Chương VI: "Dự phòng ung thư"

Dự báo về số người mắc bệnh và tử vong do ung thư trong thời gian tới như thế nào?

Tiếp tục gia tăng trong thời gian tới

Nếu ung thư được chữa khỏi, hậu quả nào vẫn bao trùm quãng đời còn lại của người bệnh?

Hậu quả về tài chính về thể lực và tình cảm

Các nhà dịch tễ học ước lượng bao nhiêu phần trăm bệnh ung thư là do nguyên nhân môi trường?

Khoảng 70-80%

Chúng ta có thể dự phòng bệnh ung thư bằng cách nào?

Ngăn cản việc tiếp xúc với các nguyên nhân gây ra ung thư

Về lý thuyết, chúng ta có khả năng làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do ung thư khoảng bao nhiêu?

Hơn 80%

Phòng ngừa ban đầu (Phòng bệnh bước một) nhằm mục đích gì?

Loại trừ hoặc giảm tối đa sự tiếp xúc với các nguyên nhân gây ra ung thư

Phương pháp dự phòng nào được coi là tích cực nhất?

Phòng ngừa ban đầu

Mối liên hệ giữa hút thuốc lá và ung thư được đề cập từ khi nào?

200 năm về trước

Báo cáo đầu tiên năm 1795 đã nêu ra mối liên hệ giữa thuốc lá và loại ung thư nào?

Ung thư môi

Công trình nghiên cứu năm 1928 đưa ra kết luận gì về ung thư và người nghiện thuốc lá?

Ung thư gặp nhiều hơn ở những người nghiện thuốc lá

Thập niên nào các nghiên cứu ở Anh và Hoa Kỳ chứng minh mối liên hệ nhân quả giữa thuốc lá và ung thư phổi?

Thập niên 50

Từ năm 1960, tỷ lệ hút thuốc lá ở Mỹ, Canada, Anh, Úc đã giảm từ 42% xuống còn bao nhiêu?

25%

Theo WHO, tỷ lệ hút thuốc lá ở các nước đang phát triển gia tăng trung bình hàng năm bao nhiêu?

Khoảng 8%

Thuốc lá gây ra bao nhiêu phần trăm trong tổng số các loại ung thư?

30%

Bao nhiêu phần trăm ung thư phổi là do thuốc lá gây ra?

90%

Thuốc lá gây ra bao nhiêu phần trăm ung thư khoang miệng, thanh quản và thực quản?

75%

Bao nhiêu phần trăm ung thư bàng quang liên quan đến thuốc lá?

5%

Mục tiêu của các phong trào phòng chống thuốc lá do thầy thuốc tổ chức là gì?

Tuyên truyền cho những người nghiện thuốc giảm dần đến ngừng hút

Trong phòng chống thuốc lá, cần khuyến khích đối tượng nào ngừng hút?

Những người đang hút thuốc

Thầy thuốc cần hỗ trợ gì cho người bệnh trong việc phòng chống thuốc lá?

Hỗ trợ cho người bệnh ngừng hút

Ngoài tuyên truyền, hoạt động nào cần thực hiện định kỳ để phòng chống tác hại thuốc lá?

Tổ chức thăm khám theo dõi định kỳ

Trong tuyên truyền phòng chống thuốc lá, cần đặc biệt chú ý đến những đối tượng nào?

Thanh thiếu niên chưa bao giờ hút thuốc và phụ nữ mang thai

Yếu tố nào được xếp là nguyên nhân quan trọng thứ hai gây bệnh ung thư và tử vong sau thuốc lá?

Nhiều yếu tố dinh dưỡng

Chế độ ăn nhiều thịt và chất béo tiêu biểu của Tây phương liên quan đến loại ung thư nào?

Ung thư đại tràng

Nguy cơ ung thư tăng lên do thiếu loại sinh tố nào trong chế độ ăn ít rau và trái cây?

Sinh tố A, C và E

Các chất vi lượng nào thiếu hụt trong chế độ ăn ít rau quả làm tăng nguy cơ ung thư?

Selen, sắt

Thiếu thành phần nào trong chế độ dinh dưỡng làm tăng nguy cơ ung thư đại tràng?

Chất sợi

Tại các nước đang phát triển, aflatoxin là nguyên nhân chính gây ra loại ung thư nào?

Ung thư gan

Aflatoxin là sản phẩm của yếu tố nào trên thức ăn?

Nấm mốc

Các chất nào trong thực phẩm hong khói làm gia tăng tỷ lệ ung thư thực quản và dạ dày?

Nitrit và Nitrat

Mọi cố gắng ngăn ngừa ung thư qua chế độ ăn hướng tới việc tăng cường thực phẩm nào?

Hoa quả, rau và các loại vitamin nhất là betacaroten

Cần tránh ăn những loại thức ăn nào để ngăn ngừa ung thư?

Nhiều mỡ, gia vị và các thức ăn bị mốc

Định nghĩa về hóa dự phòng ung thư là gì?

Uống một hóa chất hoặc các sinh tố nhằm ngăn chặn quá trình sinh ung thư

Hóa dự phòng ung thư thực sự phát triển nhanh trong thời gian nào?

Những năm gần đây

Kể tên các nhóm chất chống oxy hóa đang được dùng để đánh giá hiệu quả hóa dự phòng?

Sinh tố C và E, Selen, calci

Kể tên một số loại thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDS) dùng trong hóa dự phòng?

Aspirin, sulindac

Thuốc kháng estrogen nào được sử dụng rộng rãi để điều trị và hóa dự phòng ung thư vú?

Tamoxifen

Thử nghiệm ngẫu nhiên tại Hoa Kỳ dùng chất gì để ngăn chặn ung thư tiền liệt tuyến?

Finasteride

Finasteride có cơ chế tác dụng như thế nào?

Ngăn cản 5-alpha reductase

Có bao nhiêu loại virus được biết chắc chắn là nguyên nhân gây ung thư ở người?

4 virus

Kể tên 4 loại virus gây ung thư ở người?

Virus viêm gan B, virus Epstein-Barr, virus bướu gai ở người (HPV) và virus gây bệnh Bạch cầu T ở người (HTLV)

Nguyên nhân gây hầu hết ung thư gan nguyên phát ở Châu Phi và Đông Nam Á là gì?

Viêm gan B cùng với nhiễm aflatoxin

Biện pháp nào làm giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong do ung thư gan nguyên phát ở trẻ mới sinh?

Chủng ngừa rộng rãi viêm gan B

Virus Epstein-Barr được coi là nguyên nhân chính gây ra những loại ung thư nào?

Ung thư vòm và limphoma Burkitt

Tình trạng của các loại thuốc chủng dành cho HPV và HTLV hiện nay như thế nào?

Đang ở giai đoạn khởi đầu

Tác nhân chính gây ung thư da (có và không có sắc tố) là gì?

Bức xạ cực tím (UV) do phơi nắng quá độ

Bức xạ mặt trời gây ung thư da đặc biệt liên quan đến các sắc dân nào?

Sắc dân có màu da sáng

Tỷ lệ ung thư da do bức xạ mặt trời cao nhất ở những nước nào?

Úc và Ai-len

Để dự phòng ung thư da, cần tuyên truyền người dân tránh hành động gì?

Tránh phơi nắng quá mức

Các phương tiện che nắng nào được khuyến cáo sử dụng?

Áo, nón mũ

Biện pháp bảo vệ da tại chỗ khi tiếp xúc ánh nắng là gì?

Dùng thuốc bôi bảo vệ da

Nguyên nhân gây ung thư nào được xác định sớm nhất trong lịch sử?

Tiếp xúc nghề nghiệp

Lĩnh vực nào có số lượng chất sinh ung thư được biết đến nhiều hơn cả?

Lĩnh vực công nghiệp

Asbestos (amian) là chất sinh ung nghề nghiệp gây ung thư ở những cơ quan nào?

Ung thư phổi và trong mô màng phổi

Biện pháp nào được thực hiện nghiêm túc để hạ thấp tỷ lệ ung thư nghề nghiệp?

Vệ sinh công nghiệp và bảo hộ lao động

Những phương pháp điều trị nào trong y khoa cũng có tính chất sinh ung thư?

Xạ trị và hóa trị

Nhóm thuốc chống ung thư nào thầy thuốc cần lưu ý vì có nguy cơ gây ung thư thứ phát?

Nhóm có nhân Alkyl

Bé gái tiếp xúc với diethylstilbestrol từ người mẹ có nguy cơ mắc loại ung thư nào?

Ung thư âm đạo

Tại sao người mẹ trước đây sử dụng diethylstilbestrol vào đầu thai kỳ?

Làm giảm cơn buồn nôn và ngừa dọa sẩy thai

Thầy thuốc cần có kế hoạch gì đối với bệnh nhân sử dụng thuốc có tính sinh ung?

Kế hoạch theo dõi để phát hiện những ung thư thứ phát

Lịch sử gia đình là yếu tố nguy cơ của những loại ung thư nào?

Ung thư vú, ung thư đại trực tràng, ung thư võng mạc mắt, bệnh khô da nhiễm sắc tố

Chiến lược dự phòng bước đầu cho phụ nữ có tiền căn gia đình mắc ung thư vú là gì?

Dùng Tamoxifen như thử nghiệm hóa dự phòng

Đối với người có tiền sử gia đình bị ung thư, cần lưu ý thực hiện dự phòng bước mấy?

Dự phòng bước hai hay chương trình sàng lọc

Bức xạ ion hóa gây nguy cơ ung thư sau những sự kiện lịch sử nào?

Ném bom nguyên tử ở Nhật hoặc tai nạn Chernobyl

Yếu tố nguy cơ ung thư mới được biết gần đây liên quan đến hoạt động cơ thể là gì?

Ít hoạt động thân thể

Hoạt động thân thể trong làm việc và giải trí giúp phòng ngừa loại ung thư nào?

Ung thư đại tràng

Việc ngăn ngừa bệnh AIDS đóng góp vào nỗ lực dự phòng các bệnh ung thư nào?

Nhiều ung thư được biết có liên quan với AIDS

Sàng lọc ung thư (Dự phòng bước 2) là gì?

Cách đánh giá toàn thể dân số hay từng cá nhân khỏe mạnh về lâm sàng để phát hiện ung thư tiềm ẩn hay tiền ung thư

Quan niệm cốt lõi của việc sàng lọc ung thư là gì?

Phát hiện sớm ung thư trước khi di căn thì hiệu quả điều trị sẽ tốt hơn

Một ung thư được xem là lý tưởng cho việc sàng lọc khi đạt điều kiện gì?

Giai đoạn tiền lâm sàng phát hiện được tồn tại khá lâu trước khi triệu chứng và di căn xảy ra

Loại ung thư nào đứng hàng đầu ở nữ giới ở cả nước phát triển và đang phát triển?

Ung thư vú

Chương trình sàng lọc ung thư vú đã mang lại kết quả gì?

Làm giảm tỷ lệ tử vong

Viết tắt tiếng Anh của khám lâm sàng tuyến vú là gì?

CEB

Bác sĩ chuyên khoa khuyên phụ nữ ở độ tuổi nào nên khám vú hàng năm?

Tất cả phụ nữ trên 40 tuổi

Viết tắt tiếng Anh của tự khám vú là gì?

BSE

Ưu điểm của phương pháp tự khám vú (BSE) là gì?

Ít tốn kém và vô hại

Thời điểm thực hiện tự khám vú tốt nhất là khi nào?

Một tháng một lần sau khi sạch kinh

Lợi ích của việc tự khám vú đúng cách là gì?

Phát hiện ra bệnh khi u còn nhỏ, hạch di căn ít hơn

Phương pháp sàng lọc ung thư vú nào đã hoàn thiện về kỹ thuật và áp dụng rộng rãi gần đây?

Chụp tuyến vú (Mammography)

Phụ nữ trên 40 tuổi thuộc nhóm nguy cơ cao nên chụp vú định kỳ như thế nào?

Mỗi năm nên chụp vú không chuẩn bị một lần

Độ nhạy của phim chụp vú ở phụ nữ trên 50 tuổi là bao nhiêu?

Vượt hơn 85%

Độ đặc hiệu của phim chụp vú ở phụ nữ trên 50 tuổi là bao nhiêu?

95-99%

Ung thư tế bào gai của cổ tử cung thường phát triển sau những tổn thương nào?

Dị sản trong biểu mô và ung thư tại chỗ (CIN)

CIN là viết tắt của cụm từ tiếng Anh nào?

Cervical intraepithelia neoplasia

Bao nhiêu phần trăm các thương tổn CIN phát triển thành ung thư xâm lấn trong 20 năm?

Khoảng 20%

Xét nghiệm nào được dùng để phát hiện sớm ung thư cổ tử cung?

Xét nghiệm tế bào bong hay Paptest

Phụ nữ trên 30 tuổi đã có gia đình nên làm Paptest định kỳ như thế nào?

Mỗi năm một đến hai lần

Tại các nước áp dụng Paptest, tỷ lệ ung thư cổ tử cung xâm lấn đã giảm bao nhiêu?

30%

Nếu không có phương tiện làm Paptest, có thể sàng lọc bằng cách nào?

Khám cổ tử cung bằng mỏ vịt

Độ tuổi khuyến cáo khám cổ tử cung bằng mỏ vịt tại địa phương là bao nhiêu?

Phụ nữ trên 30 tuổi

Thử nghiệm Lugol soi cổ tử cung có tác dụng gì?

Phóng đại các thương tổn ở cổ tử cung

Phương pháp nào vừa dùng để chẩn đoán vừa điều trị các ung thư tiền xâm lấn cổ tử cung?

Khoét chóp cổ tử cung

Ở các nước phát triển, ung thư đại trực tràng đứng hàng thứ mấy sau ung thư phổi?

Thứ hai

Tại sao bệnh nhân ung thư đại trực tràng thường đến khám ở giai đoạn trễ?

Vì triệu chứng lâm sàng thường không rõ ràng

Chiến lược sàng lọc ung thư đại trực tràng nên tập trung vào độ tuổi nào?

Độ tuổi 50-70 tuổi

Xét nghiệm máu tiềm ẩn trong phân viết tắt là gì?

FOBT

Nguyên lý của test FOBT là phát hiện hoạt động của chất nào?

Peroxidase của huyết cầu tố

Bao nhiêu phần trăm kết quả FOBT trong sàng lọc cho kết quả dương tính?

Khoảng 2%

Giá trị dự đoán của test FOBT cho cả tuyến lành và ung thư là bao nhiêu?

Giữa 20-30%

Nguyên nhân gây ra kết quả dương tính giả khi làm FOBT là gì?

Do thức ăn và thuốc