emocjonalna i społeczna inteligencja

Mariaż serca z rozumem

• „Emocja to subiektywny stan psychiczny, uruchamiający priorytet dla związanego z nią programu działania. Odczuwaniu emocji towarzyszą zwykle zmiany somatyczne, ekspresje mimiczne i pantomimiczne oraz specyficzne zachowania” (Doliński, 2000)

• “Inteligencja to zdolność do zmagania się z nowością lub złożonością sytuacji lub problemu” (Nęcka, 2023)

Podział koncepcji IE

1. Modele zdolnościowe

a. Model P. Saloveya i J. Mayera

2. Modele mieszane

a. Model R. Bar-Ona

b. Model D. Golemana

c. Model R. E. Boyatzisa

3. Modele osobowościowe (IE-cechy)

a. Model K. V. Petridesa i A. Furnhama

IE wg Saloveya i Meyera

Zdolność monitorowania własnych i cudzych uczuć, rozróżniania emocji oraz

wykorzystywania informacji, jakie emocje niosą ze sobą, w myśleniu i działaniu:

1. Zdolności do spostrzegania i wyrażania emocji

2. Zdolności do emocjonalnego wspomagania myślenia (asymilowania

emocji w przebieg procesów poznawczych)

3. Zdolności do rozumienia i analizowania emocji oraz wykorzystywania

wiedzy emocjonalnej

4. Zdolności do kontrolowania i regulowania emocji własnych i cudzych

IE wg Bar-Ona

„Szereg pozapoznawczych możliwości, kompetencji i umiejętności, które

wpływają na zdolność jednostki do radzenia sobie z wymaganiami i naciskami

środowiskowymi”:

1. Kompetencje intrapersonalne, m.in.: asertywność, samoaktualizacja

2. Kompetencje interpersonalne, m.in.: empatia i odpowiedzialność

społeczna

3. Kompetencje przystosowawcze, m.in.: zdolność do rozwiązywania

problemów, giętkość przystosowawcza

4. Kompetencje związane z radzeniem sobie ze stresem

5. Komponenty związane z ogólnym nastrojem

IE wg Golemana

Zbiór kompetencji:

1. Samoświadomość - świadomość emocjonalna i pewność siebie

2. Samoregulacja - samokontrola, wiarygodność i innowacje

3. Motywacja – dążenie do osiągnięć, inicjatywy i optymizm

4. Empatia – rozumienie innych

5. Umiejętności społeczne = wpływanie na innych + zarządzanie konfliktami

+ umiejętności grupowe

IE wg Boyatzisa

Dwa czynniki:

1. Inteligencja emocjonalna zawierająca w sobie takie kompetencje, jak:

samoświadomość emocjonalna, samokontrola emocji, umiejętność

przystosowywania się, orientacja na osiąganie celów i pozytywne podejście

do życia

2. Inteligencja społeczna obejmująca empatię, świadomość organizacyjną

(wiedzę na temat czynników wpływających na strukturę i funkcjonowanie

organizacji), umiejętność wywierania wpływu, umiejętność inspirującego

przewodzenia innym, zarządzania konfliktami, pracy zespołowej oraz bycia

coachem i mentorem

IE wg Petridesa i Furnhama

“Konstelacja autopercepcji ulokowana na niższych poziomach hierarchii cech osobowości”:

• Empatia

• Niska impulsywność

• Asertywność

• Elementy inteligencji społecznej → poczucie własnej skuteczności emocjonalnej

IE 2.0 wg Mayera i Saloveya

Zdolności poznawcze ujęte rozwojowo (Mayer i Salovey, 1997):

Wyłączenie elementów nie należących do obszaru inteligencji (np.

motywacji)

Nowa wersja koncepcji przedstawiała IE jako „zdolność do śledzenia

cudzych oraz własnych uczuć i emocji, rozróżniania ich i wykorzystywania

tego rodzaju informacji w kierowaniu własnym myśleniem i działaniem”

IE w paradygmacie rozwojowym

IE jako jeden z rodzajów inteligencji skrystalizowanej

I. Percepcja, rozważanie i wyrażanie emocji - IE 2.0 wg Mayera i Saloveya

1. Zdolność do identyfikacji emocji w stanach własnego organizmu, uczuciach

i myślach

2. Zdolność do identyfikacji emocji u innych ludzi, w dziedzinach sztuki itp.,

poprzez język, dźwięk, wygląd i zachowanie

3. Zdolność do precyzyjnego wyrażania emocji i wyrażania potrzeb

związanych z uczuciami

4. Zdolność do rozróżniania między precyzyjnym a nieprecyzyjnym, między

szczerym a nieszczerym wyrazem emocji

II. Emocjonalne wspomaganie myślenia - IE 2.0 wg Mayera i Saloveya

1. Zdolność do wykorzystania emocji w kierowaniu uwagi na istotne

informacje

2. Zdolność do wykorzystywania emocji jako czynnika wspomagającego

formułowane sądy i pamięć dotyczącą uczuć

3. Zdolność do wykorzystywania zmian stanów emocjonalnych i nastrojów

jako inspiracji do rozważenia wielu różnych punktów widzenia

4. Zdolność do wykorzystywania zmian stanów emocjonalnych jako źródła

różnorodności w rozwiązywaniu problemów

III. Rozumienie i analiza emocji oraz wykorzystanie wiedzy emocjonalnej - IE 2.0 wg Mayera i Saloveya

1. Zdolność do nazywania emocji oraz rozumienia relacji między słowami a

emocjami jako takimi

2. Zdolność do interpretacji znaczenia, jakie niosą w sobie emocje w

odniesieniu do relacji międzyludzkich

3. Zdolność rozumienia uczuć złożonych

4. Zdolność przewidywania prawdopodobnych zmian stanów emocjonalnych

IV. Świadoma regulacja emocji w celu wspierania rozwoju emocjonalnego i intelektualnego -IE 2.0 wg Mayera i Saloveya

1. Zdolność do otwartości zarówno na uczucia przyjemne, jak i nieprzyjemne

2. Zdolność do świadomego zaangażowania się w emocje lub odłączenia się

do nich w zależności od wyniku oceny ich wartości informacyjnej lub

użyteczności

3. Zdolność do świadomego monitorowania emocji w odniesieniu do siebie i w

relacjach z innymi ludźmi

4. Zdolność do panowania nad emocjami własnymi oraz innych ludzi poprzez

moderację emocji bez tłumienia lub przeceniania informacji, które mogą w

sobie nieść

Skuteczność treningu IE (Nelis i in., 2009)

• Warsztaty IE (nawet 10-godzinne) mogą znacząco poprawić poziom zdolności emocjonalnych

• Wyniki są istotne nie tylko dla poczucia kompetencji emocjonalnej (metody samoopisowe), ale i dla rzeczywistych zdolności (pomiar testowy)

• Zmiany treningowe okazały się trwałe – przyrost zdolności emocjonalnych utrzymywał się nawet pół roku po przeprowadzeniu treningu

Inteligencja społeczna

• Zdolność rozumienia ludzi, kierowania nimi oraz mądrego postępowania w stosunkach interpersonalnych (Thorndike, 1920)

• Zdolność do rozpoznawania uczuć i nastrojów innych osób, wrażliwość emocjonalna, empatia, emocjonalna ekspresyjność i kontrola

• Inteligencja emocjonalna i inteligencja społeczna krzyżują się

IE obejmuje także zdolności do spostrzegania, rozumienia i regulowania

przez człowieka własnych emocji niezwiązanych z zachowaniami

społecznymi

W zakres IE nie wchodzą zdolności związane z innymi niż emocjonalne

aspektami interakcji społecznych

• Najczęściej procesy występują równocześnie lub się przeplatają

• Poziom zdolności, związanych z poszczególnymi wymiarami, może nie być wyrównany w przypadku konkretnej osoby

Inteligencja społeczna wynika ze zdolności poznawczych, odrębnych od kompetencji społecznych:

• Dekodowanie – umiejętność odczytywania emocji i relacji innych; opiera się na empatii, mechanizmach spostrzegania i selektywnej uwadze

• Planowanie – wybór strategii działania na podstawie zebranych informacji oraz dyspozycji indywidualnych; wymaga tworzenia alternatywnych scenariuszy i ich oceny, blisko związane z inteligencją akademicką

• Wykonanie – skuteczne wdrożenie planu, z samokontrolą, monitorowaniem emocji i reagowaniem na informacje zwrotne

Inteligencja ogólna

• Konstrukt teoretyczny odnoszący się do względnie stałych warunków wewnętrznych człowieka, determinujących efektywność wykonywania zadań lub rozwiązywania problemów wymagających typowo ludzkich procesów poznawczych – warunki te kształtują się w wyniku specyficznego dla jednostki oddziaływania między genotypem a środowiskiem (Strelau, 1997; za: Strelau, 2013)

• Umysłowa zdolność skutecznego nabywania wiedzy, rozumowania i rozwiązywania problemów (Zimbardo, 2015)

• Zdolność do zmagania się z nowością lub złożonością sytuacji lub problemu (Nęcka, 2023)

Inteligencja emocjonalna a procesy poznawcze

• Osoby z wyższą IE:

lepiej ignorują niepotrzebne bodźce emocjonalne

lepiej kierują uwagę w trudnych warunkach (np. krótki czas, presja)

mają lepszą pamięć roboczą, szczególnie dla treści emocjonalnych

• IE nie wpływa na automatyczne reakcje, ale na świadome kontrolowanie uwagi

• U podłoża RI w poziomie IR leżą bardziej złożone mechanizmy poznawcze (nadrzędny system zarządczy)

• Kluczowa rola IE pojawia się przy trudnych, złożonych zadaniach

IE i IS a inteligencja ogólna

• Inteligencja społeczna jest odrębną dziedziną ludzkich zdolności, jakkolwiek mniej spójną i bardziej wielowymiarową, niż inteligencja akademicka (Śmieja, 1999)

• Inteligencja społeczna jest odrębną dziedziną ludzkich zdolności, jakkolwiek mniej spójną i bardziej wielowymiarową, niż inteligencja akademicka (Śmieja, 1999)

• IE funkcjonuje przy rozwiązywaniu problemów osobiście absorbujących człowieka, związanych z zaangażowaniem “Ja” – inteligencja “gorąca” vs “zimna” (Mayer i in., 1999)

• IE jest związana z działaniami w konkretnych sytuacjach – inteligencja “taktyczna” vs “strategiczna” (Bar-On, 1997)

• Poglądy badaczy nie są zgodne a rezultaty badań niejednoznaczne...

Inteligencja emocjonalna a IQ

• Kwestionariuszowo mierzona inteligencja emocjonalna nie koreluje z inteligencją ogólną, a koreluje z osobowością

• Testowo mierzona inteligencja emocjonalna okazuje się wyraźnie związana z inteligencją ogólną, a słabo (lub wcale nie) koreluje z osobowością

Osiągnięcia szkolne i akademickie - Jakie znaczenie ma IE dla codziennego życia?

• Zarządzanie stresem egzaminacyjnym (regulacja emocji)

• Radzenie sobie z porażką i krytyką w środowisku edukacyjnym

• Autorefleksja i rozwój poznawczy (rozpoznawanie własnych stanów emocjonalnych)

• Koncentracja i uczenie się (regulacja emocji) Relacje z nauczycielami i rówieśnikami → zaangażowanie

• Wykorzystywanie emocji do wspierania procesów myślenia

• IE istotnie (w niewielkim lub umiarkowanym stopniu) wpływa na poziom osiągnięć szkolnych i akademickich

IE a Kariera

• Wsparcie społeczne jako bufor dla wypalenia zawodowego

• Dowody na wpływ IE na efektywność pracy oraz zadowolenie z niej są niespójne i słabe w porównaniu z solidnymi dowodami na wartość predykcyjną IQ (Śmieja, 2018)

• W metaanalizie inteligencja emocjonalna wykazywała istotny związek z (Pirsoul i in., 2023):

• - zdolnością do dostosowania się do zmian w karierze

• -poczuciem własnej skuteczności w podejmowaniu decyzji dotyczących kariery

• -poczuciem własnej skuteczności w zakresie przedsiębiorczości

• -wynagrodzeniem

• -zaangażowaniem w karierę trudnościami w podejmowaniu decyzji dotyczących kariery

• -satysfakcją z kariery

• -zamiarami przedsiębiorczymi i odejścia z pracy

IE a Relacje Społeczne

• Interpretowanie sygnałów emocjonalnych innych osób

• Adekwatne reagowanie w trudnych sytuacjach społecznych, elastyczność i umiejętność adaptacji

• Relacje oparte na empatii i zrozumieniu

• Zrozumienie problemów i dopasowanie strategii do warunków i celu

• Minimalizowanie ryzyka nieporozumień interpersonalnych Wzrost jakości relacji grupowych?

• IE ujawnia się w momentach kryzysowych W kontekście relacji społecznych

• IE nabiera znaczenia z czasem

Relacje romantyczne a IE

• IE jako najbardziej pożądana cecha przyszłego partnera więcej IE nie oczekują ci, którzy sami posiadają jej wysoki poziom, ale ci, którym się wydaje, że go reprezentują;

• Obiektywnie mierzona IE, a szczególnie zdolność trafnego rozpoznawania i interpretowania emocji, jest predyktorem poziomu IE partnera;

• Rzadsze “bawienie się” miłością;

• Niska IE sprzyja także pojawieniu się podszytej lękiem zazdrości w sytuacji, gdy partnerowi przypisuje się wiele wad;

• Wzajemna idealizacja;

• Złożony obraz partnera (Śmieja, 2018)

• Satysfakcja małżeńska, zadowolenie z życia seksualnego i intymności oraz dobrostan psychiczny (Milani i in., 2020)

Sytuacje Kryzysowe a IE

• IE: łagodzi nagatywne reakcje na stres może być źródłem pojawiania się trudnych emocji i napięcia

• Umiejętność adaptacji?

• Związki z PTSD, radzeniem sobie ze stresem i odpornością psychiczną

• Wzrost potraumatyczny

Zdrowie psychiczne i fizyczne a IE

• Niższy poziom stresu, więcej pozytywnych stanów emocjonalnych, lepszy stan zdrowia i dobrostan

• Lepsze umiejętności radzenia sobie

• Rozpoznawanie oznak kryzysu psychicznego (świadomość emocji)

• Sięganie po wsparcie społeczne

• Zdrowszy styl życia, zachowania prozdrowotne (kontrola impulsów)

• Rola IE rośnie w grupach ryzyka, czyli wśród osób starszych, gorzej wykształconych, mało aktywnych fizycznie, mających wysoki wskaźnik BMI oraz w grupie osób cierpiących na schorzenia psychosomatyczne