Norwegia

Co to sałatka śledziowa

Symbol unii szwedzko-norweskiej w lewym górnym rogu flag obu tych krajów

Kim był Edvard Greig

Twórca muzyki narodowej

Skandynawizm

Zapoczątkowany w Danii → Szwecja → w Norwegii nigdy się nie przyjął → Rada Nordycka
1843-1875r. → uczęszczanie norweskich studentów na spotkania proskandynawistyczne
1875r. → wprowadzenie wspólnej waluty (korony)

Gubernator (stattholder) w Norwegii

Ustanowiony na mocy poprawki konstytucyjnej z 1814r.
1814-1829 → Szwedowie
1836-1856 → Norwegowie (Wedel-Jarslberg, Løvenskiold)
Dwa razy zniesiony przez Storting, ostatecznie zniesiony w 1873r.

Pierwszy norweski premier Norwegii

Fredrik Stang

Kto zaprojektował Stortinget

Emil Victor Langret (Szwed)

Trzy fazy rozwoju Norwegii wg. Jensa Arup Seipa

1814-1836/40 (początki)
1840-1870 (złoty wiek)
1874-1884 (zmierzch)

Pierwsza faza rozwoju Norwegii

Dominacja klasy urzędniczej i szwedzkich embedsmenn
Wybieranie urzędników do Stortingu jako reprezentantów

Druga faza rozwoju Norwegii

Państwo pod rządami liberałów
Industrializacja
“Det store kamskiftet” → przekształcenie Norwegii w państwo przedindustrialne

Trzecia faza rozwoju Norwegii

Większe wpływy opozycji do liberałów
Statsrådssaken
Założenie partii Høyre przez szwedzkich urzędników
Założenie Venstre przez liberałów

Statsrådssaken

Zmiana konstytucji, aby rząd mógł pojawiać się na Stortingu wprowadzone w 1884r.
Rząd musi odpowiadać przez Stortingiem

W którym roku nastąpiły duże zmiany w Stortingu

1869r. - obrady co rok,a nie co 3 lata

Industrializacja w Norwegii

“Det industrielle gjennombrudd”

1851r. - pierwsze linie kolejowe
Wykorzystywanie białej energii

Haugianizm

Hans Nielsen Hauge → powstanie spółdzielni (nowe spojrzenie na pracę)

Marcius Tharne

Dziennikarz, socjalista
Świadek wiosny ludów w Rosji
Skazany za działania wywrotowe w 1854r. → prekursor ruchów robotniczych w Norwegii

Pierwsza socjalistyczna partia w Norwegii

Det norske arbeidetparti (1887r.) w Arendal

Flota handlowa w Norwegii

Od 1880r. trzecia najpotężniejsza na świecie
Przemysł przetwórstwa rybnego

Który król Szwecji-Norwegii widnieje na konserwach rybnych

Oskar II

Emigracja do USA

1825r.

Początki w Bergen
Emigracja chłopów, rzemieślników i rybaków

“Albertine”

Powieść i seria obrazów Christiana Krohga opowiadająca o realiach życia w Chrystianii XIXw.

Największy skansen w Norwegii

Sandvigske Samilnger w Lilliehammer Andersa Sondviga

Skansen w Christianii

1881r., zbiory króla Oskara II
Otworzony fragment ulicy w Christianii
Pierwszy skansen na świecie

Czym zajmowali się Ame i Hulda Garborg

Hule → norweskie stroje ludowe (bunady)
Arne → zbieracz poezji ludowej, pierwszy pisarz piszący wyłącznie w landsmålu

Pierwsza norweska akademia nauk

Det Tronheimske Selskab - 1760r.

Autor hymnu norweskiego

Bjørnsterne Bjørnson (nagroda Nobla w 1903r.)

Det norske landssvikooppgjøret

Rozliczenie z kolaborantami

Paal Berg

Twórca norweskiej kopii szwedzkiego folkehemmet

Einar Gerhardsen

Uznawany za ojca narodu, przywódca Partii Pracy, wielokrotny premier Norwegii
1. rząd → rząd jedności narodowej
2. rząd → rząd DnA

Plan Marshalla w Norwegii

Zapomoga 13 mld dolarów, duży skok naprzód (po wojnie Norwegia była jednym z najbiedniejszych państw Europy)

Kiedy Norwegia wstępuje do NATO

1949r.

Olav V

Syn Håkona VII, już umiał mówić po Norwesku, swój chłop, jeżdził kolejną podczas kryzysu naftowego

Statens Lånekasse for utdanning

Założony w 1947r., pożyczki dla studentów

OBOS

Oslo Bolig Og Sparelag założony w 1929r. → wybudowanie domów dla obywateli → do 1975r. 50k mieszkań

Norweski film który otrzymał Oskara

“Kon-tiki” Thora Hayerdahla w 1951r.

Spuścizna Thorbjørna Egnera

“Robójnicy z Kardamonu” (1955)

Kiedy odbyły sie Igrzyska zimowe w Oslo

1952r.

Kiedy otwarto telewizję norweską

1960r. wraz z przemówieniem króla

Katastrofa w King’s Bay

1962r., 21 ofiar → wydobywanie węgla na Svalbardzie, aby Rosjanie się nie władowali → obwinianie rządu Gerhardsena i wotum nieufności w 1963r.

Europejska Wspólnota Gospodarcza

głosowanie w sprawie przystąpienia 1972r. → 53% przeciw (i tak cały czas, do teraz) → drugie referendum po igrzyskach w 1994r.

Odkrycie Ekofisk (Oljeeventyret)

1969r. → największe złoża ropy na Morzu Północnym

Gro Harlem Brundtland

Premierka Norwegii (DnA) do 1996r., odwrotna Margaret Thatcher → “Det er typisk norsk å være god”

Europejski Obszar Gospodarczy

1992/4 → UE + EFTA (członkostwo EU, Norwegii, Islandii i Liechtensteinu) → dostęp do rynku unijnego

Igrzyska zimowe w Lilliehammer

1994r. → najbogatsze igrzyska do tej pory → eksplozja norweskiego nacjonalizmu

Umowa z Schengen

1999/2002 → prawodawstwo i legislacja unijna, ale Norwegowie nie wiedzą

Mullah Krekar

muzułmanin z Iraku, głosił niecheć wobec Europy i Norwegów → wsadzony do więzienia we Włoszech, bo coś tam przeskrobał

Zaangażowanie Norwegii w operacje NATO

Kosowo
Irak
Bośnia
Liban
Egipt

Fundusz naftowy

państwowy fundusz emerytalny, 80% kasy z ropy na to idzie

Norweska pomoc dla krajów rozwijających się

Od 1960r. → państwa Afryki, Brazylia, Kolumbia, Syria
EEA Grants → fundowanie stypendiuów i grantów (Polska gurom)

Alexander Rybak

Zwycięzca Eurowizji 2009, bialoruski Norweg

Anders Behring Breivik

Norweski terrorysta, podłożył bombę, w wyniku czego zmarło 77 osób

Standskirke

2012 → rozdział kościoła od państwa

Partie polityczne we współczesnej Norwegii

Rødt → trochę marksistowska
Sosialistisk Venstre Parti
Det Norske Arbeiderparti
Senterpartiet
Miljøpertiet de grønne
Venstre
Kristelig Folkeparti → chadecja
Høyre
Fremskrittspartiet → populiści, grają na niechęci do imigrantów

Storskog 2015

Norwegia pozwalała przekraczać granicę norwesko-rosyjską na rowerze, więc uchodźcy uciekali na rowerach z Rosji → prawie 5,5k uchodźców

Przemowa “Chcemy własnego kraju”

Christian Michelsen 17 maj 1905r. (założyciela koalicyjnego rządu)

Data rozwiązania unii szwedzko-norweskiej

7 lipca 1905r. rozwiązana przez Carla Bernera

Referendum za wyjściem z unii

13 sierpnia 1905r. → 99,95% na tak (tylko mężczyźni od 25 roku życia uprawnieni do głosowania)

Kiedy usunięto “sałatkę śledziową” z flag

1899r. i zastąpieniem jej obecną norweską flagą

Grænsevagten

1905r.
Spory o niepodległość Norwegii → wysłanie małych oddziałów wojska na Norwegię

Spotkanie rządów w Karlstad

31 sierpnia - 23 września 1905r.

Christian Michelsen, Carl Berner, Christian Lundeberg → rozmontowanie twierdzy na granicy szwedzko-norweskiej, aby pokazać brak antyszwedzkich nastrojów

Delegacja do Kopenhagi

12-13.11.1905r. - poszukiwanie króla Norwegii (po wynikach referendum, w którym obywatele opowiedzieli się za monarchią - 78,9% za)

Koronacja duńskiego ksiącia

Żona Maud + syn Olaf
Koronacja w katedrze w Nidaros (1906r.)
Carl → Håkon VII

Polityka skandynawskiej neutralności

Trekongemøtet w Malmö - spotkanie królów Szwecji, Danii i Norwegii i postanowienie o neutralności politycznej podczas IWŚ

“Tonnage Agreement”

Kwiecień 1917r. - oddanie floty norweskiej Anglikom w zamian za pieniądze (utrata 50% tonażu)

Prohibicja w Norwegii

Zakaz pędzenia i sprzedaży alkoholu
1914r. wprowadzenie → 1919r. referendum (61.6% za) → 1926r. kolejne referendum (55.7% przeciw) → 1927r. ostateczne zniesienie

Traktat Paryski/Spitsbergeński

Gubernator norweski ma największą władze w Svalbard (dzięki Fritzowi Wedel-Jarlsbergowi)
Obecność Rosjan przez strategiczne położenie miasta → stopniowe wyrzucanie Rosjan przez Norwegów

Fridtjof Nansen

polarnik, komisarz Ligi Narodów, pokojowa Nagroda Nobla (1922r.),

Dipisi (DPs)

Paszport dla przesiedleńców wojennych

Paszport nansensowski

Dokument tożsamości wydawany w okresie międzywojennym dla osób bez państwa w ich miejscach pobytu

Partie polityczne w Norwegii

1887r. - Arbeiderpartiet
1920r. - Bondepartiet (odłam Venstre)
1923r. - Norges Kommunistiske Parti (prawdziwi komuniści, finansowani przez ZSRR)
1933r. - Kristelig Folkepartii (chadecja, odłam Venstre)
1933r. - Nasjonal Samling (faszyści)

Rząd Christiania Hornsruda

28.01-15.02.1928r.

Po wypowiedzi króla, że jest też królem komunistów został oskarżony o popieranie komunistów (rząd Arbeiderpartiet) → rząd Hornsruda

Kto założył partie komunistyczną

Emil Stang

Kto założył partię faszystowską

Vidkun Quisling

Kulturkampen

lata 30 XXw., spowodowane przez Freuda
walki kulturradikale i kulturkonservative

Kulturradikale

liberalne podejście do religii, ekonomii, seksualności i wychowania dzieci (Sigurd Hoel, Aksel Sandemose)

Kulturkonservative

kierowanie się w życiu nakazami religijnymi, surowe wychowanie dzieci (Knut Hamsun, Sigrid Undset)

Wielki rzeźbiarz tego okresu

Gustav Vigeland → Park Vigelanda (jego rzeźby na wielkiej połaci ziemi od państwa)