Osteologia

Rozwój głowy u płodu

• silnie rozwinięte mózgowie i słabo rozwinięta twarzoczaszka

• słabo rozwinięta żuchwa i brak zatok nosa

• długi tułów i krótkie nogi

Chrząstka szklista

• szkieletowa: podstawa procesów kostnienia (szkielet pierwotny u płodu), powierzchnię stawowe, część chrzęstna żeber, spojenia i zrosty, rowki kości

• pozaszkieletowa: chrząstki krtani (tarczowata, pierścieniowata, nalewkowate), tchawicy, oskrzeli, nosa

Chrząstka sprężysta

• Małżowina uszna

• Przewód słuchowy zewnętrzny

• Trąbka słuchowa

• Chrząstki krtani (nagłośniowa, rożowate, klinowate, ziarenkowate, wyrostki głosowe i szczyty chrząstek nalewkowatych)

• Małe oskrzela

Chrząstka włóknista

• Krążki międzykręgowe i międzyłonowe

• Łąkotki

• Miejsce przyczepu więzadła głowy kości udowej

Skład istoty międzykomórkowej tkanki kostnej

• włókna kolagenowe 90%

• macierz: proteoglikany, białka niekolagenowe (osteokalcyna i osteonektyna), fosfoproteiny i lipidy

• CaF 60%

Osteonektyna co robi

Wiąże blaszki kostne (włókna kolagenowe) z kryształami (CaF)

Czynność osteoklastów (hormony)

Parathormon - stymuluje

Kalcytonina - hamuje

Gdzie znajdują się osteoklasty

W zatokach erozyjnych Howshipa

Co to osteony/systemy Haversa

Blaszki kostne ułożone koncentrycznie wokół kanałów naczyniowych

Okostna

• warstwa zewnętrzna: tkanka łączna zbita + włókna Sharpeya (włókna kolagenowe typu I)

• warstwa wewnętrzna: naczynia + komórki osteogenne

Jak są odżywiane osteocyty

Przez kanaliki bezpośrednio do naczyń szpiku

W jakich kościach zachodzi erytropoetyna

Łopatki, mostek, kości biodrowe, sklepienie czaszki, nasady kości długich, kręgi i żebra

Co odpowiada za wzrost kości na długość

Chrząstki nasadowe

Komórki kościotwórcze/osteoblasty to jaki typ

Komórki mezenchymy z zarodkowej tkanki łącznej

Kostnienie na podłożu mezenchymatycznym

• kości płaskie czaszki i część twarzoczaszki (ciemieniowe, czołowa, cz. łuskowa i bębenkowa skroniowych, nosowe, łzowe, szczęki, podniebienne, jarzmowe, żuchwa, potyliczna, lemiesz)

• Trzon obojczyka

Kostnienie na podłożu chrzestnym

• klinowa, potyliczna, piramida i cz. sutkowa skroniowej, żuchwa

• Małżowina nosowa dolna

• Gnykowa

• Żebra

• Końce obojczyka

• Łopatka

• Mostek

• Kręgosłup

• Kończyna górna i dolna

• Miednica

Kostnienie na podłożu mezenchymatycznym vs chrzęstnym

• Kostnienie łącznotkankowe: Komórki mezenchymy zagęszczają się, tworząc tzw. centra kostnienia. Wydzielają tam matrycę organiczną (osteoid), która ulega mineralizacji wapniem

• Kostnienie chrzestne: Najpierw powstaje miniaturowy model kości z chrząstki, czyli pierwotny/trzonowy ośrodek kostnienia. Następnie wnikają do niego naczynia krwionośne, przynosząc komórki kościotwórcze. Chrząstka ulega stopniowej degradacji i wapnieniu, tworząc najpierw mankiet kostny wokół trzonu, a potem wtórne/nasadowe punkty kostnienia wewnątrz kości

Jaki typ kości przy jej naprawie

• Niedojrzała, grubowłóknista o budowie splotowatej

• Więcej komórek

• Duże i chaotyczne osteocyty

• Grube nieregularne pęczki włókien kolagenowych

• Więcej proteoglikanów i glikoprotein w macierzy

Połączenia ścisłe kości

• Więzozrosty: włókniste (kolagen) - błona międzykostna przedramienia, sprężyste - więzadła żółte, szwy (gładki/płaski/prosty - szew podniebienny pośrodkowy, łuskowy - łuska skroniowej z ciemieniową, piłowaty/zębaty - szew wieńcowy, wklinowanie - ząb w zębodole)

• Chrząstkozrost: włóknisty - krążek międzykręgowy i szklisty - mostkowo-żebrowy 1

• Spojenie łonowe (więzadła, krążek międzyłonowy)

• Kościozrost - szwy czaszki, kość krzyżowa

Elementy niestałe stawów

• Więzadła stawowe - staw łokciowy

• Obrąbki stawowe (chrząstkowe przedłużenie panewki) - staw ramienny

• Krążki stawowe (chrząstka włóknista dzieli jamę stawową na pół, jak zderzak) - staw skroniowo-żuchwowy

• Łąkotki stawowe (częściowa przegroda jamy stawowej, półksiężycowata, klinowata) - staw kolanowy

• Fałdy maziowe (z tkanka tłuszczową) - staw kolanowy

• Kosmki maziowe (więcej mazi) - staw kolanowy

• Kaletki maziowe (łatwiejsze ślizganie ścięgien i mięśni) - staw kolanowy

• Trzeszczki (elementy kostne lub chrzęstne w ścięgnach mięśni, zmieniają kierunek działania siły mięśnia, np. rzepka) - staw kolanowy

Stawy jednoosiowe

• Zawiasowe (ramienno-łokciowy): więzadła poboczne

• Obrotowe (promieniowo-łokciowy bliższy)

• Śrubowe (staw dolny głowy)

Stawy dwuosiowe

• Elipsoidalny/kłykciowy (staw promieniowo-nadgarstkowy) [zginanie, prostowanie, przywodzenie, odwodzenie, obwodzenie]

• Siodełkowy (staw nadgarstkowo-śródręczny kciuka) [przywodzenie, odwodzenie, obwodzenie, przeciwstawianie, odprowadzanie]

Stawy wieloosiowe

• Kulisty wolny (ramienny) [zginanie, prostowanie, przywodzenie, odwodzenie, odwodzenie, obrót do wewnątrz i zewnątrz]

• Kulisty panewkowy (biodrowy) [to samo]

• Nieregularny (staw mostkowo-obojczykowy): z krążkami stawowymi

• Płaski (staw krzyżowo-biodrowy) “staw półścisły”

Stawy międzytrzonowe

nakowo-kręgowe lub unkowertebralne

Wyrostki żebrowe kręgów lędźwiowych to

pozostałości szczątkowych żeber lędźwiowych

Długie połączenia kręgosłupa

• Więzadło podłużne przednie i tylne

• Więzadło nadkolcowe

• Więzadło karkowe

Krótkie połączenia kręgosłupa

• Połączenia międzykręgowe (zygapophysial joints) - łączą wyrostki stawowe

• Więzadła żółte (ligamenta flava) - łączą łuki kręgów

• Więzadła międzypoprzeczne - łączą wyrostki poprzeczne

• Więzadła międzykolcowe - łączą wyrostki kolczyste

• Krążki międzykręgowe - łączą trzony kręgów

Pozostałości struny grzbietowej

• komórki jądra miażdżystego krążka międzykręgowego

• Więzadło wierzchołka zęba

Więzadła połączenia krzyżowo-guzicznego z krążkiem międzykręgowym

• Brzuszne (podłużne przednie)

• Grzbietowe głębokie (podłużne tylne)

• Grzbietowe powierzchowne (żółte + torebki stawowe)

• Boczne (międzypoprzeczne)

Połączenia kręgosłupa z czaszką

• staw górny głowy: 2 symetryczne stawy, potakiwanie, błona szczytowo-potyliczna przednia i tylna

• staw dolny głowy: 4 stawy, przeczenie, więzadło krzyżowe kręgu szczytowego, więzadło poprzeczne kręgu szczytowego (pęczki podłużne górne i dolne), więzadło wierzchołka zęba, więzadła skrzydłowate, błona pokrywająca

Ograniczenia otworu międzykręgowego

• od przodu: tył trzonów i krążków międzykręgowych

• od tyłu: wyrostek stawowy dolny kręgu górnego, wyrostek stawowy górny kręgu dolnego, przednia powierzchnia torebki stawu międzykręgowego

Zawartość otworu międzykręgowego

• Nerw rdzeniowy

• Zwój międzykręgowy/rdzeniowy

• Gałąź rdzeniowa → tętnice korzeniowe

• Żyły łączące sploty ż. k. wew. i zew.

Połączenia żeber z kręgosłupem

• Staw głowy żebra: powierzchnia stawowa głowy żebra + dołek żebrowy kręgu powyżej i poniżej i krążka międzykręgowego

• więzadło promieniste (od głowy żebra do boków trzonów kręgów)

• śródstawowe (od grzebienia żebra do krążka międzykręgowego) głowy żebra

• Staw żebrowo-poprzeczny: 10 górnych żeber, guzek żebra + dołek żebrowy kręgu

• więzadło żebrowo-poprzeczne (tył szyjki żebra → przód wyrostka poprzecznego)

• górne (grzebień szyjki żebra → dolny brzeg wyrostka poprzecznego)

• boczne (tył szyjki żebra + nasada wyrostka kolczystego i poprzecznego)

• więzadło guzka żebra (wierzchołek wyrostka poprzecznego + tył guzka żebra)

Więzadła połączenia żeber z mostkiem

• Promieniste mostkowo-żebrowe przednie i tylne

• Śródstawowe mostkowo-żebrowe 2 żebro → kąt mostka

• Żebrowo-mieczykowe

Jak ruchy żeber zmieniają wymiary klatki piersiowej

1: wymiar pionowy

2-5: wymiar strzałkowy

6-10: wymiar poprzeczny

Ruch mostka - ramię pompy studziennej

Ruch dolnych żeber - rączka od wiadra

Więzozrosty łopatki

• Więzadło kruczo-barkowe - tworzy sklepienie stawu ramiennego (z wyrostkiem kruczym i barkowym oraz powięzią podnaramienną)

• Więzadło poprzeczne łopatki górne (nad wcięciem) i dolne (boczny brzeg grzebienia → tylny brzeg panewki stawowej)

Staw mostkowo-obojczykowy (więzadła)

Z krążkiem stawowym

• Międzyobojczykowe

• Żebrowo-obojczykowe

• Mostkowo-obojczykowe przednie i tylne

Staw barkowo-obojczykowy (więzadła)

Z krążkiem stawowym

• Barkowo-obojczykowe

• Kruczo-obojczykowe (guzowatość krucza → wyrostek kruczy) = więzadło czworoboczne (od kresy czworobocznej) + więzadło stożkowate (od guzka stożkowatego)

Staw ramienny (więzadła)

• Kruczo ramienne (wyrostek kruczy → guzek większy i mniejszy kości ramiennej)

• Obrąbkowo-ramienne górne, środkowe i dolne (to zgrubienia torebki włóknistej stawu)

• Ścięgna mięśni tworzą więzadła czynne, stożek rotatorów: ścięgna mięśni nadgrzebieniowego, podgrzebieniowego, podłopatkowego i obłego mniejszego

Staw łokciowy (stawy składowe)

• Ramienno-łokciowy: zginanie, prostowanie

• Ramienno-promieniowy: zginanie, prostowanie i obracanie

• Promieniowo-łokciowy bliższy (odwód stawowy głowy kości promieniowej + wcięcie promieniowe kości łokciowej i powierzchnia stawowa więzadła pierścieniowatego kości promieniowej): odwracanie i nawracanie

Staw łokciowy (więzadła)

• Poboczne promieniowe: nadkłykieć boczny kości ramiennej → (otacza głowę kości promieniowej) → wcięcie promieniowe kości łokciowej

• Poboczne łokciowe: nadkłykieć przyśrodkowy kości ramiennej → wcięcie bloczkowy i wyrostek dziobiasty kości łokciowej

• Pierścieniowate kości promieniowej: przedni brzeg wcięcia promieniowego kości łokciowej → (dookoła kości promieniowej) → tylny brzeg wcięcia promieniowego kości łokciowej

• Czworokątne: wcięcie promieniowe kości łokciowej → szyjka kości promieniowej

Połączenia kości przedramienia

• Staw promieniowo-łokciowy bliższy: odwód stawowy głowy kości promieniowej + wcięcie promieniowe kości łokciowej

• Błona międzykostna przedramienia (ze struną skośną u góry, guzowatość kości łokciowej i pod guzowatością kości promieniowej)

• Staw promieniowo-łokciowy dalszy: odwód stawowy głowy kości łokciowej + wcięcie łokciowe kości promieniowej, staw obrotowy (pronacja i supinacja), z krążkiem stawowym

Wyniosłość promieniowa nadgarstka jest utworzona przez:

Guzek kości łódeczkowatej i czworobocznej większej

Wyniosłość łokciowa nadgarstka jest wytworzona przez:

Kość grochowatą i haczyk kości haczykowatej

Między wyniosłością promieniową i łokciową nadgarstka znajduje się:

Troczek zginaczy (zamyka bruzdę nadgarstka w kanał nadgarstka)

Zawartość kanału nadgarstka:

• Nerw pośrodkowy

• Ścięgno mięśnia zginacza długiego kciuka + pochewka

• 4 ścięgna mięśnia zginacza palców powierzchownego i głębokiego + pochewka

• Ścięgno mięśnia zginacza promieniowego nadgarstka

• (Końcowy odcinek tętnicy towarzyszącej nerwowi pośrodkowemu)

Relacje kości nadgarstka

Staw promieniowo-nadgarstkowy (budowa i więzadła)

Staw elipsoidalny

Ruchy: zgięcie dłoniowe i grzbietowe, odwodzenie, przywodzenie i obwodzenie

główka: powierzchnie nadgarstkowe kości łódeczkowatej, księżycowatej i trójgraniastej

panewka: ¾ to powierzchnia nadgarstkowa kości promieniowej (do kości łódeczkowatej i księżycowatej) i ¼ to krążek stawowy przyczepiony do wyrostka rylcowatego kości łokciowej (do kości księżycowatej i trójgraniastej)

• Więzadło poboczne promieniowe nadgarstka: wyrostek rylcowaty promieniowej → łódeczkowata

• Więzadło poboczne łokciowe nadgarstka: wyrostek rylcowaty łokciowej → trójgraniasta i grochowata

• Więzadło dłoniowe promieniowo-nadgarstkowe: wyrostek rylcowaty promieniowej → łódeczkowata, księżycowata, trójgraniasta i główkowata

• Więzadło dłoniowe łokciowo-nadgarstkowe: wyrostek rylcowaty łokciowej → główkowata i księżycowata

• Więzadło łukowate dłoniowe nadgarstka: więzadło dłoniowe promieniowo-nadgarstkowe → wyrostek rylcowaty łokciowej

• Więzadło grzbietowe promieniowo-nadgarstkowe: grzbiet promieniowej → kości szeregu bliższego nadgarstka

• Więzadło łukowate grzbietowe nadgarstka: łódeczkowata → trójgraniasta

• Więzadło grzbietowe promieniowo-nadgarstkowe: grzbiet promieniowej → kości szeregu bliższego nadgarstka

• Więzadło łukowate grzbietowe nadgarstka: łódeczkowata → trójgraniasta

Otwór zasłonowy - ograniczenia

Kość łonowa i kulszowa

• Błona zasłonowa - przyczep

• guzek zasłonowy przedni (na grzebieniu zasłonowym kości łonowej)

• guzek zasłonowy tylny (na trzonie kości kulszowej)

Kanał zasłonowy (ograniczenia i zawartość)

Góra: bruzda zasłonowa

Przód: guzek zasłonowy przedni

Tył: guzek zasłonowy tylny

Dół: wolny, górny brzeg błony zasłonowej

Zawartość: VAN zasłonowe

Więzadła stawu krzyżowo-biodrowego

• k-b brzuszne: miedniczna cz. bocznej k. krzyżowej → przedni brzeg pow. uchowanej k. biodrowej

• k-b grzbietowe (grzebień krzyżowy pośredni i boczny→): krótkie (do kolca biodrowego tylnego górnego) i długie (do kolca biodrowego tylnego dolnego)

• k-b międzykostne (między guzowatościami)

• biodrowo-kędźwiowe: wyrostki poprzeczne L4 i L5 → tył grzebienia biodrowego, powierzchnia wewnętrzna talerza kości biodrowej i powierzchnia górna części bocznej kości krzyżowej

Więzozrosty miednicy

• więzadło krzyżowo-guzowe: kolce biodrowe tylne, brzeg boczny kości krzyżowej, 2 górne kręgi kości guzicznej → pow. przyśrodkowa guza kulszowego

  (wzdłuż przyśrodkowego brzegu gałęzi kości kulszowej biegnie jego pasmo tzn. wyrostek sierpowaty, on + gałąź kości kulszowej = rowek z naczyniami sromowymi wewnętrznymi i nerwem sromowym → otwór kulszowy mniejszy → dół kulszowo-odbytniczy)

• więzadło krzyżowo-kolcowe: brzeg boczny dolnej części kości krzyżowej i górne kręgi guziczne → kolec kulszowy

Otwór kulszowy większy (ograniczenia)

Przód: wcięcie kulszowe większe

Tył: więzadło krzyżowo-guzowe

Góra: Kolec biodrowy tylny dolny i brzeg boczny kości krzyżowej

Dół: więzadło krzyżowo-kolcowe i kolec kulszowy

Otwór kulszowy mniejszy (ograniczenia)

Przód: wcięcie kulszowe mniejsze

Tył: więzadło krzyżowo-guzowe

Góra: więzadło krzyżowo-kolcowe i kolec kulszowy

Dół: guz kulszowy

Błona zasłonowa

• niecałkowicie zamyka otwór zasłonowy

• przyczep mięśni zasłaniaczy (wewnętrznego i zewnętrznego)

Więzadło pachwinowe

• zgrubiałe włókno rozcięgnowe mięśni skośnych (zew. i wew.) i poprzecznego brzucha

• od zewnątrz to bruzda pachwinowa

• kolec biodrowy przedni górny → guzek łonowy

• część włókien → grzebień kości łonowej, tworząc więzadło rozstępowe

• część włókien w połowie → wyniosłość biodrowo-łonowa, tworząc więzadło biodrowo-grzebieniowe

• pod i za więzadłem pachwinowym jest rozstęp wspólny: przyśrodkowo - rozstęp naczyń i bocznie - rozstęp mięśni

Płaszczyzny miednicy

• wchodu (pierwsza którą pokonuje płód): kresa graniczna (góra spojenia łonowego, grzebienie kości łonowych, kresy łukowate, wzgórek)

• próżni: połowa spojenia łonowego → środki panewek → krążek międzykręgowy S2-S3

• cieśni: dół spojenia łonowego → kolce kulszowe → wierzchołek kości krzyżowej

• wychodu:

• tylna: wierzchołek kości guzicznej → linia łącząca guzy kulszowe

• przednia: dół spojenia łonowego → linia łącząca guzy kulszowe

Wymiary miednicy

• Prosty: największa odległość strzałkowa od spojenia łonowego

• Poprzeczny: największa odległość czołowo

• Skośny: odległość szczeliny stawowej stawu krzyżowo-biodrowego do wyniosłości biodrowo-łonowej strony przeciwległej

Sprzężne miednicy

• anatomiczna = wymiar prosty płaszczyzny wchodu

• prawdziwa = wzgórek → tył spojenia łonowego

• przekątna = szczyt wzgórka → dół spojenia łonowego

Kąt pochylenia miednicy

65

Różnice miednicy męskiej i żeńskiej

• kifoza krzyżowa jest głębsza u kobiet

• Gałęzie dolne kości łonowych tworzą: mężczyźni - kąt podłonowy, kobiety - łuk łonowy

• promontorium jest bardziej wydatne u mężczyzn

• Spojenie łonowe jest wyższe u mężczyzn

Więzadła stawu biodrowego

• biodrowo-udowe: kolec biodrowy przedni dolny i góra panewki → pasmo poprzeczne do krętarza większego i góry kresy międzykrętarzowej, a pasmo podłużne do krętarza mniejszego i dołu kresy międzykrętarzowej

• kulszowo-udowe: tył panewki → krętarz większy (przedni brzeg)

• łonowo-udowe: trzon i gałąź kości łonowej → krętarz mniejszy (górny brzeg)

te więzadła wysyłają część włókien do warstwy okrężnej: obejmuje szyjkę kości udowej → kolec biodrowy przedni dolny

• więzadło głowy kości udowej: oba końce powierzchni księżycowatej i więzadło poprzeczne panewki → dołek głowy kości udowej

Łąkotki stawu kolanowego

• przyśrodkowa: pole międzykłykciowe przednie i tylne

• boczna: przód guzka międzykłykciowego bocznego i tylne powierzchnię guzków międzykłykciowych piszczeli

Więzadła zewnątrzstawowe kolana

• rzepki (środek ścięgna 4): przód i boki rzepki → guzowatość piszczeli

• troczki rzepki (boki ścięgna 4): brzegi rzepki → kłykieć piszczeli

• poboczne piszczelowe TCL (collateral): nadkłykieć przyśrodkowy kości udowej → przyśrodkowa część brzegu nadpanewkowego (zrasta się z torebka włóknistą i łąkotką przyśrodkową)

• poboczne strzałkowe FCL: nadkłykieć boczny kości udowej → głowa strzałki (oddzielone tkanką tłuszczową od błony włóknistej torebki stawowej)

• podkolanowe skośne: kłykieć boczny kości udowej → torebka włóknista stawu → ścięgno mięśnia półbłoniastego i powieź mięśnia podkolanowego

• podkolanowe łukowate: kłykieć boczny kości udowej → (głębiej niż skośne) → głowa strzałki (jako troczek więzadła łukowatego)

• przednio-boczne: nadkłykieć boczny kości udowej → boczny kłykieć piszczeli i bocznej łąkotki

Więzadła wewnętrzstawowe kolana

• krzyżowe przednie ACL: wewnętrzna powierzchnia kłykcia bocznego kości udowej → pole międzykłykciowe przednie piszczeli

• krzyżowe tylne PCL: wewnętrzna powierzchnia kłykcia przyśrodkowego kości udowej → pole międzykłykciowe tylne piszczeli

• łąkotkowo-udowe przednie i tylne: tylny róg łąkotki bocznej → PCL → wewnętrzna powierzchnia kłykcia przyśrodkowego kości udowej

• poprzeczne kolana: łączy łąkotki z przodu

Kości stępu

1 rząd: skokowa i piętowa

2 rząd: sześcienna, 3 klinowate i łódkowata

Zatoka stępu (ograniczenia i zawartość)

Ograniczenia:

• bruzda kości skokowej

• bruzda kości piętowej

Zawartość:

• więzadło skokowo-piętowe przednie i międzykostne

• tkanka tłuszczowa

• kaletka zatoki stępu

• gałąź zatoki stępu od tętnicy grzbietowej stopy

Co to linia Lisfranca

Szczelina między stępem a śródstopiem

Stawy stopy

• skokowo-goleniowy (skokowy górny)

• międzystępowe: skokowo-piętowy-łódkowy (skokowy dolny), piętowo-sześcienny, poprzeczny stępu (skokowo-łódkowy + piętowo-sześcienny), klinowo-łódkowy

• stępowo-śródstopne

• międzyśródstopne

• śródstopno-paliczkowe

• międzypaliczkowe

Więzadła stawu skokowo-goleniowego

• przyśrodkowe/trójgraniaste (od kostki przyśrodkowej): część piszczelowo-łódkowa (do łódkowatej), -skokowa przednia (do grzbietu skokowej), -piętowa (do podpórki skokowej), -skokowa tylna (do bloczka skokowej)

• skokowo-strzałowe przednie i tylne: kostka boczną → bloczek skokowej i wyrostek tylny skokowej

• piętrowo-strzałkowe: kostka boczna → bok piętowej

Najważniejszy element stabilizujący sklepienie podłużne stopy

Pionowe ustawienie kości skokowej na piętowej