Mga Konsepto, Sangkap, at Uri ng Dula

Mga bokabularyo at mahahalagang konsepto ukol sa mga elemento, sangkap, kombensyon, at uri ng dula batay sa nakatalagang aralin.

Aktor o Gumaganap

Ang mga nagsasabuhay ng mga tauhan sa iskrip, nagpapakita ng iba't ibang damdamin, at pinapanood sa dula.

Tanghalan

Anumang pook na pinagpasyahang pagtanghalan ng isang dula, katulad ng kalsada o silid ng mga mag-aaral.

Tagadirehe o Direktor

Ang nagpapakahulugan at nag-iinterpret sa iskrip mula sa itsura ng tagpuan at damit hanggang sa paraan ng pagganap at pagbigkas ng mga tauhan.

Manonood

Ang mga nakakasaksi sa pagtanghal ng dula na kinakailangan upang maituring na isang ganap na dula ang isang pagtatanghal.

Tagpuan

Ang sangkap ng dula na sumasaklaw sa panahon at lugar o pook na pinagyarihan ng aksyon.

Tauhan

Ang mga gumaganap na nagsasagawa ng kilos na ipinahihiwatig ng dayalogo at sa kanila umiinog ang mga pangyayari sa kuwento.

Dramatis personae

Ang mga tauhan ng drama na binubuo ng protagonista at antagonista.

Bayani ng trahedya (tragic hero)

Ang protagonista sa dulang trahedya.

Confidant / confidante

Tauhan kung kanino ibinubunyag ng pangunahing tauhan ang kanyang pinakapribadong pag-iisip at damdamin.

Foil

Isang maliit na karakter na may kakaiba o taliwas na personalidad upang mabigyang-tuon ang pagkakaiba nito sa ibang tauhan.

Kwento ng Dula

Maaaring bungang-isip lamang o hango sa totoong karanasan, maikling katha, o nobela na nagiging batayan ng dula, pelikula, o dulang pantelebisyon.

Diyalogo at Kilos

Masining, pili, at pinatinding pagsasalita at galaw ng katawan ng mga tauhan na batay sa sitwasyon at nagpapalutang ng mensahe.

Banghay

Ang basehan ng kayarian ng dula na nagpapakita ng masining na pagkakasunod-sunod ng magkakaugnay na pangyayari na hinahati sa yugto at tagpo.

Eksposisyon

Bahagi ng banghay kung saan ipinakikilala ang mga karakter, nagsisimula ang karakterisasyon, at nagpapasimuno ng aksyon.

Komplikasyon

Bahagi ng banghay kung saan ipinakikilala at pinauunlad ang mga gusot o problema kapag ang pangunahing tauhan ay nakaranas ng mga suliranin.

Krisis

Ang panahon ng pinakarurok ng intensidad ng damdamin kung saan kadalasang kakikitaan ng maliwanag na tunggalian ang protagonista at antagonista.

Pababang Aksyon at Kakalasan

Bahagi kung saan nag-uugat ang pagkawala ng kontrol ng protagonista patungo sa catastrophe sa trahedya, o sa mga di-inaasahang twists sa komedya.

Resolusyon

Ang sangkap kung saan nalulutas, nawawaksi, at natatapos ang mga suliranin at tunggalian sa dula.

Parsa

Uri ng dula na nagdudulot ng katatawanan sa pamamagitan ng eksaheradong pantomina, pagbobobo (clowning), at mabilisan at di-akmang komikong pagsasalita.

Komedya

Mula sa Griyegong 'komos' (magkatuwaan o magsaya); naglalahad ng banghay sa sitwasyong higit na seryoso at kapani-paniwala kaysa parsa at nagsisilbing tunay na salaming sosyal.

Melodrama

Uri ng dula na may mapuwersang emosyon o damdamin, puno ng simpatetikong mga tauhan, at karaniwang gumagamit ng poetikong katarungan.

Trahedya

Uri ng dula kung saan ang mga tauhan ay nagagapi ng mga puwersa laban sa kanila, na ayon kay Aristotle ay dapat gumagad sa mga kilos na nagkakaroon ng awa at takot.

Saynete

Uri ng dula na naglalayong magpatawa sa pamamagitan ng mga karaniwang pangyayari, kung saan tau-tauhan ang gumaganap at nasa likod ng telon ang mga nagsasalita.

Kombensyon ng Dula

Ang mga implicit o di-hayag na kasunduan sa pagitan ng mandudula at ng kanyang mga manonood sa isang tanghalan.

Ikaapat na Paladindingan (Fourth Wall)

Ang kombensyon kung saan ang ikaapat na dinding sa isang entablado ay nakaharap sa mga manonood nang walang harang.

Aside (bulong)

Mga salitang binibigkas ng tauhan subalit hindi naririnig ng iba pang tauhang gumaganap sa tanghalan.

Monologo (monologue)

Isang mahaba at tuluy-tuloy na pahayag na nagsasaad ng iniisip at damdamin ng tauhan.

Soliloquy (soliloke)

Isang mahaba at tuluy-tuloy na pahayag habang ang tauhan ay nag-iisa sa tanghalan.

Antagonista

Ang tauhang sumasalungat at humahadlang sa protagonista upang matupad niya ang kanyang tungkulin o layunin.

Bayani (hero/heroine)

Ang protagonistang nakakuha ng ating pagmamahal o paghanga.

Bilog na tauhan

Tauhang may iba't ibang uri ng personalidad at tila ba may buhay sa labas pa ng salaysay.

Casting

Ang pagpili ng mga gaganap sa dula.

Catastrophe (sakuna)

Ang pagtatapos ng isang trahedya na galing sa wikang Griyego na nangangahulugang 'pababang kilos'.

Deus ex machina

Ang pagbaba ng isang diyos sa tanghalan upang iligtas ang protagonista, o anumang di-inaasahang pangyayari na nagpapabago sa wakas ng dula.

Direksyon sa tanghalan (stage direction)

Ang paglalarawan ng pag-uugali at pagkilos ng tauhan na hindi taglay ng mga dayalogo, na madalas nakasulat nang pahilig o nakapaloob sa panaklong.

Dramatic irony

Konsepto sa dula na kadalasang bunga ng pagkakaiba sa pagitan ng sinasabi at ginagawa.

High comedy

Komedyang nakatuon sa matalinong pag-iisip batay na rin sa pagiging malikhain ng banghay at kahusayan sa pananalita.

In medias res

Ang pagsisimula ng salaysay sa kalagitnaan sa mga klasikong dula.

Karakter na istak (stock)

Mga tauhang ang katangian ay eksaherado at karaniwang kumakatawan sa isang tipo o uri ng kalikasan ng tao.

Katarsis (catharsis)

Mula sa Griyegong nangangahulugang 'paglilinis', ito ang kaginhawaang naramdaman matapos masaksihan ang isang masaklap na pangyayari sa dulang trahedya.

Koro (chorus)

Sa dulang Griyego, ito ay isang pangkat ng mga tauhan na kumakanta o sumasayaw nang sabay-sabay at nagbibigay ng komento sa aksyon ng mga pangunahing tauhan.