Budowa i funkcje narządów rozrodczych oraz rozwój człowieka

Zestaw fiszek obejmuje terminologię z zakresu biologii rozrodu człowieka, w tym budowę układów męskiego i żeńskiego, budowę gamet, fazy cyklu menstruacyjnego oraz pojęcia związane z hormonami płciowymi.

Plemniki

Gamety męskie wytwarzane przez układ rozrodczy mężczyzny.

Komórki jajowe

Gamety żeńskie wytwarzane przez układ rozrodczy kobiety.

Zapłodnienie

Proces połączenia plemnika z komórką jajową, w wyniku którego powstaje nowy organizm.

Pierwszorzędowe cechy płciowe

Gonady, czyli jądra u mężczyzn i jajniki u kobiet, odpowiedzialne za wytwarzanie gamet i hormonów płciowych.

Drugorzędowe cechy płciowe

Narządy płciowe inne niż gonady, np. nasieniowody u mężczyzn oraz jajowody, macica i pochwa u kobiet.

Trzeciorzędowe cechy płciowe

Cechy niezwiązane bezpośrednio z rozrodem, takie jak różnice w wysokości głosu, proporcje ciała oraz obecność lub brak zarostu.

Jądra

Gruczoły męskie odpowiedzialne za wytwarzanie plemników oraz wytwarzanie testosteronu.

Testosteron

Męski hormon płciowy stymulujący rozwój cech płciowych oraz proces wytwarzania plemników.

Najądrze

Miejsce, w którym plemniki dojrzewają oraz są magazynowane do momentu ejakulacji.

Nasieniowód

Przewód służący do transportu plemników z najądrza do cewki moczowej.

Pęcherzyk nasienny

Gruczoł produkujący wydzielinę odżywiającą plemniki, bogatą m.in. w fruktozę.

Gruczoł krokowy (prostata)

Gruczoł produkujący wydzielinę zawierającą enzymy upłynniające nasienie, co zapewnia plemnikom płynne środowisko.

Moszna

Worek skórno-mięśniowy chroniący jądra i najądrza.

Prącie

Męski narząd kopulacyjny umożliwiający wprowadzenie plemników do dróg rodnych kobiety.

Erekcja (wzwód)

Stan sztywności prącia wywołany wypełnieniem się ciał jamistych krwią.

Witka

Część plemnika umożliwiająca mu poruszanie się.

Wstawka

Część plemnika zawierająca mitochondria, które wytwarzają $ATP$ niezbędny do ruchu.

Główka plemnika

Część plemnika zawierająca jądro komórkowe z haploidalnym (pojedynczym) zestawem chromosomów oraz akrosom.

Akrosom

Struktura na szczycie główki plemnika zawierająca enzymy trawienne umożliwiające pokonanie osłon komórki jajowej.

Nasienie (sperma)

Gęsty płyn o białawym zabarwieniu, składający się z plemników oraz wydzielin pęcherzyków nasiennych i prostaty.

Jajniki

Parzyste gruczoły żeńskie odpowiedzialne za wytwarzanie komórek jajowych oraz produkcję estrogenów.

Jajowód

Przewód łączący jajnik z macicą, wyścielony orzęsionym nabłonkiem ułatwiającym transport komórki jajowej i zarodka.

Macica

Umięśniony narząd wyścielony błoną śluzową, w którym zachodzi rozwój zarodka i płodu.

Pochwa

Umięśniony przewód łączący macicę ze środowiskiem zewnętrznym, służący do wprowadzania nasienia i stanowiący drogę naturalnego porodu.

Srom

Zewnętrzna część żeńskiego układu rozrodczego, w skład której wchodzą wargi sromowe, wzgórek łonowy i łechtaczka.

Owulacja

Proces uwolnienia dojrzałej komórki jajowej z pęcherzyka jajnikowego do światła jajowodu.

Osłonka przejrzysta

Ochronna warstwa komórki jajowej zapobiegająca wniknięciu do jej wnętrza więcej niż jednego plemnika.

Cykl menstruacyjny

Cykliczne przemiany zachodzące w organizmie kobiety trwające zwykle ok. $28$ dni, przygotowujące do potencjalnego zapłodnienia.

Ciałko żółte

Struktura powstała z pękniętego pęcherzyka jajnikowego, odpowiedzialna za wydzielanie progesteronu.

Progesteron

Hormon żeński sprawiający, że błona śluzowa macicy staje się grubsza i przygotowana na przyjęcie zarodka.

Faza menstruacyjna

Początkowa faza cyklu ($1-5$ dzień), charakteryzująca się złuszczaniem błony śluzowej macicy i krwawieniem.

Zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS)

Zbiór objawów fizycznych i psychicznych (np. chwiejność emocjonalna, bóle podbrzusza) występujących przed menstruacją.

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ)

Metoda stosowana w okresie menopauzy, polegająca na przyjmowaniu syntetycznych hormonów kobiecych w celu łagodzenia uciążliwych objawów.

Ontogeneza

Rozwój osobniczy organizmu, obejmujący wszystkie zmiany od powstania pierwszej komórki do śmierci.