Bezpieczeństwo Międzynarodowe, Religia i Feminizm - Notatki z Wykładu

Fiszki słownikowe przygotowane na podstawie materiałów dotyczących bezpieczeństwa międzynarodowego, radykalizmu religijnego, islamu, praw człowieka oraz różnych nurtów feminizmu.

Bezpieczeństwo międzynarodowe

Stan stosunków między państwami i innymi uczestnikami życia międzynarodowego, w którym nie występują zagrożenia dla ich istnienia, rozwoju, suwerenności oraz podstawowych interesów.

Radykalizm

Dążenie do głębokich, zasadniczych zmian społecznych, politycznych, religijnych lub gospodarczych; sam w sobie nie musi oznaczać przemocy.

Ekstremizm

Użycie do realizacji celów politycznych środków, które nie zważają na ogólnie przyjęte normy postępowania, zwłaszcza nie szanujących życia, wolności i praw obywatelskich innych.

Fundamentalizm religijny

Przekonanie lub usystematyzowana doktryna zakładająca konieczność rygorystycznego przestrzegania zasad religijnych wywodzonych wprost ze świętych pism, które nie podlegają interpretacji.

Egzegeza

Naukowa interpretacja tekstów religijnych (np. biblijna, koraniczna) mająca na celu ustalenie znaczenia tekstu i analizę kontekstu historycznego.

Sacrum

Sfera święta; jeden z podstawowych elementów fenomenu religii.

Definicja substancjalna religii

Definicja, według której religia odnosi się bezpośrednio do Boga lub rzeczywistości nadprzyrodzonej.

Dżahilijja

Okres zwany „epoką niewiedzy”, odnoszący się do czasów na Półwyspie Arabskim przed powstaniem islamu, charakteryzujący się politeizmem i kultem plemiennym.

Islam (znaczenie słowa)

Poddanie się Bogu oraz zawierzenie Allahowi.

Hidżra

Przeniesienie się Muhammada z Mekki do Medyny w 622 r., stanowiące początek kalendarza muzułmańskiego.

Kalif

Następca proroka Muhammada, pełniący funkcję przywódcy wspólnoty muzułmańskiej.

Szahada

Jeden z pięciu filarów islamu oznaczający wyznanie wiary.

Szariat

Dosłownie „droga prowadząca do źródła”; system prawa religijnego oparty na Koranie, Sunnie, idżmie i kijasie.

Szyizm

Nurt islamu powstały po sporze o sukcesję, którego wyznawcy uznają Alego za jedynego prawowitego następcę Mahometa.

Salafizm

Nurt wzywający do powrotu do wzorców pierwszych pokoleń muzułmanów (salaf).

Dżihad mniejszy

Obrona wspólnoty muzułmańskiej, która może mieć wymiar duchowy, intelektualny, społeczny lub militarny.

Szahid

Świadek wiary lub męczennik; w tradycji islamskiej osoba, która zginęła za wiarę lub w obronie wspólnoty.

Sabaja

Historyczny termin odnoszący się do kobiet pojmanych podczas działań wojennych (niewolnictwo seksualne).

I generacja praw człowieka

Obejmuje prawa osobiste i polityczne, takie jak prawo do życia, wolność słowa, sumienia, wyznania oraz prawo do rzetelnego procesu.

Karta Praw Podstawowych UE

Dokument przyjęty w 2000 r. (obowiązujący od 2009 r.), gwarantujący godność człowieka, wolność, równość, solidarność oraz prawa obywatelskie w Unii Europejskiej.

Mistyka kobiecości

Pojęcie Betty Friedan opisujące sztuczne role dla kobiet (macierzyństwo, rola żony), które ograniczają ich heroizm wyłącznie do posiadania dzieci.

Patriarchat

System społeczno-kulturowy, w którym mężczyźni zajmują dominującą pozycję, a wpływ kobiet na życie publiczne i gospodarcze jest ograniczony.

Feminizm postkolonialny

Nurt badający sytuację kobiet z perspektywy patriarchatu i kolonializmu, krytykujący ocenianie kobiet z Globalnego Południa wyłącznie przez zachodnie wartości.

Feminizm intersekcjonalny

Nurt zakładający, że na sytuację kobiet wpływa jednocześnie wiele nakładających się czynników, takich jak płeć, rasa, kasa społeczna czy religia.

Talibowie

Ruch powstały w latach 90. XX w. (nazwa oznacza „studentów” madras), oparty na rygorystycznej interpretacji islamu i tradycjach pasztuńskich.

Nacjonalizm Pasztuński (Pasztunizm)

Ideologia i ruch podkreślający tożsamość narodową grupy etnicznej Pasztunów, stanowiących około 40% populacji Afganistanu.

Wahhabizm

Rygorystyczna szkoła religijna z XVIII w., zabraniająca kultu świętych i pielgrzymek, silnie związana z Arabią Saudyjską.