H2 - Neurobiologische benadering van psychopathologie

Wat is het uitgangspunt van de neurobiologische benadering?

Dat de hersenen een grote rol spelen in het tot stand komen van ons gedrag.

Welke drie historische figuren/theorieën horen bij de vroege neurobiologische benadering?

• Hippocrates

• Descartes (discussie over lichaam en gedrag)

• Gall (frenologie)

Wat ontdekte Broca in de 19e eeuw over de relatie tussen hersenen en gedrag?

Hij ontdekte Broca's afasie: een taalstoornis die specifiek wordt veroorzaakt door een beschadiging in de linker frontaalkwab.

Welke twee punten van kritiek kwamen er op de vroege neurobiologische benadering?

• Er kwamen gevaarlijke toepassingen uit voort (zoals frontale lobotomie).

• Er was destijds vaak geen empirische (wetenschappelijke) basis voor.

Welke grote biologische doorbraak vond plaats in de jaren vijftig en waar ligt de focus tegenwoordig op?

• Jaren vijftig: De introductie van neuroleptica (antipsychotica).

• Tegenwoordig: Meer focus op de wisselwerking/relatie tussen biologische en psychologische processen.

Wat betekent 'concordantie' en hoe werkt de coëfficiënt?

• De mate waarin een psychische stoornis bij beide leden van een tweeling voorkomt.

• De coëfficiënt ligt tussen de 0 en 1: hoe hoger het getal, hoe groter de rol van genetische factoren.

Wat is het verschil tussen het genotype en het fenotype?

• Genotype: De pure genetische overerving (je DNA).

• Fenotype: De uiteindelijke verschijningsvorm, ontstaan door de interactie tussen je genotype en de omgeving.

Wat is de functie van het limbisch systeem en welke 3 structuren horen hierbij?

• Het speelt een rol bij emotie, motivatie, genot en het emotioneel geheugen.

• Structuren: Amygdala, hippocampus en hypothalamus.

Wat doet het saillantie-netwerk?

• Dit neurale netwerk merkt signalen van beloning, gevaar, pijn en bedreiging op en verwerkt deze.

Wat zijn de twee belangrijkste functies van de prefrontale cortex (PFC)?

• Het reguleren van cognitieve processen.

• Het bewerkstelligen van doelgericht gedrag.

Wat is het Frontaal Syndroom, hoe ontstaat het en wie is het bekende voorbeeld hiervan?

• Het ontstaat door laesies (beschadigingen) in de frontaalkwab.

• Symptomen: Ontremming, euforie, affectvervlakking, apathie, decorumverlies.

• Bekendste voorbeeld: Phineas Gage.

Wat is Frontotemporale dementie (FTD)?

Een neurodegeneratieve ziekte (door atrofie van de frontaalkwab) die zorgt voor gedragsproblemen en cognitieve stoornissen.

Wat gebeurt er in de prefrontale cortex bij een depressie?

Er is sprake van hypoactiviteit (onderactiviteit), waardoor er minder inhibitie (remming) is van het limbisch systeem.

Wat is het effect van overactivatie versus onderactivatie van de amygdala?

• Overactivatie: Kan leiden tot een paniekstoornis (en is gerelateerd aan depressie/angst).

• Onderactivatie: Maakt minder gevoelig voor angst, wat kan doorontwikkelen tot antisociaal agressief gedrag (minder makkelijk leren door straf).

Hoe werkt een MRI en wat brengt het in kaart?

Het wekt magnetische resonanties (echo's) van protonen op. Het geeft informatie over plaatselijke verschillen in waterstofdichtheid en weefseltypen (anatomie).

Hoe werkt een fMRI en waarom is dit beter voor psychopathologie?

• Het meet verschillen in het zuurstofgehalte van het bloed via het BOLD-signaal (meer bloedtoevoer = meer neurale activiteit).

• Het is beter omdat het (weinig belastend) veranderingen in de regionale cerebrale doorbloeding (hersenactiviteit) kan vaststellen.

Welke 3 processen bepalen de hoeveelheid neurotransmitters in de synaptische spleet?

• De productie

• Het katabolisme (de afbraak)

• De heropname van neurotransmitters

Wat zijn 'blocking agents' en wat doen ze?

Dit zijn chemische stoffen die wel aan een receptor hechten (en dus de neurotransmitter blokkeren), maar het neuron zelf niet stimuleren.

Welke invloed heeft het aantal receptoren op het postsynaptische neuron?

Hoe groter de hoeveelheid receptoren, hoe hoger de kans dat de neurotransmitters zullen hechten.

Wat zijn hormonen, waar worden ze geproduceerd en hoe verplaatsen ze zich?

Hormonen zijn stoffen die worden geproduceerd door endocriene klieren en via de bloedbaan worden getransporteerd. Ze communiceren over grote afstanden en werken langzamer dan neurotransmitters.

Welke 8 organen/klieren produceren hormonen?

• Pijnappelklier

• Hypothalamus

• Hypofyse

• Schildklier

• Bijnieren

• Alvleesklier

• Eierstokken

• Teelballen

Welk hormoon is (bij dieren) gelinkt aan agressief gedrag?

Testosteron.

Welke 3 hormonen reguleren de reactie op stress?

Cortisol, adrenaline en noradrenaline.

Wat zijn de mogelijke gevolgen van langdurige stress en wat doet cortisol specifiek bij chronische stress?

• Langdurige stress: Kan leiden tot stress-immunisatie (positief) óf een verhoogde vatbaarheid voor probleemgedrag (negatief).

• Cortisol: Heeft bij chronische stress neurotoxische (giftige) effecten en zorgt voor hippocampale atrofie (het krimpen van de hippocampus).

Welke neurotransmitters/hormonen zijn gekoppeld aan depressie en psychotische symptomen (zoals hallucinaties en wanen)?

• Depressie: Een verlaagd niveau van serotonine (mogelijk bijgedragen door auto-immuunreacties).

• Psychotische symptomen: Een overproductie en verhoogde receptoractiviteit van dopamine.

Wat is de definitie van 'temperament'?

De samenstelling van aangeboren eigenschappen die leidt tot een unieke gedragsstijl en die bepaalt hoe iemand de omgeving ervaart en daarop reageert.

Welke biologische factor zorgt ervoor dat mishandelde kinderen minder kans hebben op probleemgedrag?

Een hoog niveau van MAO-A (monoamine-oxidase A).

Wat is ECT en wat doet het met de neurotransmitters?

• Elektroconvulsietherapie. Patiënten krijgen onder narcose elektrische schokken op het hoofd. Dit vergroot de responsiviteit van dopamine en noradrenaline.

Wat is rTMS en wat is het effect ervan?

Repetitieve Transcraniële Magnetische Stimulatie. Hersendelen worden gestimuleerd met magnetische pulsen, waardoor die delen vaker of krachtiger signalen gaan afgeven.

Wat is diepe hersenstimulatie (Deep Brain Stimulation)?

Een behandeling waarbij elektrodes operatief (chirurgisch) in specifieke hersenstructuren worden geïmplanteerd.

Op welke 3 manieren kan medicatie het niveau van neurotransmitters in de synaps beïnvloeden?

• De afbraak van de neurotransmitter remmen (waardoor er meer aanwezig blijft).

• De heropname remmen (waardoor er meer beschikbaar blijft).

• Receptoren activeren of blokkeren (om de transmissie te stimuleren, tegen te gaan of te blokkeren).