Literatuur Prins

eerste generatie gedragstherapie

1960-1980, gedragstherapie gericht op het uiterlijk waarneembare gedrag in interactie met specifieke omgevingskenmerken. nadruk op symptoomontwikkeling

tweede generatie gedragstherapie

1980-1990, CGT komt op; cognities worden belangrijk in de aanpak van probleemgedrag

derde generatie gedragstherapie

1990-heden; nieuwe behandelvormen binnen de cognitieve gedragstherapie die zich richten op de functie van denken, voelen en doen en de context waarin dit zich afspeelt

protocollaire behandeling

one size fits all benadering. er wordt gebruikt gemaakt van een vast draaiboek voor kinderen met dezelfde diagnose

modulaire behandeling

op een meer flexibele manier gepersonaliseerde behandelingen vormgeven, door uit te gaan van specifieke methoden en technieken

transdiagnostische behandeling

de sterke overlap in symptomen bij verschillende diagnostische classificaties, zoals depressie en angst, en comorbiditeit zijn het gevolg van gedeelde onderliggende processen

n-1 methode

methode waarbij de resultaten van een behandeling geanalyseerd worden op individueel niveau in plaats van op groepsniveau

casusconceptualisatie

het proces waarbij de therapeut en de client gezamenlijk werken aan het beschrijven, verklaren en kiezen van doelgedragingen

commitmentfase

fase waarin overeenstemming wordt bereikt tussen hulpverlener en client over doelen en werkwijze

ontwikkelingsanamnese

onderzoek naar voorgeschiedenis van het kind

biologische anamnese

voorgeschiedenis van de ouders

functieanalyse

een hypothese over een mogelijke samenhang tussen gedrag en de consequenties op basis van het operante leerparadigma

establishing operations

concrete contextuele stimuli die de waarde en effectiviteit van een bekrachtigen in FA kunnen beïnvloeden

betekenisanalyse

een analyse van ontlokkende stimuli van gedrag en de betekenis die daaraan wordt toegekend

occasion setter

stimuli die de context vormen waarbinnen de CS via de US/UR representatie een bepaalde betekenis krijgt

toegepaste gedragsanalyse

een wetenschappelijke benadering binnen de psychologie, waarbij gekeken wordt naar de relatie tussen context en het vertoonde gedrag en hoe deze twee elkaar beïnvloeden

bekrachtiging

het proces waarin gedrag wordt versterkt wanneer het onmiddellijke gevolg op dat gedrag als prettig of aangenaam ervaren wordt en het beoogde bedrag in frequentie

positieve bekrachtiging

het toedienen van positieve/prettige stimulus

negatieve bekrachtiging

het wegnemen van een negatieve/onaangename stimulus

differentiele bekrachtiging

bekrachtigingstechniek waarbij nauwgezet wordt onderscheiden wat wel en wat niet bekrachtigd moet worden

shaping

een techniek om geleidelijk nieuw (en complex) gedrag aan te leren, alleen gedragingen die het doelgedrag benaderen worden bekrachtigd

chaining

een procedure waarbij het gedrag wordt opgesplitst in kleine stukjes (gedragsschakels)

bekrachtiging van onverenigbaar gedrag

procedure om ongewenst gedrag af te leren. Probleemgedrag wordt geherformuleerd in tegengesteld, gewenst doelgedrag

onverenigbaar

de fysieke onmogelijkheid om tegelijkertijd gewenst en ongewenst gedrag te vertonen

stimuluscontrole/ discriminantieleren

gedrag alleen stimuleren als het in die bepaalde omgeving sociaal passend is

strafprocedure

een proces waarbij het directe gevolg op ongewenst gedrag, door de onaangename beleving ervan, dat gedrag in frequentie doet afnemen

positieve stimulus

het toevoegen van een negatieve/aversieve stimulus

negatieve straf

het wegnemen van een positieve/aangename stimulus

uitdoving (negeren/extinctie)

techniek waarbij de frequentie van gedrag afneemt door het achterwege laten van bekrachtiging

overcorrectie

ongewenst gedrag verzwakken door van het kind onmiddellijk gewenst gedrag te verlangen op het moment dat het ongewenste gedrag zich voordoet

response cost (RC)/boete

techniek om ongewenst gedrag te verzwakken door het kind als vorm van straf beloningen of privileges te onthouden

time-out/afzondering

het kind wordt een aantal minuten afgezonderd als gevolg op ongewenst en storend gedrag

contigency contracting

gedragsmanagementtechniek waarin via onderhandelingen contractuele afspraken vastgelegd worden tussen opvoeder en kind

triadisch werkmodel

een deskundige biedt via een mediator hulp om het gedragsprobleem van het kind zelf als opvoeder tot een oplossing te brengen

schoolwide positive behavior support

een schoolbrede aanpak waarin vanuit gedeelde waarden concrete gedragsverwachtingen voor de kinderen geformuleerd worden, die vervolgens systematisch geoefend en bekrachtigd worden

klassieke conditionering

een voorheen neutrale stimulus is door een of meer gebeurtenissen geassocieerd geraakt met een emotionele reactie (angst)

operante conditionering

doordat het kind de beangstigende situatie vermijdt vermindert de angst of komt deze zelfs niet meer voor

emotional processing theory

emoties bestaan uit netwerken van stimuli, betekenissen en response. Zolang de onderdelen in het netwerk tegelijk voorkomen, worden de verbindingen in het netwerk versterkt

verwachtingsleren

door vermijdingsgedrag blijft angstassociatie bestaan; tijdens exposure leert het kind nieuwe, veilige associaties bij de stimulus naast de oude en onveilige associatie

graduele exposure in vivo

stapsgewijze vorm van exposure. de situatie wordt niet vermeden, maar in stapjes opgezocht

imaginaire exposure

methode waarbij de therapeut de client stimuleert om nare herinneringen aan schokkende gebeurtenissen herhaaldelijk en langdurig te beleven

veiligheidsgedrag

gedrag dat ervoor zorgt dat het kind minder bang lijkt, maar uiteindelijk ervoor zorgt dat de angst niet mindert

intrinsieke bekrachtiging

operant, het nieuwe gedrag zelf is belonend (bijv vragen aan andere kinderen of je mee mag spelen en dan ook inderdaad mee mogen spelen)

Extrinsieke bekrachtiging

een beloning krijgen die niets met het nieuwe gedrag te maken heeft, zoals materiële bekrachtigend, activiteiten of privileges

interne bekrachtiging

het belonen van eigen gedrag

externe bekrachtiging

beloond worden door een ander

cognitieve herstructurering

techniek waarbij het kind helpende of functionele gedachten en bijbehorend gedrag formuleert, er wordt geleerd schadelijk gedachten te vervangen door andere, minder kwaadaardige gedachten

respondent gedrag

de selectie van de juiste prikkels als startpunt voor het laten zien van sociaal vaardig gedrag is onduidelijk voor het kind

operant gedrag

het kind verwacht negatieve reacties uit de omgeving en vertoond daarom bij voorbaat al geen sociaal gedrag

cues en prompts

hints voor het eigen maken van vaardigheden. Dit kan nodig zijn bij kinderen die extra instructie en herhaling nodig hebben

Cue

hint uit de omgeving waarop je moet reageren. kunnen verduidelijkt worden met plaatjes

Prompt

hint om gewenst gedrag te ontlokken.

DRI

differential reinforcement of incompatible behavior, het bekrachtigen van gedrag dat onverenigbaar is met het probleemgedrag

DRO

differential reinforcement of other behavior, elk ander gedrag dan het probleemgedrag bekrachtigen

cognitieve structuren

de manier waarop informatie wordt georganiseerd en opgeslagen

cognitieve schema’s

bundels van informatie over samenhangende gebeurtenissen

cognitieve operaties

alle processen die uitgevoerd worden op informatie die ons bereikt

cognitieve producten

het resultaat van cognitieve verwerking

tough listing methode

methode waarbij het kind aangemoedigd wordt om gedurende een korte tijd zijn gedachten op papier te noteren, terwijl hij de opdracht uitvoert

stimuluscontrole

het vermijden van situaties en ze actief wijzigen of te leren gradueel met de situatie om te gaan

zelfinstructiemethoden

met behulp van interne spraak eigen gedrag en gevoelens beïnvloeden

stressinoculatietraining

een vorm van stressreducerende interventie waarbij deelnemers wordt geleerd stress te beheersen door vooraf te oefenen. speelt zich af binnen drie fasen

educatieve fase

disfunctionele gedachten, gedragingen en gevoelens leren herkennen

aanleerfase

andere zelfspraak en gedrag ontwikkelen

toepassingsfase

oefenen van nieuwe zelfspraak en gedrag in realistische situaties

koning eenoog

selectieve aandacht voor spanningsverhogende prikkels

gevangen zijn

interpretatie van de situatie als een gevaar, bedreiging of onoplosbaar probleem

vergrootglas

selectieve abstractie van één element van de ervaring

etiketten plakken

in twee categorieën denken (dichotomiseren)

waarzegger

overgeneraliseren, minimaliseren van positieve elementen en overdrijving van negatieve elementen

koppige ezel/ IK de grote zijn

personaliseren, verantwoordelijk voelen. Egocentrisch interpreteren van gebeurtenissen en gedrag van anderen als rechtstreeks betrokken op jezelf

schematherapie

behandeling die gericht is op het herkennen van nare gevoelens en hardnekkige gedragspatronen om dit te veranderen

persoonlijke alliantie

de interpersoonlijke relatie tussen therapeut en de client

taakgerelateerde alliantie

structuur en planning van de behandeling en oriëntatie van de doelen

dialectische gedragstherapie

ontwikkeld voor groepen patiënten die hete nagenoeg opgegeven hebben (suïcidaal), maar daarnaast ook veel weerstand kunnen vertonen tegen alle vormen van behandeling

socratisch motiveren

hiermee kun je de motieven van de client duidelijk maken, zonder een waardeoordeel te hechten aan het probleem

zelfdeterminatietheorie

theorie die er vanuit gaat dat intrinsiek gemotiveerd gedrag wordt gestuurd door drie basisvoorwaarden: competentie, autonomie en verbondenheid

competentie

er moeten realistische, aantrekkelijke en uitdagende doelstellingen geformuleerd worden waaruit blijkt dat verandering mogelijk is

autonomie

adolescenten willen betrokken worden bij beslissingen

verbondenheid

de therapeut is empathisch en respectvol richting de adolescent

therapietrouw

het gewillig en blijvend volgen van de behandeling door een client

taxatie

test, zelfrapportage of beoordelingsschalen en de beoordeling van wat er tijdens de sessie gebeurt. gericht op het kind en interactie tussen ouders en kinderen

systeemtherapie

Een manier van behandelen waarbij, naast de aangemelde persoon van begin af aan andere gezinsleden kunnen worden betrokken

acceptance and commitment therapy

therapie die ervan uitgaat dat psychopathologie zich ontwikkelt als gevolg van problematische pogingen om controle te krijgen over ongewenste ervaringen en gevoelens; helpt cliënten een meer accepterende houding aan te nemen ten opzichte van ongewenste ervaringen

compassion focused therapy (CFT)

leren met meer mededogen naar jezelf te kijken

attachment Based family therapy (ABFT)

herstellen van veilige gechechtheidsbasis in het gezin

cognitive bias modification (CBM)

therapie die focust op het causale effect tussen vertekende informatieverwerking en maladaptieve gedachten en gevoelens

goed onderbouwde behandeling

behandeling waarvan is aangetoond dat die beter is dan een psychologisch placebo, een pil of een andere behandeling. bewijsmateriaal moet afkomstig zijn van minstens twee verschillende onderzoeksteams

vermoedelijke werkzame behandeling

behandeling waarvan alleen is aangetoond dat die slechts beter is dan een wachtlijst-of controleconditie zonder behandeling. effecten hoeven slechts door 1 team bevestigd te worden

experimentele behandeling

behandeling waarvan nog niet is aangetoond dat die vermoedelijk werkzaam is. deze worden toegepast in de klinische praktijk, maar zijn nog niet helemaal geëvalueerd

dodo effect

alle behandelingen zijn gelijk

prescriptief matchen

het behandelprotocol op een flexibele manier individueel aanpassen door bepaalde kenmerken of profielen van de behandelde personen te koppelen met specifieke elementen of onderdelen van een behandeling

modulaire benadering

benadering waarbij het behandelprotocol kan worden aangepast aan clientkenmerken

onderzoekstherapie

therapie voor een relatief homogene groep kinderen die minder ernstige vormen van psychopathologie vertonen en voor enkelvoudige problemen in de behandeling komen

klinische therapie

therapie voor heterogene groepen kinderen die regelmatig voor behandeling worden doorverwezen en die een breed scala aan klinische problemen vertonen

werkzaamheidsonderzoek

wat is het verband tussen de therapeutische methode of behandelstrategie en het eindresultaat

overdraagbaarheidsonderzoek

zou een bepaalde interventie in een echte klinische praktijksetting een veelbelovende oplossing kunnen zijn?

verspreidingsonderzoek

wat is het functioneren van een interventie onder zeer naturalistische condities? hierbij worden therapeuten uit de praktijk ingeschakeld

systeemevaluerend onderzoek

beslissende conclusie of behandelactiviteiten tot positieve uitkomsten kunnen leiden wanneer een systeem geheel op zichzelf staat.