Kaarten: Termen Justitie/Recht

Proces

De gehele procedure waarin een geschil of strafzaak voor een rechtbank of hof wordt behandeld.

Rechtszaak

Een concrete zaak die voor een rechter of hof aanhangig is.

Aanklacht

Formele beschuldiging die het Openbaar Ministerie tegen een persoon uitbrengt.

Aangifte

Melding van een (vermoedelijk) misdrijf bij politie of parket.

Verdachte

Persoon op wie de aandacht van politie of parket rust, nog zonder formele verwijzing.

Beklaagde

Persoon die formeel wordt beticht van een misdrijf en voor een vonnisgerecht moet verschijnen.

Beschuldigde

Persoon die door de kamer van inbeschuldigingstelling wordt verwezen naar het hof van assisen.

Slachtoffer

Persoon die schade heeft geleden door een misdrijf.

Burgerlijke partij

Slachtoffer (of rechthebbenden) dat zich in het strafproces voegt om schadevergoeding te eisen.

Procureur des Konings

Magistraat van het Openbaar Ministerie die bij de rechtbank van eerste aanleg de strafvordering uitoefent.

Parket / Openbaar Ministerie

Korps van magistraten dat de belangen van de samenleving behartigt, misdrijven opspoort en vervolgt.

Onderzoeksrechter

Onafhankelijke magistraat die het gerechtelijk onderzoek leidt.

Raadkamer

Onderzoeksgerecht bij de rechtbank van eerste aanleg (voorlopige hechtenis, verwijzing).

Kamer van inbeschuldigingstelling

Onderzoeksgerecht bij het hof van beroep (verwijzing naar assisen, beroepen).

Politierechtbank

Rechtbank die lichte strafzaken behandelt (vooral verkeer en lichte inbreuken).

Correctionele rechtbank

Afdeling van de rechtbank van eerste aanleg die de meeste strafzaken behandelt.

Rechtbank van eerste aanleg

Algemene rechtbank met burgerlijke, correctionele, familie- en jeugdafdelingen.

Ondernemingsrechtbank

Rechtbank bevoegd voor handels- en ondernemingsgeschillen.

Arbeidsrechtbank

Rechtbank bevoegd voor arbeids- en socialezekerheidsgeschillen.

Vredegerecht

Laagste rechtbank (kleine vorderingen ≤ 5.000 €, huur, buren, enz.).

Hof van beroep

Hof dat in hoger beroep oordeelt over vonnissen van de rechtbanken.

Hof van Cassatie

Hoogste gerechtshof; toetst alleen de wettigheid (geen herbeoordeling van feiten).

Hof van assisen

Tijdelijk hof met jury voor de zwaarste misdrijven.

Dagvaarding

Officieel verzoek om voor de rechtbank te verschijnen.

Proces-verbaal (pv)

Schriftelijke vaststelling van een misdrijf of feiten door politie of bevoegde ambtenaar.

Verhoor

Ondervraging van verdachte, getuige of slachtoffer.

Huiszoeking

Onderzoek in een woning of gebouw, meestal met machtiging van de onderzoeksrechter.

Aanhouding

Tijdelijke vrijheidsberoving door de politie.

Voorlopige hechtenis

Aanhouding in de gevangenis tijdens het onderzoek, met controle door de raadkamer.

Vonnis

Beslissing van een rechtbank (eerste aanleg).

Arrest

Beslissing van een hof (beroep of Cassatie).

Hoger beroep

Rechtsmiddel waarbij een hogere rechter de zaak opnieuw beoordeelt.

Cassatieberoep

Beroep bij het Hof van Cassatie (alleen op rechtsvragen).

Straf

Sanctie opgelegd door de strafrechter (volgens 8 strafniveaus in het nieuwe Strafwetboek).

Geldboete

Geldelijke straf.

Werkstraf

Alternatieve straf waarbij de veroordeelde onbetaald werk verricht in het algemeen belang.

Gevangenisstraf

Vrijheidsstraf (ultimum remedium volgens het nieuwe Strafwetboek).

Schadevergoeding

Vergoeding van geleden schade.

Aansprakelijkheid

Verplichting om schade te vergoeden (contractueel of buitencontractueel).

Contract / overeenkomst

Wilsakkoord dat rechten en plichten schept tussen partijen.

Ontbinding

Beëindiging van een overeenkomst.

Ingebrekestelling

Formele aanmaning om een verbintenis na te komen.

Misdrijf

Enige term voor strafbare feiten in het nieuwe Strafwetboek (niveaus 1 tot 8).

Seponering

Beslissing van het parket om niet te vervolgen.

Minnelijke schikking

Akkoord met het parket waarbij de verdachte een bedrag betaalt en de zaak wordt geseponeerd.

Strafbemiddeling

Bemiddeling tussen dader en slachtoffer onder toezicht van justitie.

Inverdenkingstelling

Formele vaststelling door de onderzoeksrechter dat er ernstige aanwijzingen van schuld bestaan.

Opsporingsonderzoek

Onderzoek onder leiding van de procureur des Konings.

Gerechtelijk onderzoek

Onderzoek onder leiding van de onderzoeksrechter.

Verwijzing

Beslissing om een zaak naar een vonnisgerecht te sturen.

Bewijs

Gegevens die de waarheid van een feit aantonen of weerleggen.

Getuige

Persoon die onder eed verklaart wat hij heeft waargenomen.

Advocaat

Jurist die cliënten bijstaat en verdedigt.

Griffier

Ambtenaar die de zitting verslaat en de administratie van de rechtbank beheert.

Gerechtsdeurwaarder

Ambtenaar die vonnissen betekent en uitvoert (beslag, uitzetting, enz.).

Kort geding

Spoedprocedure voor dringende voorlopige maatregelen.

Beschikking

Voorlopige of incidentele rechterlijke beslissing.

Beslag

Maatregel waarbij goederen van een schuldenaar onbeschikbaar worden gemaakt.

Executie / tenuitvoerlegging

Uitvoering van een vonnis of arrest.

Dwangsom

Geldbedrag dat de rechter oplegt bij niet-naleving van een bevel.

Verjaring

Verlies van een rechtsvordering door tijdsverloop.

Overmacht

Omstandigheid die de nakoming van een verbintenis onmogelijk maakt.

Goede trouw

Beginsel dat partijen eerlijk en loyaal moeten handelen.

Rechtsmisbruik

Uitoefening van een recht op een wijze die strijdig is met de goede trouw.

Vermogen

Geheel van goederen en schulden van een persoon.

Eigendom

Volste zakelijk recht op een zaak.

Huur

Overeenkomst waarbij een zaak tegen betaling in gebruik wordt gegeven.

Koop

Overeenkomst waarbij eigendom van een zaak tegen betaling wordt overgedragen.

Lening

Overeenkomst waarbij geld of een zaak tijdelijk wordt uitgeleend.

Borgtocht

Overeenkomst waarbij iemand zich verbindt tot betaling van de schuld van een ander.

Hypotheek

Zakelijk zekerheidsrecht op onroerend goed.

Pand

Zakelijk zekerheidsrecht op roerende goederen.

Faillissement

Collectieve gerechtelijke afwikkeling van de schulden van een onderneming.

Reorganisatie

Procedure om een onderneming in moeilijkheden te redden.

Arbeidsovereenkomst

Overeenkomst waarbij een werknemer arbeid verricht onder gezag van een werkgever.

Ontslag

Beëindiging van de arbeidsovereenkomst door de werkgever.

Opzegging

Beëindiging van een overeenkomst met inachtneming van een termijn.

Schade

Nadeel (materieel of moreel) dat men lijdt.

Materiële schade

Schade die in geld uit te drukken is.

Morele schade

Niet-materiële schade (pijn, leed, aantasting van de eer).

Schadebeperkingsplicht

Verplichting van de benadeelde om de schade zo veel mogelijk te beperken.

Verzekering

Overeenkomst waarbij de verzekeraar een risico dekt tegen premie.

Aansprakelijkheidsverzekering

Verzekering die de burgerlijke aansprakelijkheid dekt.

Erfrecht

Regels over de overgang van het vermogen na overlijden.

Testament

Eenzijdige akte waarin men over zijn nalatenschap beschikt.

Huwelijk

Wettelijke verbintenis tussen twee personen.

Echtscheiding

Ontbinding van het huwelijk door de rechter.

Ouderlijk gezag

Geheel van rechten en plichten van ouders ten aanzien van hun minderjarige kinderen.

Alimentatie / onderhoudsbijdrage

Periodieke bijdrage tot levensonderhoud.

Adoptie

Juridische band die een kind gelijkstelt aan een biologisch kind.

Nationaliteit

Juridische band tussen een persoon en een staat.

Verblijfsrecht

Recht om legaal op het grondgebied te verblijven.

Asiel

Bescherming die aan een vreemdeling wordt verleend wegens vervolging.

Bestuursrecht

Recht dat de relatie tussen overheid en burgers regelt.

Administratief beroep

Beroep tegen een overheidsbeslissing bij een administratieve instantie.

Raad van State

Hoogste administratieve rechtscollege.

Grondwettelijk Hof

Hof dat wetten toetst aan de Grondwet.

Openbaarheid van de rechtszitting

Beginsel dat zittingen in principe toegankelijk zijn voor het publiek.

Vermoeden van onschuld

Beginsel dat iemand onschuldig is tot het tegendeel is bewezen.

Recht op een eerlijk proces

Fundamenteel recht op een onpartijdige, openbare en eerlijke behandeling van de zaak.