Borçlar Hukuku Ders Notları Flashcards

Vocabulary-style flashcards covering the key concepts and principles of the Turkish Law of Obligations based on lecture notes.

Sözleşme Özgürlüğü

Hukuk düzeninin sınırları içinde sözleşme yapıp yapmama, karşı tarafı seçme, konuyu belirleme ve değiştirme özgürlüğü.

İrade Özerkliği

Kişilerin kendi iradeleriyle hukuki sonuçlar yaratabilme yetkisi; sözleşme özgürlüğünün temel dayanağı.

Eşitlik İlkesi

Borç ilişkisinin tarafları olan alacaklı ve borçlunun kanun önünde birbirine karşı üstünlüğe sahip olmaması.

Şekil Serbestisi

Sözleşme geçerliliğinin, kanunda aksi öngörülmedikçe, hiçbir şekle bağlı olmaması ilkesi.

Nispilik İlkesi

Borç hakkının kural olarak sadece borç ilişkisinin tarafları arasında ileri sürülebilmesi, üçüncü kişileri etkilememesi.

Üçüncü Kişi Aleyhine Borç Kurulamama İlkesi

Tarafların kendi aralarında anlaşarak üçüncü bir kişiyi borçlu tayin edemeyeceklerini öngören ilke.

Sınırlı Sayıda Olmama İlkesi

Borçlar Kanununda düzenlenen sözleşme tiplerinin sınırlı olmadığı, tarafların yeni sözleşme tipleri oluşturabileceği ilkesi.

Ahde Vefa İlkesi

Pacta Sunt Servanda; sözleşme ile borç altına giren kişinin şartlar ağırlaşsa bile borcuna sadık kalması zorunluluğu.

Dürüstlük İlkesi

Hakların kullanılmasında ve borçların yerine getirilmesinde herkesin makul bir insan gibi davranmakla yükümlü olması.

Kusurlu Sorumluluk İlkesi

Hukukta kural olarak yalnızca kusuru bulunan kişinin doğan zarardan sorumlu tutulması.

Karşılıklılık (İvaz) İlkesi

Sözleşmelerin kural olarak taraflar arasında karşılıklı edimler yüklemesi durumu.

Sebebe Bağlılık İlkesi

Hak kazandırıcı işlemlerin hüküm doğurabilmesi için kural olarak geçerli bir hukuki sebebe dayanması zorunluluğu.

Soyut (Sebepten Bağımsız) İşlemler

Hukuki sebep içermese veya sebep geçersiz olsa bile hüküm ve sonuç doğuran işlemler; ör: alacağın temliki.

Borçlunun Yerleşim Yerinde İfa İlkesi

Aksi kararlaştırılmadıkça borcun, borçlunun yerleşim yerinde yerine getirilmesi kuralı.

Borç

İki taraf arasında mevcut olan ve borçluyu alacaklıya karşı belli bir davranışta bulunmakla yükümlü kılan hukuki bağ.

Borç İlişkisi

Alacaklı ile borçlu arasında bir veya birden fazla alacak hakkı ile ikincil hak ve yükümlülükleri içeren geniş hukuki bağ.

Edim

Borç ilişkisi uyarınca borçlunun yerine getirmek zorunda olduğu, alacaklının talebe yetkili olduğu davranış.

Olumlu (Müspet) Edim

Bir şey vermeye veya yapmaya yönelik olan, borçlunun aktif bir davranışını gerektiren edim.

Olumsuz (Menfi) Edim

Bir şey yapmamaya veya bir şeye katlanmaya yönelik olan edim türü.

Kişisel (Şahsi) Edim

Borçlunun bizzat kendi bedeni veya fikri becerisiyle yerine getirmesi gereken, mirasçılara geçmeyen edim.

Maddi Edim

Borçlunun malvarlığı ile yerine getirmesi mümkün olan ve üçüncü kişilerce de ifa edilebilen edim.

Ani Edim

Bir veya birden çok fiille bir anda yerine getirilen ve borcun sona erdiği edim türü.

Dönemsel Edim

Borçlanılan edimin zaman içinde belirli aralıklarla tekrarlanarak yerine getirilmesi; ör: kira ödemesi.

Sürekli Edim

Borç ilişkisi boyunca kesintisiz bir davranışla yerine getirilen edim; ör: işçinin iş görmesi.

Bölünebilen Edim

Esaslı niteliğinde veya değerinde azalma olmaksızın eşit parçalara ayrılabilen edimler.

Bölünemeyen Edim

Niteliği veya tarafların iradesi gereği parçalar halinde ifa edilemeyen edim; ör: otomobil teslimi.

Asli Hak

Borç ilişkisinden doğan, doğrudan edimi isteme yetkisi veren ana alacak hakkı.

Fer’i (İkincil/Bağlı) Haklar

Asli hakka bağlı olarak doğan ve asli hak sona erince kural olarak sona eren haklar; ör: faiz, rehin.

Tali (Düzenleme) Haklar

Borç ilişkisini yeniden şekillendiren veya yeni bir düzenleme getiren yenilik doğuran haklar ve defi hakları.

Yenilik Doğuran Haklar

Tek taraflı irade beyanı ile başkasının hukuki durumunu değiştiren, bir kez kullanılmakla tükenen haklar.

Kurucu Yenilik Doğuran Hak

Kullanılmasıyla yeni bir hukuki ilişkinin kurulmasını sağlayan hak; ör: alım, önalım.

Değiştirici Yenilik Doğuran Hak

Mevcut bir hukuki ilişkinin içeriğini değiştiren hak; ör: ayıplı malda indirim talebi.

Bozucu Yenilik Doğuran Hak

Mevcut hukuki ilişkiyi sona erdiren hak; ör: fesih, dönme, azil.

Def’i Hakkı

İleri sürülen bir hakka karşı, özel bir sebeple borcu ifadan kaçınma yetkisi veren karşı hak.

Alacak Hakkı

Dar anlamda borçluya karşı bir edimin yerine getirilmesini isteme yetkisi veren haktır.

Talep Hakkı

Alacak hakkının muaccel olduğunda alacağın fiilen istenebilir hale gelmiş halidir.

İtiraz

Alacaklının hakkının hiç doğmadığı veya mevcut olmadığı iddiasıyla yapılan savunma; hakimce resen dikkate alınır.

Asli Edim Yükümlülüğü

Sözleşmenin türünü belirleyen ve borçlunun yerine getirmek zorunda olduğu ana borçtur.

Yan Edim Yükümlülüğü

Asli edime kıyasla ikinci derece değer taşıyan ancak bağımsız amaç taşıyan ve ifa davasına konu olabilen yükümlülük.

Yan Yükümlülükler

Kaynağını dürüstlük ilkesinden alan, asıl borca bağımlı ve ayrı bir ifa davasına konu olamayan ödevler.

Şahsi Sorumluluk

Borçlunun tüm malvarlığı ile borcundan sorumlu olması durumu.

Sınırlı Sorumluluk

Borçlunun sadece belli mallarla veya belli bir miktarla sorumlu olması durumu.

Eksik Borçlar

Alacaklının talep yetkisi bulunmayan; borç mevcut olsa da dava ve icra yoluyla ifası sağlanamayan borçlar.

Hukuki İşlem

Bir veya birden fazla kişinin hukuki sonuç doğurmaya yönelik irade beyanı.

Hukuki İşlem Benzeri Fiiller

Hukuk düzeninin, kişinin arzusuna bakmaksızın beyana sonuç bağladığı fiiller; ör: temerrüt ihtarı.

Tek Taraflı Hukuki İşlem

Sadece bir tarafın irade beyanıyla sonuç doğuran işlemler; ör: vasiyet, mirasın reddi.

Çok Taraflı Hukuki İşlem

Birden çok kişinin irade beyanının birleşmesiyle oluşan işlem; ör: sözleşmeler ve kararlar.

Tek Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme

Sadece bir tarafın borç altına girdiği sözleşme türü; ör: bağışlama, kefalet.

Tam İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme

Tarafların edimleri arasında değişim (mübadele) ilişkisi bulunan sözleşme; ör: satım, kira.

Eksik İki Tarafa Borç Yükleyen Sözleşme

İkinci tarafın borcun doğumu anında değil, sonradan bazı harcamalar nedeniyle borçlanabileceği sözleşme; ör: ariyet.

Borçlandırıcı İşlem (Taahhüt)

Kişiyi borç altına sokan, malvarlığının pasifini artıran ancak doğrudan hakka tesir etmeyen işlem.

Tasarruf İşlemi

Bir hakka doğrudan tesir eden, onu nakleden veya sınırlayan işlem; ör: mülkiyetin devri.

Sağlar Arası Hukuki İşlem

Sonuçlarını işlemi yapanların sağlığında meydana getiren hukuki işlem.

Ölüme Bağlı Hukuki İşlem

Sonuçlarını işlemi yapanın ölümünden sonra doğuran işlem; ör: vasiyetname.

Sözleşmenin Kurulması

En az iki kişinin karşılıklı ve birbirine uygun irade beyan etmesi (öneri ve kabul).

Öneri (İcap)

Sözleşmenin esaslı unsurlarını içeren ve karşı tarafa yöneltilen ciddi sözleşme yapma çağrısı.

Kabul

Öneride bulunanın teklifine karşı verilen, tam uyumlu ve olumlu cevap.

Aleni Öneri

Fiyatını göstererek mal sergilemek veya katalog göndermek gibi herkese açık yapılan öneri.

Ismarlanmayan Şeyin Gönderilmesi

Kural olarak öneri sayılmayan, alanı geri gönderme veya saklama yükümlülüğü altına sokmayan durum.

Süreli Öneri

Öneren kişinin belirttiği süre sonuna kadar önerisiyle bağlı kaldığı durum.

Süresiz Öneri

Hazır olanlar arasında derhal kabul edilmezse, hazır olmayanlar arasında beklenen süre dolunca bağlayıcılığı kalkan öneri.

Hazır Olanlar Arasında İletişim

Telefon veya bilgisayar gibi doğrudan iletişim araçlarıyla yapılan ve derhal yanıt beklenen görüşmeler.

Zımni Kabul

Şartlar gereği açık kabul beklenemeyen hallerde, önerinin uygun sürede reddedilmemesiyle sözleşmenin kurulması.

İlan Yoluyla Ödül Sözü Verme

Bir sonucun gerçekleşmesi karşılığında kamuya ödül vaat eden kişinin borç altına girmesi.

Kanuni Şekil

Kanunun belli bir sözleşmenin geçerliliği için öngördüğü şekil şartıdır; hakimce resen dikkate alınır.

İradi Şekil

Tarafların kanunen zorunlu olmadığı halde kendi arzularıyla bir sözleşmeyi şekle tabi tutmaları.

Geçerlilik Şekli

Sözleşmenin hukuken varlık kazanabilmesi için uyulması zorunlu olan dış biçim.

Adi Yazılı Şekil

İşlemin metne dökülmesi ve sadece borç altına girenlerin imzasını taşıması; ör: alacağın devri.

Resmi Şekil

İşlemin noter veya tapu memuru gibi resmi makamlar önünde yapılması; ör: taşınmaz satışı.

Genel İşlem Koşulları

Sözleşme düzenleyenin, çok sayıda benzer sözleşmede kullanmak üzere önceden tek başına hazırladığı hükümler.

GİK Yazılmamış Sayılma

Karşı tarafın menfaatine aykırı koşulların açıkça bildirilmemesi veya içeriğin öğrenme imkanı sağlanmaması sonucu oluşan durum.

Güvenli Elektronik İmza

Resmi ve teminatlı işlemler hariç, el yazısıyla atılmış imzanın hukuki sonuçlarını doğuran imza türü.

Beyaza İmza

Henüz metin yazılmadan boş kağıda atılan imza; kötüye kullanıldığı yazılı delille ispatlanabilse de iyiniyetli 3. kişileri bağlar.

Mutlak Butlan

Sözleşmenin emredici kurallara, ahlaka veya şekle aykırı olması nedeniyle baştan itibaren geçersiz sayılması.

Kesin Hükümsüzlük

Hukuka, kamu düzenine aykırı veya imkansız sözleşmelerin hiçbir sonuç doğurmaması durumu.

Askıda Hükümsüzlük

Yetkisiz temsilcinin yaptığı işlemin temsil olunan onay verene kadar tek taraflı bağlamazlık durumunda olması.

Başlangıçtaki Objektif İmkansızlık

Sözleşme kurulurken konunun herkes için imkansız olması; sözleşmeyi batıl kılar.

Ön Sözleşme

İleride asıl sözleşmenin kurulmasını taahhüt eden ve asıl sözleşmenin şekline tabi olan vaat sözleşmesi.

Soyut Borç İkrarı

Sebep gösterilmeksizin borç tanıması; geçerli bir sebebin varlığı karine olarak kabul edilir.

İnançlı Temlik

Bir hakkın devredilip, günü gelince devredene iade edilmesinin kararlaştırıldığı işlemler.

Kanuna Karşı Hile

Yasaklanan bir sonucu, hukuken yasaklanmamış başka bir yolu kullanarak elde etme çabası.

Aşırı Yararlanma (Gabin)

Edimler arasındaki açık oransızlığın, karşı tarafın zor durumundan veya tecrübesizliğinden yararlanılarak gerçekleştirilmesi.

Gabinde Hak Düşürücü Süre

Düşüncesizlik öğrenildiğinde veya zor durum bittiğinde başlar; $1$ yıl ve her halde $5$ yıldır.

Muvazaa

Tarafların üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, gerçek iradelerine uymayan görünürde bir işlem yapmalarıdır.

Mutlak Muvazaa

Tarafların aslında hiçbir işlem yapmadıkları halde yapmış gibi görünmeleri; ör: mal kaçırma kurgusu.

Nispi Muvazaa

Tarafların gerçekteki işlemlerini başka bir görünümlü işlemin altına gizlemeleri; ör: bağışı satış göstermek.

Muvazaada Tescil

Geçerli sebebe dayanmayan yolsuz tescildir; mülkiyet hakkı devam ettiği sürece düzeltilmesi istenebilir.

Yanılma (Hata)

İrade açıklamasında bulunan kişinin kendi dikkatsizliği sonucu gerçek iradesiyle beyanı arasındaki uygunsuzluk.

Açıklamada Yanılma (Beyan Hatası)

Konuda, kişide, miktarda veya sözleşmenin niteliğinde yapılan esaslı yanılma halleridir.

Saikte Yanılma (Temel Hatası)

Güdüde yanılmadır; kural olarak esaslı değildir ancak sözleşmenin temeli sayıldığı ve karşı tarafça bilinebildiği hallerde iptal hakkı verir.

Hesap Yanlışlığı

Kural olarak esaslı yanılma sayılmayan, sadece düzeltilmesiyle yetinilen basit hata halleri.

İletmede Yanılma

İradenin haberci veya araç tarafından yanlış iletilmesi durumunda yanılma hükümlerinin uygulanmasıdır.

Aldatma (Hile)

Bir kimseyi yalan ve yanıltmalarla sözleşme yapmaya yöneltme; aldatma kastı ve illiyet bağı şarttır.

Üçüncü Kişinin Aldatması

Aldatmanın ancak karşı tarafça biliniyor veya bilinmesi gerekiyor olması halinde sözleşmeyi iptal edilebilir kılar.

Korkutma (İkrah)

Ağır ve derhal meydana gelecek bir tehdit sonucu iradenin sakatlanması halidir.

Hukuksal Korkutma

Kanuni bir hakkın kullanılacağı tehdidiyle aşırı menfaat sağlanması durumunda korkutmanın varlığı kabul edilir.

İptal Süresi (İrade Bozukluğu)

Yanılma veya aldatma öğrenildiğinde, korku bittiğinde başlayan $1$ yıllık hak düşürücü süredir.

Doğrudan Temsil

Temsilcinin temsil olunan adına ve hesabına işlem yapması; sonuçların doğrudan temsil olunana ait olmasıdır.

Dolaylı Temsil

Temsilcinin kendi adına fakat temsil olunan hesabına işlem yapması; hakların sonradan devredilmesi gerekliliği.

Yetki Belgesi

Temsilcinin yetkisini 3. kişilere ispat etmesine yarayan, geri alınması ihmal edilirse tazminat riski doğuran belge.