GME: Hoofdstuk 14

Auctoritates

De auctoritas zijn figuren die autoriteit hadden. Alle intellectuele activiteiten moesten de Bijbel en de teksten van de kerkvaders reflecteren. Er was dus geen bewegingsvrijheid. Daarnaast waren de middeleeuwen de tijd van het gebruiken van citaten en de intertekstualiteit.

Artes liberales

De artes liberales of vrije kunsten waren de verschillende vakken die werden aangeleerd aan de universiteiten. Vrije van vrije kunsten verwijst naar degenen die geen handarbeid doen. De vrije kunsten werden in twee onderdelen onderverdeeld: trivium en quadrivium. Trivium omvatte drie vakken, namelijk: grammatica, dialectica en retorica, en quadrivium omvatte vier vakken, namelijk: geometrie, algebra, astronomie en muziek. In de realiteit werd enkel het vak grammatica serieus genomen, want om de Bijbel te kunnen lezen moest men Latijn en grammatica kennen. Daarnaast werd ook de christelijke ethica onderwezen.

Admonitio Generalis

In 789 vaardigde Karel de Grote de Admonitio Generalis uit, een verzameling koninklijke bepalingen die bedoeld was om hervormingen binnen het Frankische rijk door te voeren. Het document legde de nadruk op kerkelijke discipline, goed bestuur en christelijke eenheid. Onderwerpen als liturgie, onderwijs in kloosters, de rol van geestelijken, het bestrijden van heidense praktijken en zelfs landbouw kwamen aan bod. Het doel was om orde en uniformiteit te brengen in zowel religieus als politiek opzicht, en het christelijk geloof verder te verspreiden binnen het rijk.

Karolingisch humanisme

Er vond een massale kopiëring plaats in onder andere deze kapittelscholen om het Latijn weer te verspreiden. Zo kon de klassieke traditie verder overleven. Daarnaast ontstond in de late 9e eeuw het holisme door Johannes Scotus Eriugena. Het holisme houdt in dat God overal aanwezig is, wat een zeer extreme interpretatie is. Het is daarom dat alle teksten van Eriugena op de index van de kerk terechtkomen. Vervolgens verbleef Gerbert van Aurillac (ca. 1000), beter bekend als paus Sylvester II, soms in Spanje, waar hij in contact kwam met de Moren. Hierdoor verwierf hij een breder palet van kennis.

Rationalisme

Is een filosofische stroming die vertrekt vanuit het idee dat de rede de enige of voornaamste bron van kennis is. Naast het filosofisch rationalisme bestaat er ook zoiets als een religieus of godsdienstig rationalisme dat de geloofswaarheden wil (laten) verantwoorden via het persoonlijk denken. Ook de middeleeuwse leer van het fides quaerens intellectum (het geloof dat naar de rede zoekt) wordt binnen het religieuze domein wel als rationalisme beschouwd. Er waren contradicties mogelijk bij de auctoritates. De auctoritas kan je vergelijken met een wassen neus. Je kunt het namelijk in alle richtingen plooien. Men kon de auctoritates dus plooien en er creatief mee omgaan. Men ging over hun redeneren.

Bernardus van Clairvaux en Abelardus

Er vond een conflict plaats tussen de ouderwetse Bernardus en de innovatieve Abelardus, geleerde in de 11de eeuw. Toch werden ze allebei in de recente literatuur gezien als vernieuwers. Adelardus wilde de wetenschap (scientia) naar voren schuiven, terwijl Bernardus de mystiek voorop plaatste. Beide haalden hun vernieuwing uit de wijsheid (sapientia). Abelardus had een bewogen leven. Hij was oorspronkelijk een monnik, maar trok naar Parijs, waar hij docent werd in theologica. Hij ontwikkelde de scholastische methode in 'sic et non'. Dit waren 158 vragen, waarbij de argumenten pro en contra op elkaar werden afgewogen en men de logica haar werk liet doen. Abelardus was een flamboyant persoon. Hij kreeg Heloise toevertrouwd, maar ze raakte zwanger, waardoor hij werd veroordeeld en gecastreerd. Daarnaast stichtte hij ook een soort van commune voor studenten. Bernardus wilde echter vernieuwing in het monastiek denken. Het conflict tussen Abelardus en Bernardus zorgde ervoor dat de leer van Abelardus als ketters werd veroordeeld. Dit was typerend voor de conflicten die redenering veroorzaakte.

Kathedraalscholen

Tussen de 11de en de 12de eeuw werden er kathedraalscholen opgericht. Deze waren verbonden aan de bisschoppen in de steden en kan men deels linken aan de urbanisatie die toen plaatsvond.

Scholing

Daarnaast werden er nog specialisatieprogramma's naast de artes liberales toegevoegd. Zo kon je twee titels krijgen van de universiteit. Die van baccalaureus (bachelor) en die van magister artium (de meester van alle kunsten = master). De titel van baccalaureus kreeg je als je de artes liberales beheerste en de titel van magister artium kreeg je pas als je naast de artes liberales ook de andere vakken beheerste. De Aristotelische filosofie leidde tot de oprichting van nieuwe vakken, zoals: natuurfilosofie, metafysica en ethiek. Daarnaast werden er ook nog andere vakken toegevoegd buiten filosofie, zoals theologie, geneeskunde en het wereldlijk en kerkelijk recht (Decretum Gratiani).

Universitates

Vanaf ongeveer 1200 ontstonden er universitates. Deze waren gilden van studenten en docenten die de organisatie van de scholen wilden opnemen. Hiervoor moesten ze toestemming vragen aan de bisschoppen, maar deze waren meestal niet zo happig, aangezien ze anders hun monopolie kwijtraakten. Daarnaast hadden de scholae (studenten) een steeds groeiende autonomie.

Isidorius van Sevilla

Isidorius van Sevilla, actief in de 6de en 7de eeuw, was een invloedrijke kerkvader en geleerde die vooral bekend werd door zijn inzet voor kennisoverdracht en onderwijs. Zijn bekendste werk, de Etymologiae, is een encyclopedisch overzicht waarin hij allerlei onderwerpen bespreekt, gaande van taal en theologie tot natuurkunde, geneeskunde en wiskunde. Dit werk groeide in de middeleeuwen uit tot een van de meest geraadpleegde kennisbronnen en had een blijvende invloed op het intellectuele leven van die tijd.