7 ppolityka państwa Instrumenty, klasyfikacje i nowa ustawa z 20 marca 2025 r. | Quizlet

Wymiar społeczny polityki rynku pracy

Ograniczanie wykluczenia, ubóstwa i nierówności.

Wymiar ekonomiczny polityki rynku pracy

Wpływ na podaż pracy, produktywność oraz konkurencyjność.

Wymiar instytucjonalny polityki rynku pracy

Funkcjonowanie służb zatrudnienia oraz dialog z partnerami społecznymi.

Stopa bezrobocia rejestrowanego w Polsce w marcu 2025 r.

Wynosiła 6,1% (wobec 4,9% w drugiej połowie 2024 r.).

Przeciętne wynagrodzenie brutto w Polsce w marcu 2025 r.

Wynosiło 9 652 zł.

Liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Polsce w marcu 2025 r.

Wynosiła 949,8 tys. osób.

Rozpiętość regionalna bezrobocia rejestrowanego w marcu 2025 r.

Wynosiła od 3,9% w województwie wielkopolskim do 10,0% w województwie warmińsko-mazurskim.

Bezrobocie według BAEL

Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności - reprezentacyjne badanie ankietowe według metodologii MOP/Eurostat, definiujące bezrobotnego jako osobę bez pracy, aktywnie jej szukającą i gotową ją podjąć, niezależnie od rejestracji w urzędzie.

Klasyfikacja instrumentów rynku pracy Eurostat i OECD

Podział środków na 9 ogólnych kategorii, z czego kategorie 1-7 stanowią instrumenty aktywne, a kategorie 8-9 to instrumenty pasywne.

Aktywne instrumenty rynku pracy (kategorie 1-7)

1. Usługi publicznych służb zatrudnienia; 2. Szkolenia zawodowe; 3. Rotacja stanowisk i podział pracy; 4. Zachęty do zatrudniania; 5. Wsparcie zatrudnienia i rehabilitacja osób z niepełnosprawnościami; 6. Bezpośrednie tworzenie miejsc pracy; 7. Wspieranie podejmowania działalności gospodarczej.

Pasywne instrumenty rynku pracy (kategorie 8-9)

8. Zasiłki dla bezrobotnych i odprawy; 9. Wcześniejsze emerytury.

Instrumenty zorientowane podażowo

Instrumenty wspierające osoby poszukujące pracy i inwestujące w kapitał ludzki, np. szkolenia zawodowe, doskonalenie, doradztwo zawodowe i częściowo pośrednictwo pracy.

Instrumenty zorientowane popytowo

Instrumenty wpływające na pracodawców w celu tworzenia lub utrzymania miejsc pracy, np. dotacje płacowe, zatrudnienie subsydiowane, bezpośrednie tworzenie miejsc pracy oraz promocja samozatrudnienia.

Efekt jałowego biegu (deadweight loss)

Ryzyko polegające na tym, że wsparcie trafia do osób lub pracodawców, którzy i bez pomocy publicznej osiągnęliby dany cel (np. znaleźliby pracę lub zatrudnili pracownika).

Efekt zamknięcia (lock-in effect)

Ryzyko, w którym w trakcie trwania danego programu aktywizacyjnego (np. szkolenia) spada intensywność samodzielnego poszukiwania pracy przez uczestnika.

Efekt substytucji

Zjawisko polegające na zastępowaniu przez pracodawców regularnych pracowników osobami, których zatrudnienie jest subsydiowane z funduszy publicznych.

Efekt wypychania (crowding out)

Sytuacja, w której podmioty lub działania wspierane publicznie wypierają z rynku inne osoby poszukujące pracy bądź prywatne firmy niedotowane ze środków publicznych.

Zatrudnienie subsydiowane

Dotacje płacowe dla firm zatrudniających osoby bezrobotne, umożliwiające zdobycie kwalifikacji w realnym środowisku pracy.

Roboty publiczne

Bezpośrednie tworzenie tymczasowych miejsc pracy w sektorze publicznym, skierowane głównie na aktywizację osób długotrwale bezrobotnych.

Emerytury warunkowe

Forma wcześniejszej emerytury przyznawana pod warunkiem zwolnienia danego miejsca pracy dla osoby bezrobotnej.

Średnia krajowa efektywność zatrudnieniowa w Polsce (2023 r.)

Wynosiła 82,56% przy liczbie 235 824 osób objętych aktywizacją.

Trwałość zatrudnienia po robotach publicznych według NIK

Spada drastycznie z poziomu 76,5% po 3 miesiącach do zaledwie 9,5% po 2 latach od zakończenia programu (spadek o 67 punktów procentowych).

Trwałość zatrudnienia po stażach według NIK

Spada z poziomu 77,6% mierzonych po 3 miesiącach do poziomu 26,7% po 2 latach od zakończenia.

Wydatki Polski na aktywną politykę rynku pracy (APRP)

Wynoszą 0,35% PKB, co plasuje Polskę wyraźnie poniżej średniej OECD wynoszącej 0,42%.

Liderzy europejscy w wydatkach na APRP

Dania (1,36% PKB), Belgia (1,40% PKB) oraz Francja (1,05% PKB).

Data wejścia w życie kluczowych ustaw reformy rynku pracy

1 czerwca 2025 r.

Liczba powiatowych urzędów pracy objętych reformą z 2025 r.

340 jednostek.

Rejestracja bezrobotnych po reformie 2025 r.

Odbywa się według faktycznego miejsca zamieszkania, co oznacza zniesienie dotychczasowego wymogu rejestracji według adresu zameldowania.

Bon na zasiedlenie po reformie 2025 r.

Instrument przyznawany na podjęcie pracy oddalonej o minimum 80 km od miejsca zamieszkania, w kwocie do ok. 14 000 zł, zniesiono dla niego limit wieku (wcześniej tylko do 30. roku życia).

Stypendium stażowe od 1 czerwca 2025 r.

Wynosi 2 854,24 zł brutto, co stanowi 160% kwoty zasiłku podstawowego (wcześniej było to 120%).

Zasiłek podstawowy dla bezrobotnych (pierwsze 90 dni)

Wynosi 1 783,90 zł brutto (stawka od 1 czerwca 2025 r.), podlegający corocznej waloryzacji o wskaźnik wzrostu cen.

Zasiłek dla bezrobotnych po 90 dniach

Wynosi 1 400,90 zł brutto.

Zasiłek dla osób z ponad 20-letnim stażem pracy (pierwsze 90 dni)

Wynosi 2 140,68 zł brutto, co stanowi 120% kwoty zasiłku podstawowego.

Jednorazowa dotacja na podjęcie działalności gospodarczej

Wynosi do ok. 52 600 zł, co stanowi maksymalnie 6-krotność przeciętnego wynagrodzenia GUS.

Krajowy Fundusz Szkoleniowy (KFS) po nowej ustawie

Finansuje do 100% kosztów szkoleń u mikroprzedsiębiorców i 80% u pozostałych; nowością jest rozszerzenie dostępności na osoby pracujące na umowach cywilnoprawnych i zleceniobiorców.

Limit pomocy de minimis dla pracodawców

Wynosi maksymalnie 300 tys. EUR w okresie 3 lat.

Zasady pośrednictwa pracy według nowej ustawy

Dostępność, dobrowolność, równość oraz jawność.

Zasady poradnictwa zawodowego według nowej ustawy

Dostępność, dobrowolność, równość, swoboda wyboru, poufność oraz bezpłatność.

Stopa bezrobocia w Polsce według BAEL (dane 2024/2025)

Wynosi 3,2%, co stanowi drugi najniższy wynik w całej Unii Europejskiej po Czechach (3,1%).

Wskaźnik zatrudnienia w Polsce w wieku 20-64 lat (dane 2024)

Wynosi 78,4%, co oznacza, że Polska osiągnęła cel UE na 2030 rok (wynoszący $\ge78\%$) na 6 lat przed terminem.

Uczenie się dorosłych przez całe życie w Polsce

Wynosi poniżej 10% dorosłych w szkoleniach rocznie, co plasuje Polskę wśród 8 najsłabszych krajów UE (cel unijny na 2030 r. to co najmniej 60%).

Gender gap w zatrudnieniu w Polsce

Wynosi 14,4 punktu procentowego i jest znacznie wyższy niż średnia dla UE-27 (9,6 pp), co wynika głównie z różnic w ustawowym wieku emerytalnym kobiet i mężczyzn.

Rola Unii Europejskiej w polityce rynku pracy

UE nie posiada kompetencji do harmonizacji ani tworzenia jednolitej polityki zatrudnienia; pełni jedynie funkcję koordynatora działań państw członkowskich.

Podstawa prawna koordynacji zatrudnienia w UE

Artykuły 145-150 oraz art. 5 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Metoda Otwartej Koordynacji (MOK / OMC)

Główne, miękkie narzędzie koordynacji polityk krajowych w UE, oparte na cyklicznym określaniu wspólnych celów, monitorowaniu wskaźników, krajowych raportach (w Polsce KPDZ) oraz zaleceniach KE (CSR).

Komitet ds. Zatrudnienia (EMCO)

Instytucja doradcza ustanowiona na mocy art. 150 TFUE, składająca się z po dwóch przedstawicieli każdego państwa członkowskiego oraz dwóch przedstawicieli KE, odpowiedzialna m.in. za monitorowanie zatrudnienia i opiniowanie wytycznych.

EURES

Sieć europejskich służb zatrudnienia obejmująca 27 państw UE oraz Norwegię, Islandię, Szwajcarię i Liechtenstein, wspierająca mobilność geograficzną pracowników i oferująca międzynarodową bazę ofert pracy.

Krajowy Plan Działań na rzecz Zatrudnienia (KPDZ)

Polski program na lata 2024-2026 stanowiący odpowiedź na unijne wytyczne zatrudnienia, którego głównym celem jest wzrost aktywności zawodowej i poprawa jakości zatrudnienia.

Polityka rynku pracy -Definicja operacyjna

Wszystkie działania państwa skierowane na ograniczanie bezrobocia, wspieranie zatrudnienia i poprawę funkcjonowania rynku pracy- realizowane przez publiczne służby zatrudnienia, agencje zatrudnienia, OHP i inne instytucje.

Cele ustawowe polityki na rynku pracy

pełne i produktywne zatrudnienie

rozwój zasobów ludzkich

wzmacnianie integracji i solidarności społecznej

zwiększanie mobilności na rynku pracy

Trzy wymiary polityki

Społeczny

Ekonomiczny

Instytucjonalny

wymiar Społeczny

ograniczanie wykluczenia, ubóstwa i nierówności

wymiar Ekonomiczny

podaż pracy, produktywność, konkurencyjność

Instytucjonalny

służby zatrudnienia, dialog z partnerami społecznymi

Bezrobocie rejestrowane

Liczone przez urzędy pracy. Bezrobotny to osoba zarejestrowana w PUP, niepracująca i gotowa do podjęcia pracy. Mianownik: ludność aktywna zawodowo. Publikowane co miesiąc przez GUS i MRPiPS.

Bezrobocie wg BAEL

Badanie Aktywności Ekonomicznej Ludności - reprezentacyjne badanie ankietowe wg metodologii MOP/Eurostat. Bezrobotny to osoba bez pracy, aktywnie jej szukająca i gotowa ją podjąć - niezależnie od rejestracji. Porównywalne międzynarodowo.

Aktywne instrumenty - dwa kierunki

Orientacja podażowa (kapitał ludzki) vs popytowa (miejsca pracy)

Zorientowane PODAŻOWO

Wspierają osoby poszukujące pracy - inwestują w kapitał ludzki

• szkolenia zawodowe i doskonalenie • doradztwo zawodowe • pośrednictwo pracy (częściowo)

Zorientowane POPYTOWO

Wpływają na pracodawców - tworzą lub utrzymują miejsca pracy

• dotacje płacowe / zatrudnienie subsydiowane • bezpośrednie tworzenie miejsc pracy w sektorze publicznym i NGO • promocja samozatrudnienia - dotacje na rozpoczęcie działalności

Pośrednictwo pracy i doradztwo zawodowe

Mocne strony

skraca czas trwania bezrobocia

niskie koszty jednostkowe w porównaniu z innymi instrumentami

pomaga dopasować bezrobotnych do innych aktywnych programów

buduje relacje urzędu pracy z pracodawcami w regionie

Pośrednictwo pracy i doradztwo zawodowe

słabe strony

może powodować efekt wypychania innych poszukujących pracy

efekt jałowego biegu - pomaga głównie osobom najlepiej przygotowanym, które i tak znalazłyby pracę

przynosi korzyści tylko części zarejestrowanych bezrobotnych

Wytyczne efektywności Pośrednictwo pracy i doradztwo zawodowe

Należy łączyć usługę z monitorowaniem intensywności poszukiwań pracy i weryfikacją gotowości do podjęcia zatrudnienia. Skuteczność rośnie w połączeniu z innymi instrumentami (np. szkoleniami).

Szkolenia zawodowe Teoretyczne i praktyczne (on-the-job training)

Mocne strony

wzrost produktywności bezrobotnych bezrobotni 50+)

produktywne wykorzystanie czasu bezrobocia - zapobiega dekwalifikacji

pozytywne efekty przy trafnym adresowaniu (kobiety, młodzież,

podnosi szanse na trwałe zatrudnienie

Szkolenia zawodowe Teoretyczne i praktyczne (on-the-job training)

słabe strony

często źle adresowane - efekt jałowego biegu

ryzyko efektu zamknięcia - w trakcie szkolenia spada intensywność poszukiwań pracy

może zwiększać oczekiwania płacowe ponad realia rynku

wysoki koszt jednostkowy

Szkolenia zawodowe Teoretyczne i praktyczne (on-the-job training)

Wytyczne efektywności

Tematyka szkoleń musi odpowiadać realnym potrzebom pracodawców. Optymalne jest łączenie szkolenia teoretycznego z praktycznym w zakładzie pracy. Adresować do grup defaworyzowanych.

Zatrudnienie subsydiowane Dotacje płacowe dla firm zatrudniających osoby bezrobotne

Mocne strony

może prowadzić do trwałego zatrudnienia po zakończeniu subsydiowania

umożliwia zdobycie kwalifikacji w realnym środowisku pracy

utrzymuje kontakt bezrobotnego z rynkiem pracy

elastyczność - wsparcie dopasowane do potrzeb pracodawcy

Zatrudnienie subsydiowane Dotacje płacowe dla firm zatrudniających osoby bezrobotne

słabe strony

efekt jałowego biegu - pracodawca zatrudniłby tę osobę także bez dotacji

efekt substytucji - zastępowanie zwykłych pracowników subsydiowanymi

ryzyko nieprzedłużania zatrudnienia po zakończeniu subsydiowania

wysokie koszty fiskalne

Zatrudnienie subsydiowane Dotacje płacowe dla firm zatrudniających osoby bezrobotne

Wytyczne efektywności

Precyzyjne adresowanie do osób w szczególnej sytuacji na rynku pracy. Subsydia łączyć z innymi aktywnymi programami, by stanowiły most do regularnego zatrudnienia, a nie cel sam w sobie

Wspieranie samozatrudnienia Dotacje na podjęcie działalności gospodarczej

Mocne strony

wspiera postawy przedsiębiorcze

pozytywne efekty dla wybranych grup - głównie młodzi mężczyźni z wykształceniem technicznym

potencjał tworzenia kolejnych miejsc pracy w przyszłości

instrument popytowy o niskim ryzyku efektu substytucji

Wspieranie samozatrudnienia Dotacje na podjęcie działalności gospodarczej

słabe strony

ograniczony zasięg - skuteczny tylko dla części bezrobotnych

efekt jałowego biegu - beneficjent i tak zamierzał założyć firmę

efekt wypychania - nowi przedsiębiorcy wypierają z rynku małe firmy bez wsparcia

wysoki odsetek upadłości w pierwszym roku Wsparcie finansowe łączyć z fachowym doradztwem przy zakładaniu firmy.

Wspieranie samozatrudnienia Dotacje na podjęcie działalności gospodarczej

Wytyczne efektywności

Wsparcie finansowe łączyć z fachowym doradztwem przy zakładaniu firmy. Kierować do osób rzeczywiście zdolnych do prowadzenia działalności - po wcześniejszej diagnozie kompetencji.

Roboty publiczne Bezpośrednie tworzenie miejsc pracy w sektorze publicznym

Mocne strony

aktywizują długotrwale bezrobotnych - grupę najtrudniejszą

produkcja dóbr publicznych, poprawa infrastruktury w regionie

skuteczna weryfikacja gotowości do podjęcia pracy

wsparcie dla regionów o trwale wysokim bezrobociu

Roboty publiczne Bezpośrednie tworzenie miejsc pracy w sektorze publicznym

słabe strony

efekt wypychania - wypieranie miejsc pracy z sektora prywatnego

stygmatyzacja uczestników - postrzegani jako mało wydajni

niska produktywność wykonywanych prac

ryzyko utrwalenia zależności od pomocy publicznej

Roboty publiczne Bezpośrednie tworzenie miejsc pracy w sektorze publicznym

Wytyczne efektywności

Tymczasowy charakter i krótki czas trwania programów. Łączyć ze szkoleniem zawodowym. Rozważyć organizację przez firmy prywatne, by zniwelować efekt wypychania.

Instrumenty pasywne

Materialne zabezpieczenie osób bezrobotnych

Pasywne instrumenty nie aktywizują zawodowo, lecz łagodzą skutki bezrobocia - chronią poziom życia i dają czas na poszukiwanie pracy. W statystykach Eurostat to kategorie 8-9.

emerytury warunkowe

pod warunkiem zwolnienia miejsca pracy dla bezrobotnego

emerytury bezwarunkowe

bez wymogu zastąpienia Ryzyko: trwałe wycofanie z rynku pracy i utrata kapitału ludzkiego. Współczesne polityki ograniczają ten instrument, promując dłuższą aktywność zawodową.

Skuteczność instrumentówSzkolenia

Słabe efekty krótkoterminowe (efekt lock-in), ale istotnie pozytywne w średnim i długim okresie. Najskuteczniejsze są szkolenia branżowe i dłuższe programy.

Skuteczność instrumentów Roboty publiczne

Najsłabsze efekty długoterminowe wśród aktywnych instrumentów. Często prowadzą do stygmatyzacji uczestników i niskiej trwałości zatrudnienia po programie.

Skuteczność instrumentówDotacje płacowe

Istotnie pozytywny wpływ na zatrudnienie w badaniach kontrfaktycznych. Największe korzyści dla osób 50+ i długotrwale bezrobotnych - ale to one rzadziej z nich korzystają

Skuteczność instrumentów Wsparcie samozatrudnienia

Wysoka skuteczność dla wąskich, dobrze wyselekcjonowanych grup. Programy dłuższe i z silniejszą komponentą doradczą dają lepsze rezultaty niż jednorazowe dotacje.

Najważniejsze nowości w ustawie z 20 marca 2025 r.

Co zmieniło się dla osób bezrobotnych

Rejestracja wg miejsca zamieszkania koniec wymogu rejestracji wg adresu zameldowania

Wsparcie dla rolników dostęp do form aktywizacji zawodowej rozszerzony

Bon na zasiedlenie bez limitu wieku wcześniej dostępny tylko dla osób do 30. roku życia

Pakiet aktywizacyjny możliwość łączenia różnych form wsparcia w jeden pakiet

Wyższe stypendium stażowe pracy przyznawane na zasadach niezależnych od stażu Pełny zasiłek niezależnie od stażu uproszczone zasady przyznawania świadczeń pasywnych

Najważniejsze nowości w ustawie z 20 marca 2025 r.

Co zmieniło się dla pracodawców

Nowe instrumenty wsparcia i ułatwienia proceduralne

Rozszerzony KFS Krajowy Fundusz Szkoleniowy dostępny także dla osób na umowach cywilnoprawnych i zleceniobiorców

Cyfryzacja kontaktu z PUP Pełna obsługa pracodawcy przez system teleinformatyczny - mniej papierowych dokumentów

Większy wybór kandydatów Więcej dostępnych ofert pracy zgłoszonych zarówno przez sektor publiczny, jak i prywatny

Granty na utrzymanie miejsc pracy

Wsparcie firm w okresach trudności gospodarczych zamiast zwolnień grupowych

Nowe zasady pracy cudzoziemców

Test rynku pracy zastąpiony nowym mechanizmem; możliwość lokalnych ograniczeń przez starostę

Prostsze rozliczenia pomocy: ujednolicone zasady de minimis przy wnioskach o dotacje i refundacje

Pośrednictwo pracy

Kojarzenie osób poszukujących pracy z pracodawcami; pozyskiwanie ofert i ich upowszechnianie; informowanie o sytuacji na rynku pracy.

Poradnictwo zawodowe

Pomoc w wyborze zawodu i miejsca pracy; planowanie kariery; badania predyspozycji zawodowych; porady indywidualne i grupowe.

Cztery obszary aktywności UE

Strategie i wytyczne

Finansowanie

Prawo europejskie

Swoboda przepływu

Strategie i wytyczne

Europejski Filar Praw Socjalnych; Strategiczny Program 2024-2029

Finansowanie

Europejski Fundusz Społeczny+ (EFS+); SURE; KPO/RRF

Prawo europejskie

BHP, równość, ochrona macierzyństwa, czas pracy, młodociani

Swoboda przepływu

Pracowników, kwalifikacji; portal EURES; koordynacja ZUS

Europejski Filar Praw Socjalnych rozdziały

I. Równe szanse i dostęp do rynku pracy edukacja, równouprawnienie, aktywne wsparcie zatrudnienia

II. Uczciwe warunki pracy bezpieczne zatrudnienie, godne wynagrodzenie, dialog społeczny

III. Ochrona socjalna i integracja zabezpieczenie społeczne, opieka zdrowotna, mieszkanie, włączenie

Metoda otwartej koordynacji (MOK

jest głównym narzędziem koordynacji polityki rynku pracy w UE. Polega na cyklicznym formułowaniu wspólnych celów, definiowaniu wskaźników, składaniu raportów krajowych i wzajemnej ocenie postępów.

EMCO

Komitet ds. Zatrudnienia (Komitet doradczy ustanowiony art. 150 TFUE)

Główne zadania EMCO

monitorowanie sytuacji zatrudnienia w państwach UE

opiniowanie wniosków Rady i Komisji Europejskiej

koordynacja polityki makroekonomicznej z reformami

wymiana informacji między państwami członkowskimi

wkład w wytyczne dot. zatrudnienia i sprawozdanie wspólne

EURES

europejskie służby zatrudnienia

Sieć współpracy publicznych służb zatrudnienia 27 państw UE + Norwegia, Islandia, Szwajcaria, Liechtenstein.

EURES co oferuje

wsparcie mobilności pracowników między państwami

doradcy EURES w wojewódzkich urzędach pracy

informacja o warunkach pracy i życia w innych krajach

Krajowy Plan Działań na rzecz Zatrudnienia

KPDZ 2024-2026 - polska odpowiedź na cele UE

Cel główny KPDZ 2024-2026: Wzrost aktywności zawodowej i wzrost poziomu dobrej jakości zatrudnienia w Polsce - zgodnie z wytycznymi UE oraz Europejskim Filarem Praw Socjalnych.