Budowa i funkcje komórki - Podstawy

Zestaw fiszek obejmujący hierarchię organizacji komórkowej, różnice między komórkami prokariotycznymi i eukariotycznymi, funkcje organelli oraz specjalizację komórek.

Komórka

Podstawowa jednostka budulcowa i funkcjonalna organizmu, zdolna do wykonywania wszystkich czynności życiowych.

Formy kolonijne

Zespoły komórek połączonych ścianami komórkowymi lub galaretowatymi otoczkami, w których poszczególne komórki są od siebie niezależne funkcjonalnie.

Organizmy plechowe

Organizmy wielokomórkowe, których ciało jest niezróżnicowane lub słabo zróżnicowane na tkanki.

Organizmy tkankowe

Organizmy wielokomórkowe o ciele wyraźnie zróżnicowanym na tkanki pełniące określone funkcje.

Stosunek powierzchni do objętości

Kluczowy parametr ograniczający rozmiar komórki; wraz ze wzrostem rozmiarów maleje wydajność transportu i wymiany substancji z otoczeniem.

Komórki prokariotyczne

Komórki bezjądrowe (np. bakterii), których materiał genetyczny leży bezpośrednio w cytozolu.

Chromosom bakteryjny

Koliście zamknięta cząsteczka DNA stabilizowana przez zasadowe białka niehistonowe.

Nukleoid

Obszar cytozolu w komórce prokariotycznej zawierający chromosom bakteryjny.

Plazmidy

Małe, koliste cząsteczki DNA zawierające geny przydatne, ale nie zawsze niezbędne do życia bakterii, np. geny oporności na antybiotyki.

Komórki eukariotyczne

Komórki jądrowe (roślinne, zwierzęce, grzybowe), w których materiał genetyczny jest oddzielony od cytozolu otoczką jądrową.

Nukleosom

Struktura utworzona przez liniową cząsteczkę DNA nawiniętą na zasadowe białka histonowe.

Kompartmentacja

Zróżnicowanie komórki eukariotycznej na przedziały (kompartmenty) o różnej budowie i funkcjach dzięki systemowi błon śródplazmatycznych.

Mureina

Peptydoglikan budujący ściany komórkowe większości bakterii.

Tylakoidy (chromatofory)

Wewnątrzkomórkowe wpuklenia błony u bakterii autotroficznych zawierające barwniki fotosyntetyczne.

Jądro komórkowe

Organella otoczona dwiema błonami, zawierająca DNA odpowiedzialny za cechy organizmu i dziedziczenie.

Mitochondria

Miejsca zachodzenia oddychania tlenowego, w wyniku którego uwalniana jest energia niezbędna komórce.

Chloroplasty

Plastydy otoczone dwiema błonami, w których zachodzi proces fotosyntezy.

Siateczka śródplazmatyczna szorstka

Miejsce syntezy białek, charakteryzujące się obecnością rybosomów na powierzchni błon.

Siateczka śródplazmatyczna gładka

Miejsce syntezy lipidów, magazynowania jonów oraz detoksykacji substancji toksycznych.

Aparat Golgiego

Struktura odpowiadająca za modyfikowanie, sortowanie i transport białek.

Lizosomy

Pęcherzyki otoczone jedną błoną, w których zachodzi trawienie wewnątrzkomórkowe.

Peroksysomy

Miejsca zachodzenia reakcji utleniania związków oraz neutralizacji reaktywnych form tlenu.

Wakuole

Organelle odpowiadające za stan uwodnienia komórek, magazynowanie substancji oraz procesy trawienia.

Rybosomy

Struktury nieotoczone błoną, zbudowane z rRNA i białek, przeprowadzające syntezę białek.

Centrosomy

Struktury nieotoczone błoną, które uczestniczą w podziałach komórek.

Glikogen

Główny materiał zapasowy w komórkach zwierzęcych oraz grzybowych.

Skrobia

Podstawowy materiał zapasowy w komórkach roślinnych.

Protoplast

Zawartość komórki eukariotycznej (np. roślinnej) ograniczona wyłącznie błoną komórkową.

Neurony

Komórki zwierzęce o wydłużonym kształcie i licznych wypustkach, przystosowane do przewodzenia impulsów nerwowych.

Człony naczyń

Martwe komórki roślinne w drewnie, długie i pozbawione ścian poprzecznych, transportujące wodę z solami mineralnymi.

Człony rurek sitowych

Żywe komórki roślinne w łyku, pozbawione większości organelli (w tym jądra), transportujące związki organiczne.

Przedziały komórkowe (pH)

Systemy o odmiennych warunkach chemicznych, np. lizosom ma $pH = 4,7$, a cytozol $pH = 7,2$, co pozwala na rozdział procesów metabolicznych.