Psychologische thema's examen

Het methodisch karakter

Fase 1 observatie

Fase 2 hypothesevorming

Fase 3 voorspelling

Fase 4 toetsing

Fase 5 evaluatie

Evaluatie concrete methodes

1. Verzamelen van gegevens
* observatie
* Vragenlijsten
* Tests
2. Leggen van verbanden
* gevalstudie
* correlatie-onderzoek
* Experiment

Stromingen in de Psychologie

* Behaviorisme
* Psychoanalyse
* Psychodynamische stroming
* Humanistische psychologie
* Cognitieve stroming
* Biologische stroming
* Evolutiepsychologie

Behaviorisme

* Watson Gedrag
* Psychologie als positieve wetenschap
* Pedagogisch optimisme
* S-R-C

Psychoanalyse

* Freud
* Psychische stoornissen
* Onbewuste drijfveren Es,Ich en Uberich
* Hulpverlening: leer jezelf kennen door je verleden te onderzoeken

Psychodynamische stroming

* Verruiming vanuit psychoanalyse
* Gedrag wordt bepaald door onbewusten processen
* Gedrag begrijpen is het zoeken naar verborgen motieven die het gedrag bepalen

Humanistische psychologie

* Maslow gevoel, zien, groei
* Basisdrang naar groei en zelfactualisatie
* Seligman: empirische onderbouwing
* Sterk aanwezig in hulpverlening: de ander benaderen in hoe hij zich voelt en naar zichzelf kijkt

Positieve psychologie

Studie van positieve ervaringen en emoties, positief denken en positieve persoonlijkheidskenmerken

Cognitieve psychologie

* Beck en Piaget interpretatie
* Innerlijke verwerkingsprocessen
* Cybernetisch model
* S (aandacht, perceptie, gedachten) → R→C
* Verander wat niet functionerende processen

Biologische stroming

* Medici
* Neurpsychologie
* Genetica
* Spiegelneuronen

Evolutiepsychologie

* Darwin & Mendel
* Survival of the fittest: natuurlijk selectieproces
* Oorspronkelijke functie van bepaald gedrag?
* Hulpverlening: leer je natuur kennen

Waarneming

* Proces waarbij we prikkels ontvangen door zintuigen verwerken tot zinvolle gehelen

\

Waarnemen als gelaagd proces

Betekenisgevend verwerkingsproces:

* Prikkels worden waargenomen
* Prikkels worden gestructureerd tot gehelen
* Er wordt betekenis aan gegeven

Stap 1: Gewaarworden van een prikkel

* Ruwe prikkelopname wordt zenuwprikkels (klank, vorm kleur, geur, smaak)
* Selectief proces
* Structuur, intensiteit, hersenwerking, selectieve aandacht, eigen stijl
* Hersenen bepalen prioriteit

Gewaarwording

* Ruwe opname van prikkels
* Een prikkel is een gebeurtenis in de uitwendige of inwendige omgeving waarp\[ een organisme reageert
* Een zintuig is een orgaan dat gevoelig is voor prikkels en erop reageert met elektrische signalen naar de hersenen
* De hersenen verwerken de elektrische signalen tot een gewaarwording

Hoe nemen we op?

Afstandszintuigen

* Oog
* Oor

\
Nabijheidszintuigen

* Tong en mond
* Neus
* Huid
* Evenwichtsorgaan
* Proprioceptie
* Innerlijke en orgaangewaarwording

Waarnemen is een uitgesproken selectief proces

Structuur zintuigen en zenuwstelsel

* We kunnen bijvoorbeeld niet alles horen

Voldoende intensiteit van de prikkels

* Waarnemingsdrempel
* PIjndrempel

We zien wat onze hersenen ervan maken

Selectieve aandacht

Eigen stijl van waarnemen

* Visueel of auditief ingesteld

Prikkelverwerking

Hersenen geven prioriteit

* VIP
* Interessant
* Nuttig
* Saai

Hoe reageert een persoon?

Prioriteit die gegeven wordt klopt niet altijd

Stap 2: Structureren tot een geheel

* Gestaltwetten
* Figuur vs achtergrond
* Geheel is meer dan de som der delen

Gestaltpsychologie

* Vertrektpunt: hoe massa aan info verwerken?
* UItgangspunt: eerst het geheel, dan de delen.
* Selectie van de prikkels door het zien van een gestalt/een geheel
* Vraag: wat bepaalt daarbij onze waarneming?
* gestaltwetten

Wetmatigheden

* Gestaltwetten
* Groeperingswetten
* Constanties

Gestaltwetten

Wet 1: figuur vs achtergrond

* iets komt naar voor t.o.v. een achtergrond
* Beeld
* Geluid
* De rest gaat naar achter en verdwijnt min of meer
* Bewegingen worden aan een figuur toegekend

\
Wat is nodig om figuur en achtergrond te zien?

* Spanningsveld
* Figuur en achtergrond moeten voldoende verschillen
* Geen spanningsveld: camouflage = opgaan in de achtergrond

\
* Wet 2: het geheel is meer dan de som van de delen
* Het geheel verleent betekenis aan de delen
* Verandert een deel, dan verandert het geheel

Groeperingswetten

* Wet van de nabijheid
* Wat dicht bijeen staat wordt als een eenheid gezien
* Wet van de gelijkenis
* Wat op elkaar lijkt wordt als samenhorend gezien
* Wet van geslotenheid
* Een onvolledige waarneming vullen we aan tot een volledige
* Wet van de continuïteit
* Wat een doorlopend patroon lijkt te vormen, wordt als een geheel gezien
* Wet van de eenvoud
* Mensen voelen zich aangetrokken tot de meest eenvoudige figuur

Constanties

Waarnemingsconstantie

* Je blijft je figuur als constant zien, het verandert niet als je perspectief verandert.
* Bv. een deur die open staat is nog steeds even breed als een deur die dicht staat.
* Bv. een persoon die normaal altijd lacht en eens een slechte dag heeft, gaan we niet meteen als een “slecht persoon”.

Stap 3: Zin of betekenis geven: Elke waarneming is eigenlijk een prikkelwereld die vaag is maar eenmaal we een beeld hebben gebruiken we dat als mal voor onze volgende ervaring

Bottom up

* Niks extra nodig
* Vanuit de gewaarwording, instroom van informatie
* Organisatie prikkelgeheel, opbouwen van een betekenisvol geheel
* Patronen, objecten herkennen

\
Top down

* extra nodig om te kunnen interpreteren
* Uitgangspunt: de prikkels geven onvoldoende informatie en worden verrijkt met een mentaal model

\
Afhankelijk van factoren

* Kennis en ervaring, referentiekader, sociale druk
* Context
* Verwachtingen
* Behoeften
* Pygmalion effect

Hoe benaderen we de realiteit?

* Cognitieve psychologie: uitgangspunt
* Tekort aan informatie vanuit de pure prikkel voor een functionele waarneming
* Zintuigelijk informatie uit verschillende kanalen geïntegreerd in één zinvolle waarneming
* Cognitieve verwerkingsprocessen bepalen wat we zien, geven betekenis
* Interpretatie van de werkelijkheid
* Aftoetsen van hypotheses
* Belang van de context en de subjectieve waarnemer

Betekenisgeving

* Cognitieve verwerkingsprocessen in twee richtingen bepalen onze waarneming en geven er betekenis aan
* Bottom-up
* Top-down

Bottom-up factoren

* Vanuit de gewaarwording, instroom van informatie
* Organisatie prikkelgeheel, opbouwen van een betekenisvol geheel
* Patronen, objecten herkennen

Top-down factoren

* \
* De context, ons referentiekader is daarbij erg belangrijk
* Wat we zien is een interpretatie van de realiteit, gebaseerd op onze hypotheses

Bottom-up vs top-down

Bottom up processing:

Taking sensory information and then assembling and integrating it

→ What am I seeing?

\
Top-down processing:

Using models, ideas, and expectations tot interpret sensory information

→ Is that something I’ve seen before?

Wat speelt mee in de interpretatie?

1. Kennis en ervaring

Gevaar van kennis = labeling/interpreteren


2. Het eigen referentiekader

Belang van cultuur, opvoeding, … bij onze perceptie


3. De context

Waar je bent heeft een invloed op je interpretaties, wat je ziet heeft een invloed op je interpretatie


4. Verwachtingen en gewoonten

Verwachtingen en gewoonten kunnen meespelen in je interpretatie

Pygmalion effect = als iemand zich gaat gedragen naar de verwachting die gezaghebbende andere van hem/haar hebben/ Zowel positief als negatief.


5. Eigen behoeften

Afhankelijk van je eigen behoeften ga je de situatie anders waarnemen


6. Sociale druk

Voorbeeld alle stappen waarnemingsproces

Stap 1: Gewaarwording

* Ik zie vormen

Stap 2: Structureren tot geheel

* Ik zie een gekleurde prent

Stap 3: Betekenis geven

* Ik zie een gekleurde prent van een zeepaardje

Waarneming als instrument

Objectiviteit van de waarneming:

* Gericht en voorbereid observeren
* Je houden aan waargenomen feiten
* Onderscheid maken tussen waarneming en interpretatie
* Bewust zijn van de factoren die je waarneming beïnvloeden

Belang van spiegelneuronen

* Imitatiegedrag
* Anderen begrijpen
* Kunnen leren van anderen

Belang van spiegelneuronen

* Imitatiegedrag
* Anderen begrijpen
* Kunnen leren van anderen

Waarnemingsproblemen

* Ontwikkelingssttoornissen
* Zintuigelijke opname: hyper- of hypogevoelig
* Prikkeleverwerking
* Psychotische toestanden
* HallucinatiesAnde

Andere waarnemingsstoornissen

* Zintuigelijke stoornissen
* Fantoomwaarnemingen

\

De opbouw van het geheugen

* Zintuigelijke geheugen
* Korte- termijngeheugen
* Lange-termijngeheugen

Zintuigelijk geheugen

* Soort verlenging van de zintuigen in de hersenen
* Prikkel blijft heel even bewaard
* Relevatie: komen tot globale waarneming
* Gerichte aandacht → korte-termijngeheugen

Zien

= Iconisch geheugen

* het beeld dat even op ons netvlies blijft plakkenHoren

Horen

= echoïsch geheugen

* 4 sec.Korte

Kenmerken KTG

* Actief: aandacht is essentieel
* Filterfunctie
* Beperkt in tijdspanne
* Beperkt in capaciteit
* Verlengen door herhaling
* Aansluitend begrip: werkgeheugen

Lange termijn geheugen

* Info bewerken voor opname in het \`LTG
* Dit noemen we coderen: de info omvormen tot een herinnering
* Kan door:
* Herhalen van info
* Associatie
* Leer- en onthoudsstrategieën toepassen
* Geheugensteuntjes

Opname in het LTG

* Door codering wordt een geheugenspoor gevormd
* Dit proces van opslaan en vastzetten noemen we consolidatie
* Essentieel hersendeel van de opbouw van het geheugenspoor: hippocampus

Het expliciet geheugen

* Is expliciet aanwezig
* Benoembaar: we kunnen het onder woorden brengen
* Twe vormen:
* Semantisch geheugen: feiten, begrippen en betekenissen
* Priming: het sneller herkennen van, of reageren op een bepaalde stimulus als men deze eerder heeft waargenomen
* Conditionering

Basisfuncties van het geheugen

* Coderen opslaan
* Bewaren
* Herinneren-opslaan

Coderen

* D.m.v. verwerkingsprocessen
* Verbaal coderen → chunking
* Organiseren → gestalt
* beeldcodering
* verwerkingsniveau

Bewaren van info (consolidatie)

* Reminiscentie: verleden tripleren door prikkels
* Ebbinghause: vergeetcurve
* Penfield: trigger voor activeren engram -→ epileptici
* → Proust: smaak/gevoel voor herinneren

Herinneren ophalen

Visie 1: herinnering = kopie ervaring

* Flitslicht → PTSS → Psychogene

motivatie. emotie. context

associatie + cue

\
Visie 2: reconstructie, stukje verleden + heden → herinneringservaring

noden, verwachtingen & gevoelens

herinneringsvorming

→ wat speelt mee:

* verwacht, verlangens, behoeften & referentie kader

Barlett Loftus

* Misleiden cues: verbale dominantie
* Fantasieën: herinneringsvervalsing aanpraten, fictionele gebeurtenissen
* Confabulate: zelf aanvullen van gaten in het geheugen

Twee vormen

* Primair → naar buiten
* Ervaren van prikkels, alertheid, gerichte aandacht, reageren op onze omgeving
* Secundair → naar binnen
* reflecterende bewustzijn zelfbesef

3 functies van het bewustzijn

* Selectieve aandacht
* Bufferruimte tussen andere functies
* Manipulatie van ons mentale model

Het bewustzijn

Het vermogen om te kunnen ervaren of waarnemen, oftewel een beleving of besef hebben van jezelf en je omgeving

Bewuste omgang

Alle dingen die wel aanwezig zijn maar waar je niet met je aandacht mee bezig bent.

→ Automatische piloot.

Je kunt je er wel. op gaan focussen

Schemerzone

Onbewuste omgang

1. Onbewust handelen

→ Verdingen ervaringen blijven werkzaam in gedrag, dromen, keuzes
2. Onbewust waarnemen

→ Subliminale waarneming

Komt tot uiting door priming: onbewust voorbereid stellend gedrag

* repetitie
* romantisch
* perceptuele verdediging: afblokken dreigende prikkel


3. Onbewust beslissen

→ intuïtie
* belang bij snelle complexe beslissingen

Motivatie vanuit behoefte

Drive need theorie

* Behoefte (need) → motivatie (drive) → gedrag stellen
* Freud: 2 driften:
* Eros: levensdrift/lust
* Thanatos: doodsdrift

Motivatie vanuit prikkel/situatie

* Incentive theorie: prikkel stuurt onbewust aan om behoefte bevrediging te activeren
* Toenaderingsgedrag: naar object
* Vermijdingsgedrag: weg van object
* Compromis: beide toegeven

Motivatie vanuit het cognitieve

* Prestatiebehoefte: slagen + gevoel falen - gevoel
* Prestatiemotivatie: behoefte geactiveerd door taak

Gecontroleerde motivatie

Identificatie: persoonlijke waarden aangeven

Integratie: activiteit slaat aan bij eigen waarden

Intrinsieke: activiteit geeft plezier en voldoening

Zelfdeterminatie theorie ABC

A: Autonomie: vrijheid kiezen

B: Verbondenheid:

* ik hoor eerbij
* ik voel mij veilig
* anderen zorgen voor mij

C: Competentie:

* Flow: balans tussen uitdaging en vaardigheden
* Gerichte FB

Neurobiologisch

1. Snel en automatisch beoordelen van situatie + automatische selectie emotie

→amygdala
2. Autonome lichaamsverandering: expressie, houding

→ afscheiding van hormonen (hypothalamus)
3. Waarnemen en beleven van lichaamsverandering

→ (gevoel) somatosensorische hersengebieden

Lichaamsveranderingen: expressie

→ gelaat

* gezicht FB
* paraatheidsfunctie
* communicatieve functie

Lichaamshouding

* Communicatieve functie

Stem

4 niveaus

* Stofwisseling, reflexen imuun
* Vermijding & toenaderingsreactie
* Driftleven, primaire behoeften
* Emoties en gevoelens

3 soorten emoties

* Primaire: 4B’s: Boos, Bang, Blij, Bedroefd + 4: Verrast, walging, vertrouwen, verwachting
* Sociale emoties: Empathie, schaamte, schuld, dankbaar
* Achtergrondemoties: Actuele toestand info, energiek, vermoeid, gefocust, stil

Denken

Hormonaal bepaald

Ritme

* Verdriet vertraagt
* Euforie versnelt

Inhoud

* Bevestiging zoeken voor emotie
* Gekoppelde herinneringen oproepen
* Emotie hierdoor verlengt

Affectregulatie

Leren omgaan met emoties

→ Overregulatie: te sterke controle

* Te veel/snel ingrijpen → neurose = geremd kind

→ Onderregulatie: te weinig begrenzing

* Niet ingrijpen

→ borderline

→ afhankelijk van anderen

→ geen rehgulatiesysteem

2 grondvormen leerproces

1. Automatisch leren

a. Habituatie

b. Priming

c. Associatief leren

d. Cognitief leren: inofrmatieverwerkend

e. Sociaal leren


2. Inzichtelijk leren (problem solving)

a. Inzicht

b. Denkprocessen

Habituatie

Geleidelijke wennen aan herhaaldelijke prikkel

Priming

Sneller herkennen/reageren op eerdere waarneming

Associatief leren

Stimulus -→ respons

Cognitief leren

Automatisch proces

→ denkprocessen die relatie stimulus

(latent mentaal leren)

* beloning is niet meerwaarde om te leren
* leren is niet noodzakelijk zichtbaar in gedrag
* leren is kennis opbouwen niet enkel gedrag

Sociaal leren

Observeren of modelleren

Automatisch proces

→ kijken naar gedrag van anderen

→ kijken of leren van anderen

vb. spiegelneuten, besmettelijke emotie

mondeling = omvattender dan plaatsvervangend

Inzicht

Inzichtelijke processen:

* Plots AHA
* Blijvend inzicht
* Sterk karakter
* Herstructureren van probleemsituatie
* Samenhang tussen gegevens

Denkprocessen

1. automatische processen

AB: Habituatie en priming

C: Associatief KC en OC

D: Cognitief informatieverwerkend

E: Sociaal modelleren

2 manieren conditionering

* Klassieke conditionering: OS→OR NS+OS →OR CS → CR

Wat leidt ertoe dat een prikkel een ontlokker wordt van een bepaald gedrag?
* Operante conditionering: S→R→C

Hoe komen we tot gedrag?

KO kenmerken

* Uitdoving & spontaan herstel
* Prikkelgeneratie & discriminatie
* Conditionering van hogere orde

KO voorwaarden

* Regelmatige koppeling NS & OS
* Juiste vologrde
* Korte tijdspanne NS & OS CONTIGUÏTEIT CONTINGENTIE
* Zinvolle samenhang

KO opvoeding

Bestaande reactie koppelen aan nieuwe prikkel (rituelen)

KO behandeling

EXPOSURE: geleidelijke infiltratie/flooding

VERSLAVING: aversieve conditionering

Conditioneringsprincipes OC

* Bekrachtiging: gedrag toenemen

Positieve prikkel: positiefs toevoegen (compliment gegeven)

Negatieve prikkel: onaangenaam weggenomen (huiswerk weggenomen)

* Straf: gedrag verminderen

\+ Straf: iets onaangenaams toevoegen (extra huiswerk)

\- Straf: iets aangenaam wegnemen (buiten de klas gezet)

Uitdoven (Pavlov)

Gedrag verdwijnt zelf

OS

Ongeconditioneerde Stimulus

OR

Ongeconditioneerder Respons

NS

Neutrale Stimulus

CS

Gecondtioneerde Stimulus

CR

Geconditioneerde Respons

Zelfbeeld

Complex en impliciet geheel van opvattingen plus waarderingen over onszelf, tot stand gekomen door interactie met de wereld. Bepaalt hoe we met onszelf en anderen omgaan.

Kenmerken zelfbeeld

Het zelfbeeld als gestalt.

* Vele kleine opvattingen over onszelf
* Geheel is hier groter dan
* Verandering

Cognitieve en affectieve schema's

* Stabiel en veranderlijk
* Schema opvattingen over je zelfbeeld gevoelens daarvan die zo reactie/gedrag bepalen
* Bril mijn visie over dingen gebeurtenissen en mezelf

Cognitief aspect

* kennis over onszelf
* hoe zie ik mezelf
* ik ben, …
* uiterlijk, persoonlijkheid
* gewoonten, W&N

Affectief aspect

Beleving: hoe zie ik mezelf

* gevoel eigenwaarde

→Hoog zelfbeeld

→ Laag zelfbeeld

Looking glass self

Hoe denk ik dat anderen mij zien?

Homeostase

Belang van algemeen samenhangend en stabiel ZB

Stabiele zelfbeeld

Minder nood vergelijking anderen

Vergelijking anderen

opzoeken naar exactheid

* vergelijken gelijken
* goed voelen
* zelfverheffing
* neerwaarts vergelijken

Zelfperceptietheorie BEM

Onszelf leren kennen door waarneming eigen gedrag. Wat leid ik over mijzelf af uit mijn gedrag?

Werking 3 manieren:

Selectiviteit, vergelijking, attributie

1. Selectiviteit

* Ervaringen zoeken die zelfbeeld bevestigen
* Vermijden situaties die 2B tegenspreken
* Filteren ervaringen
* A. Blootstelling ervaring
* B. Waarneming geheugen
* C. Zelfattributie

2\. vergelijkingen

* onszelf
* anderen (sociaal)

Dissonantie

Spanning in zelfbeeld (Festinger) verminderen door opvattingen aanpassen aan ervaring = verandering ZB

Ervaringen aanpasse aan opvattingen = behoud ZB