PICS

Hoe is de intensieve zorgafdeling ontstaan? Wat voor evolutie heeft plaatsgevonden?

Concept intensieve zorg bestaat nog maar 80j

• daarvoor focus op overleven

Evolutie van overleven naar QOL

• nu: wat zijn gevolgen voor zij die hier gelegen hebben, na opname? hoe beter hierop inspelen?

• sinds COVID meer studies want intensive care toen heel vol

Waarvoor staat PICS? Voor wie & op welke domeinen heeft het een invloed?

Post-Intensive Care Syndrome

Invloed op

• patiënt

  • cognitie

  • mentaal welzijn

  • mobiliteit

  • andere, vb. valrisico — fysieke gevolgen niet direct door ziekte, maar behandeling

• omgeving van patiënt

  • mentaal welzijn

50-80% van ICU survivors heeft PICS: negatieve invloed op QOL

Wat zijn 4 cognitieve symptomen van PICS?

1) Concentratie- & geheugenproblemen

2) Verminderde uitvoerende functies

3) Verhoogde prikkelbaarheid

4) Verminderde verwerkingssnelheid

Wat zijn 4 mentale symptomen van PICS?

1) Acute stressstoornis

2) Post-traumatische stress stoornis

3) Angst & paniekaanvallen

4) Depressieve gevoelens

Wat zijn 5 gevolgen van PICS?

1) QOL

• veel variatie in symptomen: kan lang of kort erna optreden

2) Werkhervatting

3) Suïcide

4) PICS-F

5) Financiële problemen

Wat zijn PICS-F & PICS-P? Wat zijn 5 gemeenschappelijke gevolgen/symptomen?

PICS-P: PICS bij patiënt

PICS-F: PICS bij familie

1) Angst

2) Depressie

3) Slaapstoornissen

4) PTSS

• door beelden & machteloosheid

5) Complexe rouw

• iemand verliezen & beelden

Wat zijn 3 clusters kenmerken van post-IC hersenschade?

1) Delier als voorspeller van cognitieve problemen

2) Cognitieve symptomen

3) Stressrespons — HPA-as

Wat is een IC-gerelateerd delirium? Wat zijn de 4 symptomen ervan?

Delier: acute verwardheid, verstoring van BWZ & denken

Symptomen

1) Aandachts- & oriëntatiestoornis

• oriëntatie in tijd, ruimte, persoon

• heel ander persoon, PH-kenmerken omdat die omgeving niet kent (vb. gemeen zijn tegen naasten)

2) Acute verandering

• fluctuaties doorheen de dag (helder naar plots verward)

3) Cognitieve veranderingen

4) Waarnemingsstoornissen: hallucinaties, wanen

• gestresseerd lichaam → denken dat verplegers hen willen vergiftigen/vermoorden

Welke 2 types delier worden onderscheiden?

Hyperactief delier

• onrustig, agitatie, plukkerig gedrag, stemmingslabiliteit

• vb. naakt rondlopen, ademmachine uittrekken

Hypoactief delier

• stil, apathisch, teruggetrokken & slaperig

• ook moeilijk contact met familie, moeilijk te weten dat ze in delier zitten

Wat zijn 6 oorzaken van een IC-gerelateerd delirium?

Oorzaken zijn somatisch

1) Ziekte & ontsteking (inflammatie)

• enorme impact op brein

2) Hypoxie / langdurige beademing

3) Medicatie (sedatie)

4) Slaapgebrek & prikkels

5) Metabole ontregeling

• hormonen reageren op abnormale manier

6) Immobiliteit & pijn

• stil blijven → hersenen ontregeld

Wat is het gevolg van een IC-gerelateerd delirium?

Hoger risico op cognitieve & mentale klachten zoals geheugenproblemen & PTSS

• geheugen, oriëntatie, concentratie

• acute & posttraumatische stress, depressie, angst

Hoe ziet het realiteitsbesef bij een IC-gerelateerd delirium eruit?

Hallucinaties (realistische dingen vervormd)

Wanen

• soms meegaan in waan om patiënt rustig te krijgen

• verhoogt risico op depressie, angst, PTSS: vervormde realiteit → moeilijk onderscheid tussen waan & realiteit

Hoe interageert de IC met de stressrespons van de HPA-as?

Hypothalamus-Pituitary-Adrenal as helpt lichaam te reageren op stressprikkels

IC activeert HPA-as → cortisol langdurig hoog

→ Beschadigt / ontregelt hippocampus (geheugen & oriëntatie) + ontsteking, hypoxie & sedatie

• vermoeidheid, verwardheid door overstimulatie van HPA-as

→ Delirium, soms blijvende post-IC hersenschade

Wat kan post-IC hersenschade inhouden (2)?

1) Klachten zoals bij mild hersenletsel

2) NAH getriggerd door IC-periode

Wat zijn 4 mogelijke klachten gelijkend op een milde hersenletsel bij post-IC hersenschade?

1) Geheugen- & concentratieproblemen

• brain fog, trager denken

• aandachtsmoeilijkheden

• woordvindingsproblemen

2) Moeite uitvoerende functies

3) Emotionele ontregeling

• prikkelbaar, angst

4) Vermoeidheid & overprikkeling

Waarom heeft IC ook psychische gevolgen (5)? Tip: wat gebeurt er eigenlijk allemaal tijdens zo’n opname?

1) Plotse opname voor iets levensbedreigend voor langere duur

2) Ingrepen

• medisch, pijn

• beademingstoestellen, afhankelijk zijn, vastgebonden zijn aan bed, wakker & delirious want reflex is om tube uit te trekken (→ sedatie)

• elk alarm, biepje horen

3) Delier

4) Inflammatie verstoort slaap

5) Verplegers zijn onherkenbaar door mondmasker → moeilijk zien wie afkomt

Welke psychische stoornissen komen vaak voor na IC?

1) PTSS

2) Angststoornis

3) Depressie

Wat zijn de 4 clusters van symptomen van PTSS?

1) Intrusies

• herbeleving IC-situaties

• nachtmerries beademing/verstikking

• flashbacks

2) Vermijding

• ziekenhuizen, medische gesprekken

3) Negatieve cognities

• schuldgevoelens (boos op zichzelf)

• verlies van vertrouwen in lichaam: spieren sterven snel af → lichaam verandert helemaal

4) Hyperarousal

• prikkelbaar, slaapproblemen, (overdreven) schrikreacties

Hoe zien angststoornissen eruit na IC?

Normaal om acute angst/spanning te ervaren

• bij opname hyperarousal, overlevingsmodus → meeste gevallen: terugvallen op gezonde coping van voor de opname

Probleem: chronische angst

• na IC niet terug naar normaal gaan = angst te bewegen (lichaam verzwakt → veel energie voor kleine inspanningen, hogere hartslag & ademhaling → lichaam registreert het als stress omdat ze weer stikken/in levensgevaar zijn) → impact op QoL, werken…

Hoe ziet depressie na IC eruit? Wat zijn de symptomen ervan? Wat is de oorzaak hiervan?

• Somberheid

• Verlies van interesse, plezier

• Vermoeidheid

• Hopeloosheid

  • existentiële onzekerheid: nooit eerder stilgestaan dat leven eindig is

  • fysiek verlies, dingen niet meer kunnen doen, onvolledig lichamelijk herstel → nieuwe rol/identiteit moeten vinden

• Concentratieproblemen

• Schuldgevoelens

• Sociale terugtrekking

Oorzaak: combinatie biologische & psychologische factoren

• inflammatie & medicatie die NT (receptoren) beïnvloeden

Wat is de rol van de psycholoog bij de behandeling van PICS tijdens de opname? Wat houdt het ABCDEF model in?

Assessment of pain

• verantwoordelijkheid arts

Beademing & spontaan wakker worden

• verantwoordelijkheid arts

• door tubes moeilijke communicatie + verzwakte spieren (schrijven moeilijk)

• → angstregulatie: geen ademhalingsoefeningen, maar focus op zintuigen

Choice of sedation

• verantwoordelijkheid arts

• medicatie tijdens opname vooral voor delier, angst en agitatie, maar niet PICS symptomen zelf

Delirium

• voorspeller voor PICS

• → focus op behandeling van delier, desoriëntatie → foto’s ophangen: vertrouwd/herkenbaar, recent; muziek/geuren of bekende dingen van thuis meenemen

• zoeken naar ankerpunt, neutrale of veilige plek

• goede routine om PICS te voorkomen! (dag-nachtritme, vaste structuur)

• iedereen die aan bed komt, moet zich voorstellen

Early mobilization

• mobilisatie om delier te voorkomen, vb. arm op & neer bewegen

Family participation

• bezoekers, naasten informeren over delier (psycho-educatie)

• rustig blijven, co-regulatie, simpele gesprekken, dingen vertellen die naasten beleefd hebben voor afleiding (communicatie)

Welke gradaties van zorg is er tijdens de opname? Wat heeft dit als gevolg?

Van hoog naar normaal

• geen medium care → moeilijk: overgang van continue observatie naar helemaal alleen gelaten worden → soms angstig, want nog geen vertrouwen in eigen lichaam

Wat is de rol van de psycholoog bij de behandeling van PICS na de opname?

Screening: geheugen & stress

Zware periode pas na opname

Acceptatie: hoe verder met nieuw lichaam — rouwverwerking

Meestal eenmalige gebeurtenis: enkelvoudige trauma — kunnen aanpakken om langdurige problemen te voorkomen

• goede anamnese nodig: problemen ervoor? sociaal netwerk?