Aralin 2: Ang Pilipinas Noong ika-19 na Siglo

Mga bokabularyo at pangunahing konsepto tungkol sa sistemang pampolitika, pang-administrasyon, at edukasyon sa Pilipinas noong ika-19 na siglo.

Pyudalismo

Sistemang kung saan ang mga mayayaman o nagmamay-ari ng mga malalaking lupain ay may malaking kapangyarihan na natatamasa.

Ang Sosyal na Estraktora

Ang hirarkiya ng lipunan sa Pilipinas noong panahon ng Espanyol na binubuo ng Mataas na Uri (mga opisyal, peninsulares, friars/pari), Gitna Uri (mestizos, natives, criollos), at Pinakamababang Uri (landless indios o mga magsasaka).

Gobernador-Heneral

Ang sentro ng lahat ng pamamahala sa Pilipinas noong panahon ng Espanyol na humahawak ng kapangyarihang ehekutibo, pambatasan, at judisiyal.

Ministro De Ultramar

Kawanihan sa Espanya na itinatag noong 1863 para sa pamamahala sa mga kolonya ng Espanya.

Direktorat ng Civil Administration

Ahensyang umusbong noong 1874 kasama ang Sekretarya ng Pamahalaang Sentral na nagsilbing tagapayo ng administrasyon.

Royal Audiencia

Ang Korte Suprema sa panahon ng Espanya na nagsilbing hudisyal na katawan at auditor ng gobyerno.

Alferez

Pangalawang tenyente (second lieutenant) na namuno sa mga corps ng guardia sibil o cuadrilleros na nagpanatili ng kapayapaan at tungkuling pulisya.

Autos Acordados

Mga batas para sa bansa na ipinatupad ng gobernador-heneral sa tulong ng Royal Audiencia.

Batas ng mga Indies

Mga batas o Leyes na sumasaklaw at ipinatutupad sa mga kolonya ng Espanya.

Operating Hierarchy of Government

Ang estruktura ng lokal na pamamahala na binubuo ng Pamahalaang Panlalawigan, Pamahalaang Lungsod, Gobernadorcillo, at Cabeza de Barangay.

Alcalde Mayor

Ang opisyal na namumuno sa Pamahalaang Panlalawigan (Provincial Government) na nagsisilbi rin bilang civil governor.

Gobernadorcillo

Ang tinaguriang Capitan na nagsisilbing chief executive ng pamahalaang bayan at nahahalal kada taon mula sa principalia.

Cabeza de Barangay

Ang tagapamahala ng barangay na ibinibigay lamang ang posisyon sa Mestizo o Pilipinong Tsino.

Kakulangan sa Pamumuno

Isang sanhi ng pang-aabuso sa sistemang administratibo kung saan mahina ang pamamahala dahil sa hinirang lamang na mga mayayaman, sakim na gobernador-heneral, at maharlikang angkan.

Katiwalian sa Administrasyon

Pang-aabuso na kinapapalooban ng mataas na buwis, pagsasarili sa kalakalan, mataas na halaga ng lisensya, at pagbili ng mura at pagbebenta ng mahal na produkto.

Gobernador Manuel y Cebrian

Ang gobernador na nagbuo ng lupon para sa pagpapabuti ng edukasyong elementarya matapos ang pagbubukas ng pampublikong paaralan noong 1855.

Kautusan ng Espanya noong December 20, 1863

Kautusang nag-aatas sa pagtatayo ng pangprimaryang paaralan para sa mga babae at lalaki sa pamamahala ng mga Jesuit.

Moret Decree

Kautusan noong 1870 na naglalayong sekularisahin ang Higher Education ngunit tinutulan ng mga prayle.

Ilustrado

Mga may-kayang Pilipino na nakapag-aral sa ibang bansa tulad ni Dr. Jose Rizal na nagpetisyon at naglayong isulong ang karapatan sa edukasyon.