BATCH 14 — Urinestaalname, bloedonderzoek nier en azotemie

Waarvoor dient luchtkanaal in endoscoop bij blaasinspectie?

Om lucht in de blaas te blazen zodat zicht beter wordt

Hoe onderzoek je urethra bij KHD?

Rectaal goed voelbaar

Waarom is urethraonderzoek bij GHD moeilijker?

Anatomie en bereikbaarheid verschillen per geslacht en diersoort

Hoe onderzoek je urethra bij vrouwelijke GHD?

Rectaal, met sondage of echografie

Hoe onderzoek je urethra bij mannelijke GHD?

Sondage of endoscopie bij hengst

Waarom is sondage bij stier moeilijk?

Door S-bocht, urethradivertikel en dunne urethra

Wat kan urolithiasis bij stier veroorzaken?

Obstructie, urethraruptuur en diffuse zwelling door urine in weefsel

Waarom kan stier met urolithiasis rectumprolaps krijgen?

Door chronisch persen om te plassen

Waar kunnen urolithen bij stier blijven hangen?

Aan de penistop

Waar ligt de prostaat normaal?

In de bekkenholte

Waar kan vergrote prostaat naartoe uitbreiden?

Tot in het abdomen

Bij welk dier voel je prostaat rectaal?

Volwassen reu

Wat doet castratie met de prostaat?

Geeft regressie/verkleining

Welke mictieklachten geeft prostaathypertrofie?

Dysurie, strangurie of pollakisurie

Hoe onderzoek je penis/preputium bij KHD?

Penis voorzichtig laten uitschachten

Hoe onderzoek je penis bij GHD?

Meestal pas na sedatie

Waarom helpt sedatie bij penisonderzoek GHD?

De penis relaxeert

Bij welk mannelijk GHD is sondage mogelijk?

Hengst

Bij welk mannelijk GHD is sondage niet mogelijk?

Stier

Wat beoordeel je aan vulva/vagina?

Stand, kleur, vochtigheid en afwijkingen

Wat kan afwijkende vulvastand veroorzaken?

Dystocieën of anatomische afwijking

Wat kan chronisch urineverlies veroorzaken aan huid?

Dermatitis

Welke technieken gebruik je bij vaginaonderzoek?

Speculum, toucheren of endoscopie

Waarom kan toucheren nodig zijn bij blaassondage?

Om de sonde goed door te schuiven

Is afwijkende stand van penis/vagina renaal probleem?

Nee, maar het helpt in differentiaaldiagnose

Waarom verzamel je urine in eerstelijnsdiergeneeskunde?

Voor urolithen, kristallen, cystitis, ketonen, ureum en metabole beoordeling

Wat kan urineonderzoek helpen lokaliseren?

Pre-renaal, renaal, post-renaal, metabool, filter- of tubulair probleem

Welke urineproblemen kan je met urineonderzoek beoordelen?

Urolithen, kristallen en cystitis

Waarvoor gebruik je urine bij rund metabool?

Ketonen of ureum bepalen

Welke manieren bestaan voor urinestaalname?

Spontane lozing, blaas leegdrukken, katheterisatie of cystocentese

Wat is spontane lozing?

Urine opvangen terwijl dier zelf plast

Is spontane lozing steriel?

Nee

Waarvoor is spontane lozing onbruikbaar?

Bacterieel onderzoek

Waarom neem je midstraalurine?

Eerste en laatste urine kunnen contaminatie of bloed bevatten

Hoe stimuleer je mictie bij rund?

Ventrale vaginacommissuur strelen

Wat is manueel leegdrukken van de blaas?

Door continue druk op abdomen urine uit de blaas persen

Is manueel leegdrukken steriel?

Nee

Kan manueel leegdrukken bij GHD?

Nee

Waarvoor dient blaaskatheterisatie?

Ongecontamineerd urinestaal verkrijgen

Waarom moet blaaskatheterisatie steriel gebeuren?

Om iatrogene blaasinfectie te vermijden

Bij welke dieren gaat katheterisatie makkelijker?

Vrouwelijke dieren en hengsten na sedatie

Waarom is katheterisatie bij stier onmogelijk/moeilijk?

S-bocht, divertikel en dunne urethra

Waarom moet katheterdiameter aangepast zijn?

Om trauma en latere vernauwing te voorkomen

Wat kan urethratrauma door katheter veroorzaken?

Verlittekening en constrictie van de plasbuis

Waarom meet je katheterlengte vooraf af?

Om te weten wanneer de katheter in de blaas zit

Wat is een mandrin?

Metalen buisje om rigide te kunnen sonderen

Wanneer gebruik je een mandrin?

Bij kater voor sonderen

Waarom zuig je urine bij kater vaak met spuit op?

De blaas staat onder weinig druk

Hoe passeer je het divertikel bij koe?

Met vinger openhouden en rigide sonde passeren

Waarom leg je alle materialen vooraf klaar?

Voor vlotte, steriele en veilige staalname

Wat is cystocentese?

Abdominaal aanprikken van de blaas

Bij welke dieren doe je cystocentese?

Kleine huisdieren

Hoe ligt het dier bij cystocentese?

Op de rug

Hoe prik je de blaas bij cystocentese aan?

Caudaal onder hoek van ongeveer 45 graden

Waarom moet de blaas vol zijn bij cystocentese?

Anders springt ze weg van de naald en kan urine lekken in de buik

Kan cystocentese onder echobegeleiding?

Ja

Wanneer moet een dier rustig of gesedeerd zijn bij cystocentese?

Als veilig stilhouden anders niet lukt

Welke hematologische afwijking past bij nierproblemen?

Niet-regeneratieve aplastische microcytaire hypochrome anemie

Waarom ontstaat deze anemie bij nierproblemen?

Door te weinig EPO-productie

Kan nierprobleem leukocytose geven?

Ja, soms door infectie of inflammatie

Waarom geeft cystitis niet altijd leukocytose?

Ontsteking zit lokaal in de blaas en kan systemisch weinig reactie geven

Welke biochemische afwijkingen passen bij nierproblemen?

Hyperfosfatemie, hypercalcemie, hypoalbuminemie en hypo- of hyperkaliëmie

Wat is azotemie?

Verhoogde stikstofhoudende afvalstoffen zoals ureum en creatinine in bloed

Wat gebeurt met zuur-base bij nierfalen?

Het zuur-base-evenwicht raakt verstoord

Wat doet ureum in de nier?

Wordt deels gereabsorbeerd en helpt osmotische gradiënt in medulla opbouwen

Wanneer stijgt ureum licht?

Bij pre-renale problemen zoals dehydratatie

Waarom is ureum een late merker van nierschade?

Het stijgt pas drastisch als ongeveer 70% van de nefronen stuk is

Welke niet-renale oorzaken kunnen ureum verhogen?

Eiwitrijk dieet, stikstofbronnen of GI-bloeding

Waarom kan GI-bloeding ureum verhogen?

Bloed wordt verteerd als eiwitbron

Wat verwacht je bij maagulcer met GI-bloeding?

Melena en regeneratieve hemorragische macrocytaire anemie

Wat gebeurt later bij chronisch bloedverlies?

Beenmerg/ijzer raakt uitgeput en microcytaire hypochrome anemie kan ontstaan

Wat doet creatinine in de nier?

Wordt vooral gefilterd

Welke confounder beïnvloedt creatinine?

Spiermassa

Bij welke dieren kan creatinine hoger zijn zonder nierfalen?

Jonge of sterk gespierde dieren

Waarom is creatinine een late merker?

Ook creatinine stijgt pas duidelijk bij veel nefronverlies

Wat betekent creatinine in buikvocht?

Kan wijzen op ruptuur van urinewegen of blaasruptuur

Wat betekent GFR?

Glomerular filtration rate, maat voor functionele filtratie/nefronen

Waarom stijgt creatinine pas laat sterk?

Bij vroege GFR-daling stijgt het maar mild, bij ernstige daling stijgt het drastisch

Kan proteïnurie voorkomen met normale ureum/creatinine?

Ja, bij filterprobleem zoals PLNP

Wat betekent proteïnurie met later verhoogde ureum/creatinine?

Filterprobleem heeft uiteindelijk ook nierfunctie beschadigd

Wat betekent USG?

Urine specific gravity, soortelijk gewicht/urinaire dichtheid

Wat zegt hoge USG?

Nier concentreert urine goed

Wat zegt lage USG?

Verminderd concentrerend vermogen

Wat betekent sterk gestegen ureum met lage USG?

Nierfalen waarschijnlijk

Wat betekent gestegen creatinine met hoge USG bij gedehydrateerde hond?

Pre-renaal probleem; nier kan nog concentreren

Wat is pre-renale azotemie?

Azotemie door gedaalde renale bloedvloei

Hoe erg is pre-renale azotemie meestal?

Matig

Wat is renale azotemie?

Azotemie door nierfalen met >70% nefronverlies

Wat betekent isosthenurie?

Urine heeft ongeveer hetzelfde soortelijk gewicht als plasma

Wat betekent isosthenurie klinisch?

Nier is concentrerend vermogen kwijt

Waarmee relateer je azotemie?

USG en SDMA

Wat is SDMA?

Bloedmerker voor niertubulaire schade

Waarom is SDMA nuttig?

Het stijgt vroeger dan ureum en creatinine, vanaf ongeveer 40% schade

Waarvoor dient IRIS-stagering?

Nierziekte bij kleine huisdieren internationaal indelen

Waarop is IRIS-stagering gebaseerd?

Creatinine, SDMA, azotemie en UPC-ratio

Wat is UPC-ratio?

Urine protein/creatinine ratio

Waarom moet urine-eiwit aan urinecreatinine gerelateerd worden?

Eiwitconcentratie hangt af van urineconcentratie door waterreabsorptie

Waarom corrigeer je urine-eiwit met creatinine?

Creatinine weerspiegelt concentratie-effect van urine

Wat is post-renale azotemie?

Azotemie door obstructie of ruptuur van urinewegen

Waarom kan ruptuur post-renale azotemie geven?

Urine lekt in abdomen en urinecomponenten worden opnieuw opgenomen