05_Oświadczenie woli i jego wady

oświadczenie woli i jego wady

Zasadniczo są to teorie współczesnej cywilistyki, które pojawiły się w pandektystyce, gdyż prawo rzymskie nie wypracowało teoretycznego pojęcia oświadczenia woli

Definicja: Oświadczenie woli to

Zachowanie się człowieka, które wyraża w sposób

dostateczny zamiar wywołania skutku prawnego

Elementy składające się na oświadczenie woli

Wola wewnętrzna (voluntas) akt woli - to, co podmiot „chciał wyrazić wewnątrz”

Wola zewnętrzna (verba) wyrażenie, przejaw woli - to, co „widać na zewnątrz”

Voluntas, a verba

Te dwa elementy powinny być zgodne. Jeśli nie są, występuje wada oświadczenia woli

Początkowo voluntas była bez znaczenia, a istotna była tylko verba. Uwzględnianie voluntas rozpoczęło się de facto od causa Curiana

Miało to następnie wpływ na wykształcenie się już w pandektystyce teorii woli i teorii oświadczenia

zasada ambiguitas contra stipulatorem

Niejasne oświadczenia woli były wykładane na niekorzyść osoby, która je złożyła

Od czasów glosatorów regułę tę określano jako wykładnię contra proferentem i w tej wersji weszła ona do nowożytnych kodeksów

Jeżeli dana osoba miała w danej sytuacji obowiązek zaprzeczenia, lecz tego nie zrobiła,

traktowano ją jako wyrażającą zgodę w sposób dorozumiany – „milczący”

POZORNOŚĆ (SIMULATIO)

Strony umawiają się, że czynność prawna nie będzie wywoływać dla nich skutków lub że będą one inne od tych jakie przewiduje dla niej porządek prawny

Skutki pozorności:

• Czynność symulowana (pozorna) – nieważna,

• Czynność dysymulowana (ukryta pod pozorną) – ważna, jeśli zgodna z prawem

ZASTRZEŻENIE POTAJEMNE

(RESERVATIO MENTALIS)

Złożenie oświadczenia woli z nie ujawnionym na zewnętrz zamiarem, aby nie wywoływało ono żadnego skutku prawnego

skutki reservatio mentalis (zastrzeżenia potajemnego)

• Tego typu oświadczenie woli rodzi skutki prawne (chyba że zastrzeżenie potajemne było znane drugiej stronie czynności prawnej)

• Cel: ochrona bezpieczeństwa obrotu prawnego

Error facti

• błąd co do faktu (obiektywnie występującej rzeczywistości)

• W prawie rzymskim początkowo nie można było uchylić się od skutków takiej czynności

• Dopiero przy kontraktach konsensualnych błąd mógł powodować nieważność czynności ze względu na brak porozumienia stron co do elementów przedmiotowo istotnych

Error iuris

• błąd co do prawa – mylne wyobrażenie strony co do istniejącego prawa

• W niektórych kodeksach nowożytnych odróżnienie obu rodzajów błędu zostało zachowane (np. Code civil czy ABGB)

Zasada Ignorantia iuris nocet

Niemożność powoływania się na nieznajomość prawa i uchylenia się od skutków prawnych czynności powziętej wskutek tej nieznajomości

Wyjątki od zasady ignorantia iuris nocet

• Minores (osoby małoletnie; do 25 roku życia)

• Kobiety

• Rusticii (osoby, które ze względu na swoje pochodzenie i miejsce

• zamieszkania mogły nie znać prawa)

• Żołnierze

• W prawie rzymskim przy powołaniu na wyjątki od

  zasady ignorantia iuris pretor udzielał restitutio in

  integrum

Kiedy można uchylić się od skutków prawnych błędu?

• Błąd jest istotny (czyli gdyby osoba

  dokonująca czynności wiedziała o

  rzeczywistym stanie rzeczy, nie dokonałaby

  jej)

• Błąd daje się usprawiedliwić (czyli nie

  jest wywołany brakiem staranności lub

  rażącym brakiem wiedzy osoby, która na

  błąd się powołuje)

Wpływ dochowania przez błądzącego należytej staranności na możliwość uznania błędu za prawnie relewantny (I):

• System rzymski i oparte na nim system francuski oraz belgijski: system oparty o dochowanie przez błądzącego staranności – „nie ma błędu, gdy osoba działała niestarannie”, co wyraża zasada de non vigilantibus non curat praetor

Wpływ dochowania przez błądzącego należytej staranności na możliwość uznania błędu za prawnie relewantny (II):

• System niemiecki i oparty na nim system szwajcarski system odpowiedzialności odszkodowawczej – błądzący może powołać się na błąd, ale musi naprawić drugiej stronie czynności szkodę, którą wyrządził działając niestarannie

Wpływ dochowania przez błądzącego należytej staranności na możliwość uznania błędu za prawnie relewantny (III):

System austriacki i oparty na nim system polski: system uzależniający wystąpienie błędu prawnie relewantnego od sposobu działaniu drugiej strony czynności prawnej

DOLUS (podstęp)

Strona dokonuje czynności prawnej pod wpływem umyślnie wywołanego błędu przez drugą stronę lub osobę trzecią

Skutki dolus

Według ius civile czynność ważna

Prawo pretorskie chroniło pokrzywdzonego przez:

• Restitutio in integrum

• Exceptio doli

• Actio doli

METUS (groźba)

Ktoś dokonuje czynności prawnej pod wpływem bezprawnej oraz poważnej groźby (przymusu)

Vis compulsiva

przymus psychiczny

vis absoluta

przymus fizyczny- brak czynności prawnej

Skutki metus:

Według ius civile czynność ważna

Prawo pretorskie chroniło pokrzywdzonego przez:

• Restitutio in integrum

• Exceptio quod metus causa

• Actio quod metus causa

reguła Catoniana- Quod ab initio vitiosum est, non potest tractu temporis convalescere

Co od początku jest wadliwe, nie może być uzdrowione przez sam upływ czasu

KONWALIDACJA („uważnienie czynności prawnej”)

w wyniku zajścia innego zdarzenia prawnego dotychczas nieważna czynność prawna wywołuje skutki prawne w niej wyrażone np. nieważna darowizna miedzy małżonkami może wywoływać skutki prawne w chwili śmierci jednego z nich

KONWERSJA

czynność nieważna spełnia przesłanki ważności innej czynności prawnej np. nieważna z braku świadków mancipatio może być ważną traditio, małżeństwo nieważne z powodu zbyt młodego wieku nupturientów może być utrzymywane w mocy jako zaręczyny, konwersja legatu windykacyjnego w damnacyjny od Senatum Consultum Neronianum