Kaarten: Architectuurgeschiedenis | Quizlet

Acropolis

Burcht van een Griekse stad, waarde belangrijke tempels en monumenten werden gebouwd.

Agora

Centraal marktplein van een Griekse stad waarop men handel dreef en vergaderde, en waarrond belangrijke openbare gebouwen geschikt waren. In de Romeinse cultuur spreekt men van een forum.

Akroterion

Gebeeldhouwd ornament op de top en aan de hoeken van een timpaan of fronton

Ambo

Preekstoel

Amfitheater

Ovaalvormig open gebouw, met schuin oplopende zitplaatsen, waarin zich een arena bevindt.

Apoikia

Geplande steden

Apsis

Nisvormige uitbouw van een basilica voor het koor

Arcade

Een rij bogendragende zuilen of pijlers. Archades kunnen in verschillende verdiepingen boven elkaar geplaatst worden.

Architraaf

Hoofdbalk, het onderste gedeelte van het hoofdgestel

Atlant

Zuil in de vorm van een mannenlichaam

Atrium

Binnenkoer/binnen ruimte (vaak niet overdekt)

Baptisterium

Gebouw voor het dopen van christenen, bouwwerk waarin een doopvont is geplaatst

Basilica

Rechthoekig grondplan, onderverdeeld in een hoger schip en twee lagere zijbeuken.

Lichtbeuk: verhoogde middelste schip, met lichtbeukramen die licht in het schip binnen brengen.

Functie: gebouw voor rechtspraak en handel.

Belfort

Middeleeuwse wachttoren met stadsklokken, kan zowel zelfstandig als geïntegreerd (in kerkgebouw) voorkomen. Diverse functies: stadsklokken voor feesten of dreigend gevaar, sms ook gecombieerd met uurwerk. Daarnaast soms ook gecombineerd met archief of gevangenis. Typerend voor stedelijke autonomie in de Lage Landen. Later heel wat belforten beschermd als UNESCO werelderfgoed.

Beuk

Elk van de door zuilen of pijlers gescheiden overlangse ruimte van een basilica

Boucharderen

Boucharderen is het bewerken van stenen voor rustica

Bouleuteirion

Rechtbank

Bouwloods

Oorspronkelijk was de bouwloods de werkplaats van steenhouwers, metselaars, beeldhouwers, timmerlui e.d. Werd ook symbool van de ideale middeleeuwse samenleving, waar door verschillende ambachten aan het huis van God / Christelijke maatschappij werd gewerkt.

Casetteplafond

Plafond met verdiepte vierkante of veelhoekige panelen (casetten)

Cella

Plaats voor de verering van de goden

Centraalbouw

Gebouw met een circelvormig grondplan of symmetrisch rond een middelpunt aangelegd

Dorische orde

Zie powerpoints (heb aandacht voor sokkel, schacht, kapiteel)

Dwarsbeuk

Alternatief voor transept

Forum

Centraal marktplein van een Romeinse stad waarop men handel dreef en vergaderde, en waarrond belangrijke openbare gebouwen geschikt waren. In de Grieksecultuur spreekt men van een agora.

Fronton

Bekroning van een gevel, venster of ingang naar klassieke trant door een driehoekig of segmentvormig lichaam

Frontonbekroning

Alternatief voor fronton

Grieks kruis

Kruis waarvan de vier armen een gelijke lengte hebben

Guttae

Versiering bij Dorische orde / druppel

Halfzuil

Synoniem voor pilaster. Het is een zuilvormige muurverzwaring die minder dan zijn breedte voor de gevel uitsteekt. Een pilaster heeft geen dragende functie en is dus decoratief. In veel gevallen als verwijzing naar de zuilenordes uit klassieke oudheid.

Hoofdgestel tempel

Een hoofdgestel is een breed, horizontaal lijstwerk, onderdeel van een tempel.

Een hoofdgestel bestaat uit (van onder naar boven) architraaf, fries en kroonlijst. Het hoofdgestel rust met de architraaf op de kapitelen van de onderliggende zuilen.

Insulae

Romeinse woonblokken

Intercolumnium

De ruimte tussen twee zuilen

Ionische orde

Zie powerpoints (heb aandacht voor sokkel, schacht, kapiteel)

Kariatide

Zuil in de vorm van een vrouwenlichaam

Kooromgang

Ambulatorium, een wandelgang om het koor die zijbeuken met elkaar verbindt

Korinthische orde

Zie powerpoints (heb aandacht voor sokkel, schacht, kapiteel)

Kroonlijst

In klassieke architectuur: de bovenste uitspringende lijst van het hoofdgestel, in hedendaagse architectuur: de uitdrukkelijk geornamenteerde deklijst boven een muur of bouwonderdeel

Kruisbeuk

Alternatief voor transept

Kruisgewelf

Kruisgewelf ontstaat als twee gelijke tongewelven elkaar haaks snijden. De ontstane diagonalen vormen dan een rug aan de onderzijde. Deze noemt men graten. Deze graten van een kruisgewelf vormen een diagonaalboog.

Kruisribgewelf

Gewelf ontstaan uit een haakse ontmoeting van twee tongewelven, waarbij de ribben de dragende elementen zijn. Bij het kruisribgewelf worden de diagonaalribben en de gordelbogen eerst gebouwd. Op de plaats waar de ribben elkaar kruisen wordt een sluitsteen of gewelfsleutel aangebracht. Daarna wordt de ruimte tussen de ribben opgevuld met metselwerk.

Latei

Alternatief ook linteel: Balkvormig element van hout, steen of ijzer dat een venster,toegangspoort of andere opening van enige breedte overspant en het bovenliggende muurwerk steunt.

Lichtbeuk

Vensterpartij van het middenschip van een basilica, die zich boven de dakaansluitingen van de zijbeuken bevindt

Luchtboog

Buitenboog die de horizontale druk van een gewelf of dak verdeelt van het bovenste gedeelte van een muur naar buiten toe, naar een pijler of steunbeer.

Maaswerk

Ornamentele open constructies van metselwerk die zijn te vinden in de bovenste delen van gotische ramen

Mausoleum

Monumentaal gebouw waarin het lichaam of de asse van een vooraantstaand persoon wordt bewaard.

Metopen

Vlakken tussen de trigliefen (kunnen gesculpteerde of geschilderde versieringen bevatten) in de fries

Middenrisaliet

Middelste gedeelte van een gevel dat vaak gedocreerd is.

Monotheïsme

Gemeenschap die gelooft in één god.

Narthex

Westelijk portaal van een kergebouw

Oculus

Open ring in koepel om beweging op te vangen

Parament

Gevelbekleding, die vaak enkel aan de zichtbare zijde is afgewerkt

Pendatief

Hangboog, een min of meer driehoekit overgangsstuk tussen een koepelgewelf en de hoek van een steunmuur

Peristyle

Zuilengallerij rond het centrale gedeelte van een tempel of rond een binnenplaats

Piano nobile

De eerste verdieping of hoofdetage

Pilaster

Een rechthoekige of rondbogige muurverzwaring (vaak zuilvormig) die minder dan zijn breedte voor de gevel of muur uitsteekt. Synoniem voor halfzuil.

Pinakel

Slanke torenvormige element, vaak als bekroning van een pijler.

Polutheïsme

Veelgodendom

Portico

Monumentale portiek of toegang tot een gebouw

Pumice

Puimsteen

Radiaal-concentrisch stadspatroon

Stedelijke ontwikkeling waarbij de stad concentrisch uitbreid (+/- cirkelvormig) en hoofdwegen als radialen vanuit de oude kern naar de stadspoorten toe leiden.

Romeins beton

Romeins beton is een hydraulische (bindmidel op basis van water dat na uitdroging verhard) mortel met een mix van steenachtige materialen oa. travertijn, baskteen,... (ook recuperatie van materialen).

Rondbooggewelf

Gewelven met een eenvoudig, halfrond dwarsprofiel ondersteund door evenwijdige muren of arcades (ook tongewelf)

Roosvenster

Groot rond venster gevuld met gotisch maaswerk

Rustica

Ruw blokwerk is het gebruik van ruw blokwerk in de sokkel van de gevels van gebouwen, in de omlijsting van poorten.

Schatkamer

Bewaring giften aan priesters

Sluitsteen

Middelste steen van een gemetselde boog (deel van een gotisch kruisribgewelf)

Spitsboog

Waarvan de vorm wordt bepaald door twee symmetrische cirkeldelen die elkaar in de top snijden

Steunbeer of pijler

Relatief geïsoleerde, dragende element van metselwerk of ander materiaal, ontworpen om verticale druk te dragen.

Stoa

Overdekte zuilengallerijen) , publieke (markt en bestuur) en private functies, maar ook gebruikt voor onderwijs

Synoiksime

Organische groei van steden

Tablinum

Ruimte in een Romeinse woning gelegen naast een atrium, richting binnentuin.

Tamboer

Ringvormig of veelhoekige onderbouw waarop een koepel rust

Theater

Halfcirkelvormig open gebouw in de oudheid, met schuin oplopende zitplaatsen

Timpaan

Het driehoekige gevelveld tussen de kroonlijst en de schuin oplopende daklijsten van een gebouw (ook tympaan)

Tongewelf

Gewelven met een eenvoudig, halfrond dwarsprofiel ondersteund door evenwijdige muren of arcades (ook rondbooggewelf)

Transept

Dwarsbeuk, beuk die dwars op het schip staat en op die manier de viering creëert

Travertijn

Zachte kalksteen, porezus (schelpen, steentjes die verdwenen zijn), erg gevoelig voor vochtschade (koude)

Triclinium

Retzaal

Triforium

Verdiepingen in basilicale kerkinterieurs net onder het dak van de zijbeuk of geopend naar het middenschip; ze kunnen een kleine doorgang bevatten. Te onderscheiden van 'tribunes (verdiepingen)', die altijd ruime doorgangen hebben.

Trigliefen

Verticale versieringen in de fries (transformatie van primitieve balkenkop)

Trumeau

Middenpijler in een portaal

Tufsteen

Vulkanisch materiaal

Vestibule

Inwendig portaal

Viering

Plaats in de kerk waar schip en transept kruisen

Zuil

Pijler, vrijstaand dragend bouwdeel waarvan de horizontale doorsnede een cirkel is

Architecture parlante

Architectuur die in haar vorm of decoratie de functie en identiteit reflecteert

Gietijzer

Gegoten ijzerlegering met een hoog koolstofgehalte waardoor bros en ongeschikt voor buiging of trek

Smeedijzer

Door smeden gevormde ijzerlegering met een laag koolstofgehalte waardoor ductieler en geschikt voor buiging en trek

Staal

Ijzerlegering met zeer beperkt koolstofgehalte waardoor ductieler en geschikt voor buiging en trek

Driescharnierspanten

Spant met twee voetscharnieren en één topscharnier dat twee vormvaste delen met elkaar verbindt

Vormpluralisme

Synoniem voor eclecticisme: het combiineren van kenmerken van verschillende bouwstijlen tot een bevallig geheel

Klinknagel

Bevestigingsmiddel om geprefabriceerde smeedijzeren elementen te verbinden

Primitieve hut

Concept van Marc-Antoine Laugier om de relatie tussen mens en natuurlijke omgeving as fundament voor architectuur te benoemen

Assimilatieproces

Architecturale motieven uit een andere culturele context worden vermengd met de (streek)eigen vormentaal, materialiteit, etc.

Receptieproces

Architecturale motieven uit een andere culturele context worden integraal toegepast in eigen context

Zenitaal licht

Bovenlicht via openingen in het dakoppervlak

Enfilade

Opeenvolging van ruimtes over een as met doorgangen

Sgraffito

Lijntekening gekrast in verse mortel en ingekleurd volgens fresco-techniek in art nouveauperiode

Biomorf

Vorm geïnspireerd op de natuur

Gesammtkunstwerk

Totaalkunstwerk als gevolg van samenspel tussen de kunsten