde weer lugwaarts.

Wat is die toon van die gedig?

Hartseer, ernstig en nadenkend.

Waarom is die toon hartseer?

Omdat die natuur vernietig word om menslike behoeftes te bevredig.

Waarom is die gedig universeel?

Omdat vernietiging van die natuur wêreldwyd plaasvind.

Wat simboliseer die wit spasies tussen die strofes?

Stilte, leegheid en die afwesigheid van die bome.

Wat is enjambement?

Wanneer een versreël sonder leesteken in die volgende vloei.

Waarom gebruik die digter enjambement?

Dit laat die gedig vloei en boots die beweging van die bome/takke na.

Wat is die funksie van die kort sinne in die oktaaf?

Dit beklemtoon die finaliteit van die vernietiging.

Wat impliseer die punt na “vel die bome.”?

Die bome se lewe eindig finaal.

Waarom is die gedig ’n moderne sonnet?

Dit het 14 versreëls en ’n oktaaf en sestet, maar gebruik nie streng tradisionele rym nie.

Is daar vaste eindrym in die gedig?

Nee, die gedig gebruik meestal vrye vers.

Wat suggereer die gebrek aan vaste rym?

Dat die bome se “taal” kompleks en moeilik verstaanbaar is.

Wat is die sentrale boodskap van die gedig?

Uit vernietiging kan nuwe skepping ontstaan, maar die mens moet bewus wees van die prys wat die natuur betaal.

Hoe word skepping en vernietiging met mekaar verbind?

Die bome moet vernietig word sodat papier en uiteindelik literêre skepping kan ontstaan.

Waarom is die gedig ironies?

Die natuur moet vernietig word sodat daar oor die natuur geskryf kan word.

Wat probeer die spreker uiteindelik doen?

Om die bome se stem/stories deur sy eie woorde te laat voortleef.