4. Cognitie & gezond ouder worden

Wat is cognitie?

Vaardigheden om dingen te leren, herinneren & problemen op te lossen

• nodig voor basically alles

Welke 2 soorten cognitie horen bij normaal verouderen?

1) Stabiliteit

• kennis door ervaring

• normaal verouderen: niet alles achteruit — sommige vaardigheden beter als compensatie vaar de andere die achteruitgaan

2) Achteruitgang

• flexibiliteit van denken en/of vaardigheden om nieuwe problemen op te lossen

Wat is gekristalliseerde intelligentie (crystallized intelligence) & blijft deze stabiel of gaat ze achteruit bij normaal verouderen?

Gekristalliseerde intelligentie blijft stabiel

• obv educationele training

• accumulate van vroegere ervaringen

• info & vaardigheden verwerven dmv familiariteit met taal, kennis & conventies in cultuur

• vaak gebruikt als ‘HOLD’ metingen → premorbide intellectuele functioneren inschatten

  • subtest in WAIS kan dienen als inschatting van premorbide IQ

  • zeker 80+ (vrouwen) enkel tot 14j naar school → inschatting premorbide IQ niet juist obv opleidingsniveau

Wat is fluïde intelligentie (fluidintelligence) & blijft deze stabiel of gaat ze achteruit bij normaal verouderen?

Fluïde intelligentie gaat achteruit

• obv ongeleerde denkprocessen

• aangeboren vaardigheden om cognitieve operaties uit te voeren — integratie, analyse & synthese van nieuwe info

• huidige efficiëntie van informatieverwerkingsprocessen

• functioneren van ZS & sensorische structuren

• meer bepaald door veroudering

Wat gebeurt er op neuraal vlak bij de achteruitgang van fluïde intelligentie?

General slowing: vertraagde synaptische communicatie

• elke connectie tussen neuronen vraagt tijd — psychomotorische snelheid hangt af van aantal gemaakte connecties

• efficiënt denken veronderstelt kleinste aantal connecties tussen neuronen

• veel taken van WAIS op tijd → testing limit: mensen beetje langer tijd geven, als iemand er wel komt met meer tijd vs helemaal niet → scoring hetzelfde, maar kwalitatieve interpretatie niet, gaat om tijdsprobleem

Waarvoor worden PRODUKT- vs PROCESmaten gebruikt?

PRODUKTmaat

• product van vroegere leerervaringen

• stabiliteit, crystallized intelligence

PROCESmaat

• huidige informatieverwerkingsprocessen

• achteruitgang, fluid intelligence

In welke 2 delen wordt de Wechsler Intelligence Scale (WAIS) opgedeeld? Waaronder horen crystallized & fluid intelligence?

Performaal deel

• subtests: onvolledige tekeningen, symbol-digit, blokpatronen, matrix redeneren, figuurleggen

• → performaal IQ

• fluid intelligence

Verbaal deel

• subtests: woordenschat, overeenkomsten, rekenen, digit-span, informatie, begrijpen

• → verbaal IQ

• crystallized intelligence

→ Totale IQ

Wat meet de Raven Progressive Matrices?

Fluid intelligence

• niet verbaal

• abstracte relaties ontdekken

Welke invloed heeft normaal verouderen op fluïde & gekristalliseerde intelligentie? Welke krijgt de meeste aandacht in onderzoek?

Nadruk op achteruitgang (fluïde intelligentie)

• meeste aandacht in onderzoek — niet veel te onderzoeken aan iets dat stabiel is

Crystallized of PRODUKT-aspecten zijn echter ook belangrijk in het dagelijks leven: dienen vaak ter compensatie

• verwacht dat kennis toeneemt met leeftijd door acummulatie van ervaringen

• PRODUKTmaat niet vaak onderzocht — vaak enkel geïneresseerd in huidige functioneren bij cognitieve tests

Waarom is crystallized intelligence even belangrijk als fluïde in het dagelijks leven?

Dient ter compensatie, cognitieve reserve

• kan dankzij beweging

Wat zijn proximale factoren & welk 4 clusters spelen een rol bij cognitieve achteruitgang?

Proximale factoren: op moment van assessment zelf werkzaam

1) Uitvoeringsstrategieën

2) Globale cognitieve achteruitgang?

3) Hulpbronnen / resources

4) Neurobiologische aspecten

Wat zijn uitvoeringsstrategieën (proximale factor) & hoe zien die eruit bij ouderen?

Strategie: keuze uit verschillende benaderingen om taak te volbrengen

• snelste, meest efficiënte manier kiezen

Verouderen: gebruik van deficiënte strategieën

• gebrek aan kennis van andere strategieën (geen wetenschappelijke ondersteuning)

• efficiënte strategieën kunnen niet meer uitgevoerd worden; problemen in grote resources, netwerken

Is er bij normaal verouderen sprake van een globale cognitieve achteruitgang (proximale factor)?

Nee, onderzoek ondersteunt geen globale cognitieve achteruitgang bij niet-pathologische veroudering

• sommige dingen gespaard → niet globaal (op alle vlakken)

Wat gebeurt er met hulpbronnen of resources bij het ouder worden & welke 3 zijn er (proximale factor)?

Heel belangrijk!

Ouder worden → problemen bij verschillende hulpbronnen die nodig zijn bij probleemoplossing

1) Aandacht

2) Geheugen

3) Informatieverwerkingssnelheid

Wat is aandacht & welke 3 soorten worden onderscheiden (hulpbronnen - proximale factor)? Waar treden de meeste problemen op bij veroudering?

Aandacht: mogelijkheid om zich op bepaald gedeelte van ervaringen te concentreren & tegelijk andere ervaringen te negeren

1) Selectieve aandacht

2) Verdeelde aandacht

3) Volgehouden aandacht/vigilantie

→ Vooral problemen in selectieve & verdeelde aandacht

Wat is de oorzaak van de problemen in selectieve & verdeelde aandacht volgens de inhibitory deficit hypothesis?

Ouder worden: reductie in cognitieve bronnen die instaan voor controle & inhibitie van aandacht

• activatie: zoekproces starten — niet leeftijdsgevoelig

• inhibitie: negatief beïnvloed

Om de aandacht te onderzoeken worden priming taken gebruikt. Welke 2 soorten zijn er & waar ondervinden ouderen de meeste problemen? Ondersteunt dit de inhibitory deficit hypothesis?

Positieve priming

• ‘is target (tafel) een woord?’ → priming: appel vs XXXX vs stoel

  • stoel is beste primer: zelfde conceptuele netwerk, netwerk geactiveerd & tafel ook

• helpt bij ouderen

Negatieve priming

• Stroop Color Word Task: “benoem kleur van het woord”

  • instinctieve semantische betekenis onderdrukken

• meer moeilijkheden hiermee

→ Ondersteunt inhibitory deficit hypothesis

dia 37